Het nut van het schaakspel

Ik moet mijn lezer om enig geduld vragen want veel hieronder is Frans, en ik heb geen zin om het te vertalen. Ook moet ik hem verzoeken om met de nodige aandacht de voetnoten te lezen. Het gaat hierom: wat zou het nut van het schaakspel zijn?

Volgens Dr. Max Euwe (wereldkampioen in 1935, na een nipte overwinning op de hem onderschattende en doorlopend bezopen Aleksandr Aljechin, die in ’37 zijn titel evenwel terugpakte met zes punten verschil – hij dronk toen minder wordt gezegd, later weer meer) was het schaakspel nuttig omdat het ‘de jeugd van de straat houdt’. Misschien geldt dit mooie argument vandaag minder.

Kardinaal de Retz, u welbekend, wijst in zijn Mémoires op een ander nut,  nu van politieke aard:

Vous avez vu que la Reine* avait désiré de moi que je ne m’ouvrisse point avec M. de Beaufort** du dessein qu’elle avait d’arrêter Messieurs les Princes.*** […] Je le menai dîner chez moi, je l’amusai toute l’après-dînée à jouer aux échets,**** je l’empêchai d’aller chez Mme de Montbazon,***** quoiqu’il en eût grande envie, et Monsieur le Prince fut arrêté avant qu’elle en eût le moindre soupçon.

Ik sla weer een stuk over, maar alles komt goed nadat Retz aan Beaufort heeft uitgelegd om welke uitstekende politieke redenen hij hem had beziggehouden:

Il m’embrassa, Mme de Montbazon m’en baisa cinq ou six fois bien tendrement, et ainsi finit l’histoire.

____

* Anne d’Autriche (1601-1666).

** François de Vendôme, duc de Beaufort (1616-1669); wilde genoemde Anna destijds graag het hof maken toen haar gemaal Lodewijk de XIIIde pas was overleden, want hij had het in zijn hoofd gehaald Frankrijk te zullen regeren. Retz zegt hierover: …il se mit en tête de gouverner, dont il était moins capable que son valet de chambre.

*** Waaronder ‘Monsieur le Prince’, Henri II de Bourbon, duc d'Enghien, later prince de Condé (1621-1686); hiernaast 'Le grand Condé' (1653) van David Teniers II.

**** Retz schrijft ook een paar honderd pagina’s verder ‘échets’ in plaats van ‘échecs’ (Beaufort speelde blijkbaar graag en vaak schaak). De editor van de Mémoires, Michel Pernot, maître de conférences honoraire à l’Université de Nancy II, heeft geen sluitende verklaring voor deze spelling.

***** Marie d’Avaugour de Bretagne, duchesse de Montbazon (1616-1657); echtgenote van Hercule de Rohan, duc de Montbazon (1568-1654) en maîtresse van onze schaakspeler Beaufort.

Elk op zijn beurt: na De Morgen nu De Standaard

Aljechin was wereldkampioen schaken nadat hij in 1927 de onverslaanbare Capablanca had verslagen. Hij gunde Capa geen revanchematch, en om de titel speelde hij enkel nog tegen spelers waarvan hij dacht makkelijk te zullen winnen. Zo bijvoorbeeld tegen de nochtans gevaarlijke Bogoljubov, en nu vroeg men aan Capablanca of die een kans maakte tegen Aljechin. Nee, zei hij. Waarom bent u daar zo zeker van? vroeg de journalist. “Not strong enough”, zei Capablanca.

Dat is meen ik een afdoende analyse, en ik moest eraan denken toen ik de hoofdredacteur van De Standaard, Karel Verhoeven bij De Vadder een partijtje zag spelen tegen De Wever, waarin die arme Karel werd afgeslacht.
Vandaag pas zag ik dat, want gewoon tv kijken – lineair kijken moet je tegenwoordig zeggen – doe ik al lang niet meer. Je verliest geen tijd met begin- en aftitelingen, gemonteerde fragmentjes, muziekjes en dode momenten in gesprekken, als je een dag of twee later op je pc naar een fragment of twee kijkt.

In het korte stukje hieronder leren we dat Verhoeven graag het woord “discours” gebruikt, al heeft hij zelf geen discours die naam waardig – not strong enough – en dat hij vindt dat consequent over iets doordenken onwenselijk is. En van De Wever vernemen we dat hij geen analyse van dé islam wil maken. Je vraagt je af waarom dat weer niet zou mogen, maar zulke vragen komen in een deftig programma niet aan bod.



De Vadder: Dat is de samenvatting van die peiling…
Verhoeven: Die vraag kun je inderdaad stellen, over euh, de verflinking op vlak van islam en op vlak van euh, migratie en asiel die de N-VA ge…gedaan heeft, hé?
De Vadder: Verflinking van wie?
Verhoeven: Van het discours, ook mijnheer De Wever is…
De Vadder: Ook N-VA, de partij?
Verhoeven: De partij is, is flink gegaan op heu, op heu migratie, kritisch op heu, islam…
De Wever: Kunt u daar eens een voorbeeld van geven, van waar ik kritisch ben over dé islam? Ik ken er namelijk geen.
Verhoeven: Wel u bent …euh als we de standpunten uiteenzetten van, van euh wat mevrouw Homans zegt, wat de staatssecretaris voor asiel en migratie… hoe…
De Wever: Over dé islam?
Verhoeven: Nee.
De Wever: Ik hoor het graag.
Verhoeven: Het gaat over een heu, het gaat over een hele euh, een, een, een heel sfeer die geschapen wordt, een discours, de manier waarop tegen politieke correctheid wordt ingebeukt. We moeten dingen kunnen, kunnen open vertellen.
De Wever: Dat is iets anders.
Verhoeven: Er moet een, ja van…
De Wever: Dat is iets anders.
Verhoeven: Het is heu …u… de manier bijvoorbeeld waarover u de Conventie van Genève, waarop u dan inbeukt, waarop u daar voorop liep hé? Euh…
De Wever: Waar zelfs Mark Elchardus zegt: hij heeft gelijk! En zelfs Luc Huyse zegt: hij heeft gelijk! Dat is niet direct Filip Dewinter dacht ik.
Verhoeven: Nee, nee, absoluut der is op dat vlak een wel een nieuwe lijn van heu, van gesprek en van discours geopend. En je kunt daar twee dingen over denken. Ofwel denk je: de schade is beperkt, ofwel denk je ja, maar dan, als we toch verder mogen denken, dan gaan we naar het radicalere, naar partijen die radicaal erover praten, die radicaler de, de conclusies ook trekt.