Halfgoden staan boven de wet

 

Bij RT France presenteerde Frédéric Taddeï Interdit d'interdire, een programma met gasten vaak die je nergens anders zag. Maar dat programma bestaat niet meer om de goede reden dat heel de zender Russia Today in heel de EU is weggezuiverd.

De altijd onberispelijk gekapte Ursula von der Leyen, die mogen we aannemen veel verstandiger is dan wij allen, heeft daarvoor gezorgd mede ook omdat Emmanuel Macron, de Franse Jupiter daarop stond. Allebei weten zij feilloos wat domoren als u of ik nog net aankunnen, en wat ons petje te boven gaat.

Nu heet zo’n autocratische zuiveringsactie wel ‘censuur’ maar toch lees je er weinig over. Journalisten lijken weinig bezwaren te hebben, en op mijn tabblad heb ik nu een dood icoontje.

Maar er zijn uitzonderingen: hieronder vertaal ik een artikel van Marie Bénilde, journaliste bij Le Monde diplomatique (en ik hoop dat ze me dat daar niet kwalijk nemen).

« RT, dat is niet meer te harden »

Een nieuwszender die propaganda maakt voor een massaal militair offensief maar de burgerslachtoffers bij de bombardementen van de agressor buiten beschouwing laat? Een kanaal dat officiële desinformatie promoot om de invasie van een land beter te rechtvaardigen? Welkom dan bij i24 News en CNN. Tijdens de "beschietingen" in Gaza in 2014 was het Israëlische kanaal van [mediamagnaat] Patrick Drahi er trots op de "ijzeren koepel tegen de internationale pers" te zijn, verwijzend naar het Israëlische luchtverdedigingssysteem (Le nouvel Observateur, 14 augustus 2014). In 2003 maakt de Amerikaanse zender van de Time Warner-groep de officiële leugen over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak tot de zijne. Evenmin als CNN is i24 News in Frankrijk en Europa gecensureerd vanwege hun particuliere en verminkte visie op de waarheid. Ongehinderd verdeeld via het programma-aanbod en de decoderkastjes van de operators, werden ze ook op het internet ongemoeid gelaten.

Voor de Russische media daarentegen geldt een totaalverbod voor de hele Europese Unie. Zullen we maar aannemen dat het om een wettelijk gelegitimeerd besluit gaat, genomen door de regelgevende autoriteiten, vanwege de bevooroordeelde berichtgeving van deze opiniezenders tijdens de eerste dagen van de oorlog in Oekraïne? De realiteit is heel anders: de Raad van de EU, voorgezeten door Emmanuel Macron, gaf de regelgevende instantie voor audiovisuele en digitale communicatie (Arcom) geen tijd om mogelijke schendingen van de overeenkomst te onderzoeken, die met Arcom was afgesloten om een verbod op Russische media op te leggen. Emmanuel Macron zag meteen na zijn verkiezing in 2017 in RT en Sputnik “beïnvloedingsorganen die lasterlijke onwaarheden over [zijn] persoon hebben gespuid” tijdens de presidentiële campagne (AFP, 29 mei 2017). Met de steun van deze media en hun sociale netwerken voor de beweging van de "gele hesjes" was voor het staatshoofd de maat vol. In 2018 had de Hoge Raad voor de audiovisuele sector RT in gebreke gesteld voor een foutieve vertaling in verband met aanvallen met chemische wapens in Syrië. Maar nu was er meer nodig. Een paar uur na het begin van de invasie van Oekraïne, op 24 februari 2022, riep de LR-senator Laurent Lafon op tot de "schorsing" van RT. Volgens Le Canard enchaîné van 2 maart, liet Macron op 26 februari verstaan: “Ik zeg al maanden dat we moeten optreden tegen RT France en Sputnik, en elke keer legt men mij uit dat er dan juridische problemen rijzen. Deze keer is dit niet langer houdbaar.”

Deze keer inderdaad neemt de uitvoerende macht niet de moeite om haar beslissingen een wettelijke basis te geven. Heeft RT de nationale veiligheid of defensie geschaad? Tenzij men aanneemt dat de EU in staat van oorlog is, valt dat moeilijk vol te houden. Heeft het de bewoordingen van het Kremlin ("speciale militaire operatie") overgenomen en verkeerd geïnformeerd? Ongetwijfeld, als hun gasten de termen "genocide" gebruiken voor de Donbas en spreken over de noodzakelijke "denazificatie" van Oekraïne. Maar andere zenders berichtten over de woorden van Volodymyr Zelensky voor de Israëlische Knesset, toen die de oorlog in zijn land kwalificeerde als een "Endlösung", geïnitieerd door Moskou (20 maart).

Zodoende heeft de EU zich ertoe gebracht ten aanzien van RT censuurmethodes te gebruiken die zij in Rusland veroordeelt. In artikel 11 van haar handvest van grondrechten garandeert zij nochtans de "vrijheid om informatie of ideeën op te doen en door te geven, zonder enige inmenging van de overheid en ongeacht grenzen". Maar boven de wet gaf ze de voorkeur aan de oekaze, alsof het nodig was om een klein publiekje weg te houden van Russische invloeden die nu in de sociale media hun weg vinden.

Het gevaar van een lange vredestijd

 

Wat u de laatste weken ongetwijfeld al enkele keren hebt gelezen in de krant, of gehoord op tv, is de waarschuwing van de Latijnse satiredichter Juvenalis over het gevaar van een lange vrede. Onze zeden verzwakken en van een oorlog kunnen we ons geen voorstelling meer maken.

Juvenalis schreef in zijn zesde hekeldicht inderdaad nunc patimur longae pacis mala. saevior armis, luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem. Marietje d’Hane-Scheltema vertaalde dit als volgt: ‘Tegenwoordig lijden wij aan te lange vredestijd, en meer dan welke strijd is weeldezucht de wraak voor ’t knechten van zovele landen.’

Het lijkt wel de stellingname van een militaire expert, maar Juvenalis’ klacht ging over de Romeinse vrouwen die zich niet meer wisten te gedragen.

Toen Hannibal voor de poorten stond, zegt hij, en de mannen de stadswallen bewaakten, waren zij deugdzaam en sponnen met eeltige vingers ijverig wol. Nu echter gaan zij zich te buiten aan drinkgelagen en vreetpartijen.

Ware orgieën richten zij aan, tot ver voorbij middernacht. Normen en waarden – een wending die je vandaag wel meer ontmoet – ‘vervallen in een decadent genot van dronken minnen.’ Ze zien het verschil niet meer tussen een hoofd of een lies. Op weg naar huis laten zij hun draagstoel halt houden bij het oude altaar van de Kuisheid, de Pudicitia. Daar pissen zij met felle stralen tegen het beeld van de godin, en bekruipen elkaar terwijl er geen man te zien is.

Als jij ’s ochtends naar je werk gaat, trap je in de pis van je vrouw: tu calcas luce reversa coniugis urinam.

Begrijpelijk dus dat men in ernstige militaire beschouwingen zich beperkt tot het korte citaat.

Hoe de (oude) Russen lezen?

In Gent rees laatst de vraag of Pippi Langkous wel gezonde lectuur was, en of daar niet enkele correcte aanpassingen in moesten komen voor we zulke dingen op onze kindertjes loslieten. Met argumenten kom je dan nergens: mensen die zulke groenig-roze plannetjes koesteren kun je enkel uitlachen.

Wat ik las in de Wiener Zeitung is van een ander kaliber, al kun je er bedenkingen bij hebben. Voor mij slaan die op de zeer fragmentarische voorbeelden die de auteur geeft bij mijn geliefde Alexandr Poesjkin, die in negen volwassen delen vertaald is door Hans Boland, met nog een tiende deel aantekeningen en appendices.

En wat Bob Muilwijk* hieronder zegt over Poesjkin is zeker niet van grond ontbloot, hoezeer die ook schreef in een totaal andere tijd. En het kan helpen om te begrijpen wat er nu in Oekraïne omgaat.

[als u klikt op de prentjes worden die leesbaar]

De Russische literatuur is niet onschuldig

Auteurs als Alexandr Poesjkin hebben in hun werken

fantasieën over een imperium genormaliseerd

De vijand zou Vladimir Poetin zijn, niet Alexander Poesjkin, zo heette het voor kort in een persmededeling van de Duitse PEN-club. Die reageerde daarmee op oproepen om de Russische literatuur te boycotten. De voorzitter van de PEN-club, Deniz Yücel, werd daarop aangesproken in een interview bij de "Deutschlandfunk" en hij verdedigde deze uitspraak: Het ging erom zich niet ongenuanceerd af te keren van de Russische cultuurwereld, eerder moest men elk geval afzonderlijk ‘nauwkeurig nazien’. Evenwel hebben de opstellers van die persmededeling zelf niet nauwkeurig nagezien, als zij in de romantische dichter een vertegenwoordiger menen te zien van de Russische cultuur die met de misdadige oorlog in Oekraïne niets van doen heeft. Uitgerekend in het geval van Poesjkin was nauwkeurig nazien lonend geweest. En nog afgezien daarvan is het naïef om de Russische literatuur globaal vrij te pleiten van imperiale propaganda: vaak zelfs is zij daarvan doordrenkt.

Dat Poesjkin niet het positieve tegendeel van Poetin is, mag blijken uit zijn gedicht “Tot Ruslands lasteraars”,* dat ontstond in de context van een andere vrijheidsstrijd van een “Slavisch broedervolk”: bij de Poolse novemberopstand in 1830. Poesjkin stelt die voor als een intern-Slavisch familieconflict, waar de rest van de wereld zich niet in te mengen heeft. Onder de indruk van de opstandige Polen en van de Europese solidariteit met hen, vroeg Poesjkin zich af of alle “Slavische rivieren” in een “Russische zee” zouden uitmonden, of deze integendeel zou uitdrogen. En hij knoopte daar een verontrustende samenhang aan vast
tussen imperialisme en het verdere voortbestaan van de Russische staat.

Poesjkin is geen geval apart

Begrip voor het vrijheidsstreven van andere volkeren, zoals eenmaal dat van de Polen, bleef Poesjkin altijd vreemd. Dat de Poolse opstandelingen – letterlijk en in het Russisch – op hun vaandel geschreven hadden te strijden “voor onze en uw vrijheid”, en dus niet tegen het Russische volk, maar tegen het despotisme van de tsaren, liet hem koud. Liever wilde hij op een goed blaadje komen bij de autocratische tsaar en schreef hij aan het eind van de opstand, in een brief aan zijn eigen censor, dat men de Polen moest verpletteren, en dat zulks een puur interne aangelegenheid betrof. De bezitsaanspraak die daaruit naar voren komt is beangstigend, en lijkt in niet geringe mate op de huidige aanspraak van de Russische Federatie om zich in Oekraïne te mengen.

Poesjkin nam overigens ook stelling tegen Oekraïne. In zijn gedicht “Poltava” [1828-1829].stelde hij de Oekraïense nationale held Ivan Mazeppa tegenover Peter de Grote, en liet er geen twijfel over bestaan wie naar zijn mening het recht aan zijn kant had: de imperialistische tsaar. Zoals niet in de laatste plaats ook de Kaukasus, poogt men Oekraïne niet alleen militair te veroveren, maar wordt het ook literair-cultureel bij Rusland “ingeschreven”. Daar heeft men dichters voor nodig die het als een hecht bestanddeel van Rusland voorstellen, en de Mazeppa’s van deze wereld als verachtelijke verraders.

Poesjkin is geen geval apart. In 2015 al heeft Michail Ryklin in de "Neue Zürcher Zeitung" onthutst erop gewezen dat de schrijver Josif Brodsky, zeker geen vriend van het Kremlin, zich zo mogelijk nog beschamender had uitgelaten over de Oekraïners. Zijn tekst “Over de onafhankelijkheid van Oekraïne” is één hatelijke tirade tegen de Oekraïensen en de Oekraïners, die hij onder meer als het laagste boerenvolk beschreef. En passant wees hij vol leedvermaak op de nucleaire catastrofe in Tsjernobyl. En in de laatste strofe beweerde Brodsky bijzonder perfide dat de Russische cultuur superieur was, want op hun sterfbed lag de Oekraïners niet de “onzin” van de Oekraïense nationale dichter Taras Sjevtsjenko op de lippen, maar wel de gedichten van Poesjkin. Ga toch weg!

Met het oog op zulke misstappen van de grote Brodsky stelt Ryklin zichzelf vragen bij zijn standpunt: “Ben je het dan voor jezelf wel zeker, vraag je je af, of je niet zelf aan het grote broer-complex van de imperiale arrogantie ten prooi valt?” Die vraag stellen aan Russische cultuurdragers van verleden en heden is niet alleen zinvol, maar ook nodig. Wij moeten ons afvragen hoe het bij Tolstoj ligt, hoe het er voor “De Witte Garde” [1924] van Michail Boelgakov uitziet, en wat men moet aanvangen met Fjodor Dostojevski’s niet al te vriendelijke uitlatingen over Polen.***

Men moet nauwlettend toezien

Moeten we gevolg geven aan de boycot-oproepen en Poesjkin of Brodsky uit de rekken weren? Of liever de geschiedenis vergeten en geen acht slaan op de politieke inhoud van de Russische literatuur? Het antwoord ligt in het besef dat de imperiale fantasieën, en de onaangename Russische gewoonte om andere volkeren hun zelfbeschikkingsrecht te ontzeggen niet uit een heldere hemel zijn komen vallen. Russische auteurs, ook Poesjkin, hebben deze zaken in hun werken genormaliseerd. De lectuur van hun werken geeft inzicht in die Russische traditie van imperiaal denken, die het tsarenrijk en de Sovjetunie overleefd heeft en vandaag aan het Kremlin een leugenachtige grond geeft voor zijn oorlog.

Op één punt hebben Yücel en de Duitse PEN-club het bij het recht eind: men moet nauwlettend toezien.

–––––––––––
* Nederlander, slavist en bestuurslid van de Österreichische Gesellschaft für Slawistik. Hij werkt aan een proefschrift over de Poolse dichters Czesław Miłosz en Zbigniew Herbert.
** Fragment in de vertaling van Hans Boland (zoals ook het volgende fragment).
*** Hij beperkte zich niet tot Polen.

Brengt géén campagne voeren hem soelaas?

 

Macron die geen campagne voert, en enkel wil spreken met Fransen die voorgekauwde vraagjes stellen, heeft het wat moeilijk de laatste weken. Er is natuurlijk die kwestie met zijn fortuin dat vermoedelijk ergens op de Maagdeneilanden zit of in een vergelijkbaar paradijs, en er is dat lopende onderzoek naar witwassing en fiscale fraude door McKinsey. Medewerkers van dat bureau deden gratis en voor niets zijn vorige kiescampagne. Heel idealistisch natuurlijk, en terecht kregen ze naderhand enkele mooie consultantsopdrachten. Dankbaarheid is geen ijdel woord voor Manu.

Maar nu is er weer de affaire van die joodse jongen die stierf bij een ‘tramongeluk’. Emmanuel deed een ongelukkige uitspraak over deze zaak. We horen hierover de advocaat van de familie, en een filosoof bij CNews:

Eliot Deval (CNews): Ik richt me tot u Gilles-William Goldnadel want u bent de advocaat van de familie van Jeremy Cohen. Ik herinner aan de feiten: Jeremy Cohen, een jongeman van 31 met een handicap is gestorven op 16 februari laatstleden, toen hij probeerde te ontsnappen aan een barbaarse aanval. Hij werd aangereden door een tram en de beelden hebben wij deze week gezien en ze hebben algemene verontwaardiging op geroepen. Hoe is de familie er vandaag aan toe, Gilles-William?

Gilles-William Goldnadel: Stel het u voor. Ze is ontredderd, verloren, woedend want het gaat om een onwaarschijnlijk slecht functioneren van de politie. Het werd eerst beschouwd als een soort vergrijp van de trammaatschappij. De familie zelf  moest er zich eerst achter zetten en flyers verspreiden, vooraleer men begreep en wist wat er gebeurd was. De media en ook de politici werden op de hoogte gebracht, en wat mij persoonlijk bovenal woedend maakt is dat men durft te spreken over recuperatie en instrumentaliseren.

Maar wat had men dan gezegd als de politici niét hadden gezegd dat het om een compleet schandaal ging? Antisemitisme of niet, we zullen het niet weten, of misschien zullen we het op een dag wél weten, het onderzoek… ik denk daar hetzelfde over als de familie. Als het antisemitisme niet is aangetoond spreek ik er niet over. We weten niet of hij een kipa droeg, of dat die gevallen was, maar dat daargelaten, weet ik niet of het om racisme tegen gehandicapten gaat of om anti-Frans racisme, of om wat dan ook.

Maar zeggen dat het om instrumentaliseren gaat? Ik zeg dat alle politici …Zemmour heeft men vaak ongevoeligheid voor het joodse leed verweten. Moest hij dan zwijgen? Marine Le Pen, ze behoort tot extreemrechts blijkbaar, en men heeft het vaak al gehad over het antisemitisme van extreemrechts. Wat had men gezegd als zij hierover niét had gesproken? En ook Valérie Pécresse heeft erover gesproken, heel goed.

Dus die historie… de enige echte recuperatie is het verbergen. En nu zijn we aan dat stilzwijgen onderuit gekomen door de formidabele inzet van de familie. Anders spraken we hier niet eens over vanavond.

Eliot Deval: Choqueert u het verwijt van recuperatie dat we de laatste dagen hoorden, Jean-Loup Bonnamy?

Jean-Loup Bonnamy: Jazeker, want Zoals Gilles-William het heel juist zegde: als er niet wat sommigen “recuperatie” noemen was geweest, wel, dan zou deze zaak niet in de media zijn gekomen en verborgen zijn gebleven. Dus gelukkig maar dat zij “gerecupereerd” werd, en al weten we niet of er antisemitisme of racisme speelde, wat we in elk geval wél weten is dat er extreem gewelddadige agressie is geweest, wat de toestand van veralgemeende onveiligheid in Frankrijk aantoont. En wat mij nog meer choqueerde dan de zogenaamde recuperatie, was wat bijvoorbeeld Emmanuel Macron erover heeft gezegd, die president is van de Republiek en dus garant staat voor de veiligheid van de Fransen. Ja, zegt hij, maar je mag niet aan recuperatie doen want menselijke drama’s als dit komen geregeld voor.

Wat betekent dit eigenlijk? Dit betekent dat de president van de Republiek die wilde, barbaarse agressies tenslotte accepteert als een fataliteit waartegen niets te doen valt. Een beetje zoals verkeersongelukken. Per slot van rekening kunnen we er niets aan doen, en voilà, we doen dus ook niets.

Naschrift:

Op te merken valt dat de familie van het slachtoffer Zemmour heeft aangesproken. In welke zin is er dan sprake van 'politieke manipulatie', zoals Macron lijkt te beweren? Waarom trouwens sprak die familie Zemmour aan? Wellicht omdat ze vreesden dat bij anderen de zaak in dovemansoren zou vallen? 

Ziehier wat Macron antwoordde op de vraag van een journalist, en daarbij de eufemistische kwalificatie 'menselijk drama' gebruikte om een misdaad te omschrijven:

Is het problematisch dat Éric Zemmour de eerste politicus was die dit onderwerp aangreep?
Manu: Eerst denk ik …ik heb respect voor de verantwoordelijkheidszin van zowel de familie als van de advocaat. Ik denk dat er elke dag menselijke drama’s voorkomen en dat zij geen gelegenheid mogen zijn voor politieke manipulaties van welke aard ook.

C’est problématique que se soit Éric Zemmour le premier politique à se saisir de ce sujet ?
D’abord je pense que …je salue l’esprit de responsabilité, à la fois des parents et de l’avocat. Je pense que les drames humains il y en a chaque jour, ils ne doivent pas donner lieu à des manipulations politiques quelles quelles soient.

Carl von Clausewitz

Dat de waarheid als eerste sneuvelt in een oorlog, is een banaliteit die je overal hoort en leest. Ook heeft men het vaak over de ‘mist van de oorlog’. Die laatste uitdrukking komt van generaal Carl von Clausewitz die in Waterloo meevocht – toen nog als kolonel meen ik. Een man ook met grote literaire kwaliteiten.

En wat Clausewitz zei over generaals die op het slagveld door mist omgeven zijn, geldt evenzeer voor de eenvoudige krantenlezer of televisiekijker. Ook hij moet een eigen interpretatie zoeken voor wat hij te horen of te zien krijgt. De Russische propaganda is hier weggecensureerd – de burger is te dom om een oordeel te vellen – en dus kan hij alleen nog afgaan op de berichten van onze media om zijn waarheid samen te stellen. Dat is een constante in de politiek, die de democratie hinderlijk vindt en gewoon ook minacht.

Dat onze media, die zo goed als uitsluitend het NAVO-standpunt verkondigen, de zaken per se beter kunnen beoordelen dan de domme burger is een aanname, geen bewezen stelling, zelfs al mogen hun mededelingen voor een groot deel op waarheid berusten.

Ook zien we de Kamer een toespraak van Zelensky toejuichen, maar dan denk je: diezelfde vergadering heeft destijds de aanval op Libië unaniem goedgekeurd, een misdadige beslissing. Wat heeft dat eensgezinde handgeklap dan te betekenen? Die parlementsleden zijn wel verkozen vertegenwoordigers van het volk maar iedereen weet dat zij, óm verkozen te raken, allemaal eerst examen hebben moeten afleggen bij hun partijvoorzitters, een select clubje.

Ach, laten we het de generaal zelf uitleggen:

Der Krieg ist das Gebiet der Ungewißheit; drei Vierteile derjenigen Dinge, worauf das Handeln im Kriege gebaut wird, liegen im Nebel einer mehr oder weniger großen Ungewißheit. Hier ist es also zuerst, wo ein feiner, durchdringender Verstand in Anspruch genommen wird, um mit dem Takte seines Urteils die Wahrheit herauszufühlen.

De oorlog is het terrein der onzekerheid; driekwart van de zaken waarop krijgshandelingen gebaseerd zijn, zijn omhuld door de nevel van een grote of minder grote onzekerheid. Hier in de eerste plaats wordt dus een beroep gedaan op een verfijnd en scherp verstand om, afgaand op de maatindeling van het eigen oordeel, de waarheid uit te vissen.

Vom Kriege

Hinterlassenes Werk des Generals Carl von Clausewitz

vollständige Ausgabe im Urtext, drei Teile in einem Band

Jubiläumsausgabe mit erneut erweiterter historisch-kritischer Würdigung von

Dr. phil. Werner Hahlweg

1980, Ferd. Dümmlers Verlag. Bonn

Coureur Jean Aerts

.

Voor wie tijdens een dood moment in de Ronde eens een echte Brusselaar wil horen: coureur Jean Aerts (Laken 1907-Brugge 1992). Deze wereldkampioen, de Brummell van de fiets, vertelt over hoe het vroeger ging, zonder derailleur nog.

Julien Vrebos maakte dit interview, en het blijft tijdloos prachtig, ook met die tussenmuziekjes die meen ik nu niet meer zouden kunnen.

Het juiste woord

Een mooi Duits woord dat ik net heb geleerd is Rohrkrepierer. In bucolische zin kan een Rohr een rietstengel zijn waar je bijvoorbeeld een panfluit mee kunt maken, en in een wat lager taalregister kan het ook een piemel of pik zijn, maar hier is de loop van een geweer bedoeld. En krepieren is ontploffen. Het gaat dus om een projectiel dat ontploft terwijl het nog in de loop zit.

Voor zulke zaken is het altijd nuttig om de precieze Duitse term te leren kennen en Duitse analyses te lezen. In de negentiende eeuw wist men immers al dat er in Europa vijf instituties waren die, wat er ook gebeurde, altijd onverstoord bleven doorwerken: de Romeinse curie, het Britse parlement, het Russisch ballet, de Franse opera, en de Pruisische generale staf.

Nu las ik bij Gabor Steingart: “Wenn man Putins Krieg mit den Augen von Putin sieht, muss man von Rohrkrepierer sprechen.”

Verder lezen we over de vele misrekeningen van Poetin en zijn generale staf: “Die Ukraine wird derzeit mit Waffen vollgepumpt. So führt denn die Ukraine im Moment einen klassischen Stellvertreterkrieg. Die Arbeitsteilung ist bekannt: Das kriegführende Land trägt das menschliche Risiko, Amerika zahlt in Dollar.”

Oekraïne wordt nu met wapens volgepompt. Daarmee voert Oekraïne op dit moment een klassieke plaatsvervangersoorlog. De werkverdeling is bekend: het oorlogvoerende land draagt het menselijk risico, Amerika betaalt in dollar.

Samengevat: Uncle Sam spint hier goed garen bij, en Europa als geheel is met zekerheid de verliezende partij.