In een vreemd land en een andere tijd

The past is a foreign country: they do things differently there, zo begon The Go-Between van L. P. Hartley. 

Michel de Montaigne maakte een reis in een vreemd land, Italië, en voor ons behoort 1580 tot the past. Toch deed men niet alles compleet verschillend daar. Zo kwam het in Rome zelfs even voor dat mannen er met mannen trouwden. In de kerk en met een huwelijksmis, al moesten zij daartoe het canoniek recht een handje helpen en volgde dan de brandstapel – een gebruik dat wij niet meer kennen, tenzij in vreemde landen en in overdrachtelijke zin ook op de social media. Wat Montaigne denkt over de doodstraf weten we. Hij beschouwt ze als wreedaardig. Over het homohuwelijk spreekt hij zich uit met enige ironie –plesammant, bele secte– maar zonder 'sporen van spot of satire', zoals we in De Morgen wekelijks lezen. Montaigne raakt niet vlug opgewonden, en bekeringsijver of (quasi)religieuze bevlogenheid zijn hem vreemd:

Op de terugweg van Sint-Pieter kwam ik een man tegen die me geestig op twee dingen wees: dat de Portugezen hun gelofte aflegden tijdens de Passieweek,* en dat er op deze dag een statie** werd gehouden in Sint-Jan Porta Latina, waar enkele Portugezen een paar jaar tevoren waren toegetreden tot een zonderlinge broederschap. In een mis trouwden zij man met man, met dezelfde rituelen als bij  onze huwelijken. Ze hielden samen hun Pasen,*** lazen hetzelfde evangelie over het huwelijk,**** en sliepen en woonden daarna samen. De Romeinse geleerden zeiden dat deze slimme jongens leken te denken dat die afwijkende praktijk evengoed rechtsgeldig zou zijn als de Kerk ze maar goedkeurde met haar rituelen en formules, aangezien die op zich het huwelijk geldig maakten bij die andere verbintenis, die tussen man en vrouw. Acht of negen Portugezen van deze mooie sekte werden verbrand.

Je rancontrai au retour de Saint Pierre un home qui m’avisa plesammant de deus choses : que les Portuguais faisoint leur obédiance la semmene de la Passion, et puis que ce mesme jour la station estoit a Saint Jean Porta Latina, en laquelle Eglise certains Portuguais, quelques années y a, étoint antrés en une étrange confrerie. Ils s’espousoint masle à masle à la messe, aveq mesmes serimonies que nous faisons nos mariages, faisoint leur pasques ensamble, lisoint ce mesme évangile des noces, et puis couchoint et habitoint ensamble. Les esperis romeins disoint que, parce qu’en l’autre conjonction de masle et femelle, cete sule circonstance la rand legitime, que ce soit en mariage, il avoit samblé à ces fines jans que cet’autre action deviendroit pareillemant juste qui l’auroit authorisée de serimonies et misteres de l’Eglise. Il fut brûlé huit ou neuf Portuguais de cete bele secte.*****

Journal de voyage

précédé de

Mobile Montaigne

par Frank Lestringant

professeur émérite de la Sorbonne

Édition établie

par Charles Dédéyan

Revue et complétée

par Frank Lestringant

Paris, Les Belles Lettres, 2026

_________________

        * Lestringant zegt in een voetnoot: Waarschijnlijk een calembourg [woordspeling] op Passion, wat zowel hartstocht als lijden kon betekenen. Hij meldt ook dat een eerdere editor, Alessandro d'Ancona, in diens uitgave van 1889 zei dat er in 1578 elf man verbrand werden, Portugezen en Spanjaarden.
      ** De Kruisweg telt 14 staties.

    ***  geeft hier: (rooms-katholiek) zijn Pasen houden: omstreeks Pasen te communie gaan (en biechten). Eerst biechten natuurlijk!

  **** Matthéüs 19:6 (Statenvertaling) Alzo dat zij niet meer twee zijn, maar een vlees. Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet.

***** Hier geeft Lestringant een voetnoot met nummer 603 ...die helaas onvindbaar is. Een zeer zeldzame onachtzaamheid bij Les Belles Lettres.

Hoe men over de doodstraf dacht in de Verlichting, en hoe men er vandaag over denkt

Élisabeth en Robert Badinter werden vandaag doctores honoris causa van de ULB. Je hebt universiteiten die licht omspringen met dit soort doctoraten en ze bijvoorbeeld uitdelen aan tennissers (VUB) of aan Coburgs (KUL), maar de ULB hoort daar niet bij. Het echtpaar Badinter heeft echte verdiensten.
Élisabeth is auteur en filosofe (en zakenvrouw). Haar man is advocaat, en was in de regeringen van Pierre Mauroy Minister van Justitie, of Garde des Sceaux zoals dat in Frankrijk heet met een naam uit het Ancien Régime. Hij kon na een lange strijd een wet laten goedkeuren die de doodstraf in Frankrijk afschafte.

Samen schreef het echtpaar meerdere boeken, waaronder biografieën zoals het standaardwerk “Condorcet, un intellectuel en politique”, 1988 bij Fayard. Ik noem nu speciaal dit boek omdat ik het deze zomer las, en omdat Condorcet al in de XVIIIde eeuw vocht tegen de doodstraf. Hij deed dat samen met mensen als de jurist Cesare Beccaria, wiens boek “Dei delitti e delle pene” van 1764 grote indruk had gemaakt in Europa, tot aan de Duitse en Russische Hoven toe. Het boek werd namelijk onmiddellijk in alle talen vertaald. Bij de moderne Franse vertaling (Flammarion, 1991) schreef Robert Badinter een schitterend voorwoord.

En nu lezen we even wat de bekende strafpleiter Piet Van Eeckhaut deze zomer in Humo verklaarde:
«Ik ben lange tijd een tegenstander geweest van de doodstraf. Ik ben een groot bewonderaar van François Mitter[r]and en zijn minister van justitie. Zij hebben in Frankrijk, het land van de guillotine, in 1981 de doodstraf afgeschaft. Maar vandaag vraag ik me toch af wat je met sommige hardcore misdadigers moet doen. Iemand die een weerloze oude vrouw doodt in haar eigen huis, ik weet niet of we daar zo veel mededogen voor moeten hebben. Ik vind dat wij, in uitzonderlijke gevallen, de filosofische en religieuze bezwaren opzij moeten zetten. Sommige mensen moeten verdelgd worden. Weinigen, maar ze zijn er.»

Iemand moet dat voorwoord van Badinter eens luidop voorlezen aan zijn bewonderaar meester Van Eeckhaut, het zijn maar 39 pagina’s. Of hij moet zelf eens lezen wat Condorcet te vertellen had in zijn brieven, verhandelingen en krantenstukken.
Voor een grondige bespreking van Condorcets argumenten is hier geen plaats, maar zelfs een terzijde van hem is de moeite waard en bevat een argument dat een strafpleiter zal aanspreken. Condorcet was behalve politicus ook een beroemde wiskundige en statisticus, nauwelijks minder geniaal dan bijvoorbeeld Leonhard Euler die hij bezocht en met wie hij correspondeerde.
Condorcet stelt dat gerechtelijke dwalingen niet te vermijden zijn, en dat ze statistisch eenmaal vaker voorkomen in zaken waar de emoties sterk oplaaien. Nu spreken feiten waar de doodstraf op staat altijd sterk tot de gemoederen, dus ook tot die van de rechters.

Statistieken zijn niet altijd leugens en misschien moet meester Van Eeckhaut hier eens aan denken als hij het heeft over zijn “weinigen”, en over “principes die overboord moeten”. Moet dat “verdelgen” van hem dan maar zonder principes?

Overigens moet hij ons ook nog vertellen hoe dat verdelgen precies in zijn werk zal gaan. Zullen we alvast de guillotine van het Gravensteen een opknapbeurt geven? of verkiest hij de wat modernere elektrische stoel? de gifspuit kan natuurlijk ook, lekker clean. De dood met de kogel moet mijns inziens voorbehouden blijven voor militairen, of onder omstandigheden ook voor incivieken.

Nu, welke methode Van Eeckhaut ook verkiest, zeker is dat het ambt van beul weer in het leven moet worden geroepen. En ambtenaren moet je aanwerven volgens bepaalde procedures. Wil Piet daarvoor Selor inschakelen, of kan het ook met een gewone politieke benoeming?

Castar Danneels

Ten geleide:

Overbodige mediaprijzen horen niet in een volwassen maatschappij. Die prijzen zijn enkel een eindeloze nageboorte van de TIME-Man-of-the-Year-Awards en de jaarlijkse Hollywood-Oscar-Onderlinge-Masturbatiescenes.

Maar nu ter zake:

Dat een onbenul als Danneels de castar-prijs wint stoort me niet, integendeel het lijkt me juist gepast. Die Danneels heb ik nog nooit iets met stelligheid weten formuleren – misschien is hij intellectueel daar niet toe in staat, in elk geval heb ik het nog nooit meegemaakt dat die purperrode platitudepauw na een serieuze vraag verder kwam dan wat gestamel van: azo, abeetje. Dat maakt hem tot een waardige winnaar. Ghèt et of ghèt et nie, zoals hijzelf het in alle nederigheid uitdrukte.

Danneels is in zijn onschuld echter ook gevaarlijk: "de doodstraf mag worden uitgesproken maar niet uitgevoerd" slaat hij gisteren uit zijn dikke voeten. Waarschijnlijk een ingeving ter plekke.

Dat deze uitspraak ten eerste nogal hermafrodiet aandoet, tot daar aan toe, dat wisten we al. Om zich toch een airtje van stelligheid aan te meten voegt hij toe: "...je ontneemt iemand zijn betekenis in het leven. Hij is uit het land van de levenden gebannen."

Zulk een uitspraak is ook fundamenteel onchristelijk, maar dat zal hem niet meteen zijn opgevallen... voor mij geen bezwaar: .ik hanteer die denkcategorie niet, maar je zou het anders verwachten van een verstándige vertegenwoordiger van het eeuwenoude christendom. Danneels kent weinig van christendom, tant pis, er zijn ook dokters die de geneeskunde mismeesteren, en er zijn groentenboeren die bedorven aardappelen aan de man proberen te brengen. Ik zou Danneels aanraden om dagelijks zijn evangelie te lezen: begrijpend lezen dan.

Maar het blijft een schande: deze Godfried wil graag de burgerlijke dood weer invoeren. Iemand niet terechtstellen, maar wél hem "uit het land van de levenden bannen". Precies die straf hééft bestaan, stuk ignoramus!* In de middeleeuwen kon een mens vogelvrij worden verklaard, zijn goederen werden dan verbeurd, en gelijk wie mocht –als hem dat inviel– zo iemand om zeep helpen of gewoon azo abeetje mishandelen: hij was toch al uit het land van de levenden gebannen.

De Code Civil kent die straf niet meer, Godfried. De West-Europese beschaving is een stapje verder, en al een tijdje. Leer eens je dikke kop houden in de mediaklas !

...en lees ook eens goed wat er onderaan op je eigen wapenschild staat, die spreuk uit de kerstliturgie:. APPARUIT HUMANITAS DEI NOSTRI – Verschenen is de menslievendheid van onze God.

Titus 3,4: CUM AUTEM BENIGNITAS ET HUMANITAS APPARUIT SALVATORIS NOSTRI DEI, uit de Vulgaat, hetgeen in de Statenvertaling luidt : "Maar wanneer de goedertierenheid van God, onzen Zaligmaker, en Zijn liefde tot de mensen verschenen is".

______
*