De IJslanders willen niet bijten

Het heeft onze EU-politici en -journalisten, en hun acolieten, genre professor doctor Hendrik Vos e.a. wellicht weinig plezier gedaan dat zij bij de IJslanders bot hebben gevangen, en geen kabeljauw. Bij CNews vond ik deze samenvatting van een panellid wel grappig:

Michel Fayad*: Let wel, men vroeg hen niet of ze bij de Europese Unie wilden aansluiten! Men vroeg hen of ze de gesprekken met de EU opnieuw wilden opnemen met het oog op, ooit, een aansluiting.

Feitelijk ging het over het menu en niet over de rekening. Zij hebben geantwoord: Nee, dank u, aan de kaart hebben we genoeg.

* Professeur de géopolitique à l'Institut français du pétrole et des énergies nouvelles.

Waarom is in restaurants de wijn zo duur?

Montaigne reisde in 1580 naar Rome, en de tocht ging door Duitsland en Zwitserland. Daar had hij het zeer naar zijn zin: de herbergen waren er veel netter dan in Frankrijk waar men niet eens schoon beddengoed had.

Over de keuken in Augsburg was Montaigne bijzonder enthousiast. Ook de wijn vond hij daar uitstekend. Later in Italië was die vaak troebel, wat slecht was voor zijn nierstenen. 

Zijn secretaris schreef het eerste deel van het Journal de Voyage, en over de wijn maakte die een opmerking die vandaag mogelijk nog treffend is:

Men serveerde er pasteien, kleine en grote, in aardewerken kommetjes met de kleur en helemaal in de vorm van een pasteikorst. Zelden gaat een maaltijd voorbij zonder dat men u dragees* en potjes confituur voorzet. Het beste brood dat maar mogelijk is. Goede wijnen, en in deze streek zijn ze meestal wit. Rond Augsburg wordt geen wijn verbouwd en ze laten hem van vijf of zes dagreizen verderop komen. Van de honderd florijnen die herbergiers aan wijn inslaan, vraagt de Republiek er zestig, en de helft minder van een particulier die er alleen voor zijn eigen voorraad koopt.

On y servoit des pastés et petits et grans, dans des vesseaus de terre de la couleure et entierement de la forme d’une croute de pasté ; il se passe peu de repas où on ne vous présante des dragées et boîtes de confitures ; le pein le plus excellant qu’il est possible ; les vins bons, qui en cete nation sont plus souvent blancs ; il n’en croit pas autour d’Augsbourg, et les font venir de cinq ou six journées de là. De çant florins que les hostes amploïent, en vin, la Republique en demande soixante, et moitié moins d’un autre home privé qui n’en achete que pour sa provision.

__________

* Geglaceerde amandelen of andere noten gaf men als teken van gastvrijheid. Dragées kwam via het Latijn in het Frans, uit het Grieks: τραγήματα, tragemata. In Gent kenden de mensen toen misschien kroakamandels?

Journal de voyage

précédé de

Mobile Montaigne

par Frank Lestringant

professeur émérite de la Sorbonne

Édition établie

par Charles Dédéyan

Revue et complétée

par Frank Lestringant

Paris, Les Belles Lettres, 2026

Dient men water bij de wijn te doen?

Een bierdrinker als ik worstelt niet met die vraag, maar dat betekent niet dat ze niet gesteld mag worden. Bij de heersende temperaturen moet iedereen immers voldoende kunnen drinken.

Moet wijn nu versneden worden, half om half bijvoorbeeld, of kan men hem beter puur drinken? De vraag is niet nieuw.

Montaigne had in Duitsland gezien dat men hem puur dronk, en hijzelf in Bordeaux dronk hem half om half, of ook met twee delen wijn en één deel water.

Wat is te verkiezen?

Niet mijn zorg zoals ik zei, maar zijn voorstel lijkt mij heel redelijk: als ideaal wenst Montaigne dat iedereen zich voege naar de gewoonten van zijn streek.

Men zegt dat Cranaus, koning van Athene, de uitvinder was van de gewoonte om water bij de wijn  te doen. Nuttig of niet, daarover heb ik veel zien discussiëren. Ik acht het fatsoenlijker en gezonder dat kinderen pas vanaf hun zestiende of achttiende jaar wijn drinken. De gevestigde en meest gebruikelijke manier van doen is de mooiste: elke buitenissigheid lijkt mij hier te mijden, en ik zou een Duitser die water bij zijn wijn deed evenzeer verfoeien als een Fransman die hem puur dronk. In dergelijke zaken is de algemeen gangbare gewoonte de norm.

Les Essais de Montaigne

Édition conforme au texte de l’exemplaire de Bordeaux

par Pierre Villey

Professeur à la Faculté des Lettres de Caen

Rééditée sous la direction et avec une préface de

V.L. Saulnier

Professeur à la Sorbonne

© 1924, Presses Universitaires de France

Dundrukuitgave van La Guilde du Livre, Lausanne 1965

Versteende islamofobie

Islamofobie is een zware zonde. Dat weet iedereen en onze kranten en media hameren daar onvermoeibaar op. Maar islamofobie kent vele vormen. In Gent bijvoorbeeld kan een onhandige formulering al voldoende zijn om iemand aan de schandpaal te nagelen. Een mens moet op zijn woorden letten. Maar kijk, als puntje bij paaltje komt is zelfs Gent wat islamofoob. Niet in woorden natuurlijk, maar in daden.

Gebetonneerde islamofobie is hier namelijk heel acceptabel, en al langer, want gelukkig neemt ons stadsbestuur geen risico’s en morgenochtend zullen de klaarstaande anti-islamblokken keurig op hun plaats worden gezet voor de Zeugsteeg, zodat de Patersholfeesten zonder kwaadwillige camions, camionettes of andere voertuigen kunnen verlopen.

Het blijft islamofobie helaas, maar dat is in Europa overal het geval, zoals deze Brit ons uitlegt:

Wij haalden onze schouders op toen ons stadsbeeld werd verminkt door de blokken en slagbomen die nodig waren om mannen te beletten auto’s of busjes of vrachtwagens op ons en onze families af te sturen. Iedereen die vandaag de Parlementsgebouwen bezoekt zal zien wat ik bedoel. De zetel van onze democratie is letterlijk omzoomd met betonblokken. Maar ...tenslotte zijn winkelcentra en sporthallen dat ook, overal in het land.

Het Reisdagboek van Montaigne

In 1580 maakte Michel de Montaigne zijn beroemde reis door Frankrijk, Zwitserland, Duitsland en Italië. De 22ste juni vertrok hij uit zijn kasteel bij Bordeaux, kwam op 30 november in Rome aan met zijn gezelschap, en eind november 1581 was hij weer thuis. Hij bezoekt natuurlijk ook Firenze, Siena, Lucca, Venetië en vele andere steden. En, hij houdt een dagboek bij, een Journal de Voyage met talloze interessante opmerkingen over mensen en dingen. Zijn Essais waren pas verschenen, en in Lucca vernam hij dat men hem tot burgemeester van Bordeaux had verkozen: zijn terugkeer was nu geboden.

Montaigne praat met prelaten en geleerden, met hooggeplaatsten, met joden en jezuïeten, met courtisanes en Franse toeristen – over die laatsten is hij niet te spreken: ze zijn luidruchtig en onbehouwen, in tegenstelling tot de Italianen. Het staat hem tegen dat hij zo vaak in het Frans wordt aangesproken.

Overal bezoekt Montaigne –vanwege zijn nierstenen– kuuroorden met mineraalwater (onder meer les beings d'Aspa qui sont au Liege),* maar ook prachtige tuinen als Villa d'Este in Tivoli nabij Rome, en hier die van Castello, nabij Firenze:

Elders hadden ze een heel grappige gewaarwording, zoals ik hierboven al heb opgemerkt, want terwijl ze door de tuin wandelden en er de merkwaardigheden bekeken, had de tuinman hen expres even alleen gelaten, en toen ze op een bepaalde plek stonden om bepaalde marmeren beelden te bewonderen, borrelden er via piepkleine gaatjes onder hun voeten en tussen hun benen straaltjes water op, zo klein dat ze bijna onzichtbaar waren en perfect voor een stofregentje konden doorgaan, waarbij ze doornat werden door middel van een of andere ondergrondse pomp die de tuinman op meer dan tweehonderd passen daarvandaan met zo’n vaardigheid bediende, dat hij van daarbinnen naar believen de waterstralen buiten hoger en lager liet komen en ze boog en bewoog in het ritme dat hij wilde: hetzelfde mechanisme is daar op verschillende plekken.

Ailleurs ils virent, par très-plesante expérience, ce que j’ai remerqué cy dessus : car se promenant par le jardin, et en regardant les singularités ; le jardinier les aïant pour cet effect laissé de compagnie, come ils furent en certin endroit à contempler certenes figures de mabre, il sourdit sous leurs pieds et entre leurs jambes, par infinis petits trous, des trets d’eau si menus qu’ils étoint quasi invisibles, et représentans souverenemant bien le dégout d’une petite pluïe, de quoy ils furent tout arrosés, par le moïen de quelque ressort souterrin que le jardinier remuoit à plus de deux çans pas de là, avec tel art que de là en hors, il faisoit hausser et baisser ces élancemens d’eau, come il lui pleisoit, les courbant et mouvant à la mesure qu’il vouloit : ce mesme jeu est là en plusieurs lieux.

Les machines hydrauliques, à Castello, zegt Frank Lestringant in zijn grote inleidende essay Mobile Montaigne, déclenchent des “élancements d’eau […] entre les jambes du promeneur et surtout de la promeneuse.” Ik weet niet of onze neofeministen dat even grappig zullen vinden als Montaigne, en zij kunnen dat boek maar beter niet lezen.

__________

* Spa, fameuse station thermale, aujourd'hui encore, de Belgique --- voetnoot van Frank Lestringant.

In Luik dus, en het is Montaignes klerk die hier verslag doet: [Aspa] où il avoit este avec M. de Nevers, il lui conta que c’estoint des eaus extrememant froides,et qu’on tenoit là [beweerde daar] que les plus froides qu’on les pouvoit prendre c’estoit le meilleur. Elles sont si froides, qu’aucuns qui en boivent en entrent en frisson et en horreur; mais bientost après on en sent une grande chaleur en l’estomach. Il en prenoit pour sa part cent onces; car il y a des gens qui fournissent des verres qui portent leur mesure selon la volonté d’un chacun. Elles se boivent non seulement à jeun, mais encore après le repas.

In Italië waren er weer badplaatsen met heel heet water. Koud of warm, Montaigne denkt er het zijne van want enige verlichting vond hij niet.

Journal de voyage

précédé de

Mobile Montaigne

par Frank Lestringant

professeur émérite de la Sorbonne

Édition établie

par Charles Dédéyan

Revue et complétée

par Frank Lestringant

Paris, Les Belles Lettres, 2026

__________________

P.S. er valt wel meer te leren bij Montaigne: zo wisten de zestiende-eeuwse Italiaansen zich in geen tijd te ontharen in een klein half kwartiertje!
J’y appris que de chaus vifve et orpimant, démeslé à-tout de la lessifve, deus part de chaus et la tierce d’orpimant, se faict cete drogue et ongant de quoi on faict tumber le poil, l’aïant appliqué un petit demi quart d’heure.
Geen ongevaarlijk zalfje: orpiment of auripigment is een arseen-sulfide As2S3, heel giftig, en ongebluste kalk is zeer gevaarlijk voor huid en ogen, calcium-oxide Ca₂O.