De vrede verstoord in Monaco

Zo te horen ging het er destijds in Monaco rustiger aan toe dan vandaag. Je had daar sinds 1863 wel het Casino van Monte Carlo, waar Alexandre Dumas, Ivan Turgenjev, Eduard Douwes Dekker en later ook Graham Greene zich geregeld lieten zien, maar dat gaf geen problemen.

Vandaag komen er nogal wat Russen en Oekraïners aan de roulettetafel, maar ook die mensen leven er overwegend vredig met elkaar. Over uitwijzingsbevelen hoor je nooit iets. Waarom zou iemand met zijn eerlijk verdiende centjes niet eens mogen spelen tenslotte?

Nu ging de prins van Monaco ook vroeger al lankmoedig om met uitwijzingsbevelen, lezen we bij Maupassant.

Deze vorst is noch bloeddorstig, noch wraakzuchtig, en wanneer hij iemand verbant – want dat doet hij wel – wordt deze maatregel met eindeloze omzichtigheid toegepast.

Is hier bewijs voor nodig?

Op een dag dat alles tegenzat beledigde een verstokte gokker de vorst. Hij werd bij decreet verbannen.

Een maand lang zwierf hij rond het verboden paradijs, uit angst voor het zwaard van de aartsengel in de gedaante van de sabel van een gendarme. Op een dag waagde hij het eindelijk, overschreed de grens, bereikte in dertig tellen het hart van het land en drong het Casino binnen. Maar daar hield een ambtenaar hem plots tegen:
– Bent u niet verbannen, meneer?
– Ja, meneer, maar ik vertrek met de eerste trein.
– O! In dat geval, prima meneer, komt u binnen.
En elke week keert hij terug; en elke keer stelt dezelfde saaie ambtenaar hem dezelfde vraag, waarop hij hetzelfde antwoord geeft.
Kan gerechtigheid nog milder zijn?

Guy de Maupassant

Contes et Nouvelles (1875-1883)

in: Bouquins, Robert Laffont, 1988, Tome 1, pp.617-18

_________

Noot van 16 juli: Zelensky lijkt hier de hand in te hebben gehad. Dat lijkt dan ook vervelend voor zijn goede vriendin Ursula.

Een sterk incipit is geboden

 In den beginne schiep God den hemel en de aarde is zonder twijfel een goede beginregel voor een boek, en dat moet ook Jahweh, Here der Heerscharen, gevonden hebben toen hij hem influisterde aan de auteur van Genesis.

Ook Call me Ishmael is vanzelfsprekend een sterke beginzin, waarbij Melville erop vertrouwde dat zijn lezer Genesis vooraf gelezen had.

Nuchterder klinkt Multatuli: Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, N° 37.

Een lievelingszin van Karel van het Reve, en hiervoor moet je vooraf bijna niets gelezen hebben.

Nu behoren de genoemde werken tot de ernstige literatuur, maar ook in de lichtere genres moet de beginzin goed zijn. Twee voorbeelden:

Ross Macdonald begon in 1951 zo: The house was in Santa Monica on a cross street between the boulevards, within earshot of the coast highway and rifleshot of the sea.

Magistraal toch, met dat earshot (binnen gehoorsafstand) en dan dat onheilspellende neologisme rifleshot. De titel van het boek The way some people die was al een soort verwittiging voor de lezer, ook al kon some hem nog enigszins geruststellen.

In Les Dimanches d'un bourgeois de Paris (1880) pakte Maupassant het anders aan, en tekende meteen in zijn beginzin het karakter van zijn hoofdpersonage.

Monsieur Patissot, né à Paris, après avoir fait, comme beaucoup d’autres, de mauvaises études au collège Henri IV, était entré dans un ministère par la protection d’une de ses tantes, qui tenait un débit de tabac où s’approvisionnait un chef de division.*

Monsieur Patissot, geboren in Parijs, had zoals vele anderen slecht gestudeerd aan het Collège Henri IV, en was bij een ministerie binnengeraakt op voorspraak van een van zijn tantes die een tabakswinkel hield waar een afdelingshoofd zijn waar betrok.

____________

* Misschien is dit nog beter van hem: Elle entra comme une balle qui crève une vitre, la petite marquise de Rennedon. Sauvée (1885)

The way some people die

in: Four Novels of the 1950's

Tom Nolan, editor

Literary Classics of the United States

2015, The Library of America n°264

Les Dimanches d'un bourgeois de Paris

Édition présentée, établie et annotée par Catherine Botterel

2020, Gallimard, Folio classique

Bijbel

Door last van de Hoogmogende Heren Staten-Generaal

der Verenigde Nederlanden

volgens het besluit van de Synode Nationaal

gehouden te Dordrecht

in de jaren 1618 en 1619 uit de oorspronkelijke talen

in onze Nederlandse taal getrouwelijk overgezet

Jongbloed – Leeuwarden

Wat leest een mens graag?

.

Een mooie natuurbeschrijving met bijvoorbeeld vlinders, bloemen, bomen en bergen kan aangename lectuur zijn, en Maupassant geeft die ook vaak, maar vele lezers, durf ik te stellen, zullen hem met nog groter genoegen ergens aan zien ergeren. Deze stadsbeschrijving van hem is bijzonder genietbaar:

Het was een van die zomeravonden dat het aan lucht ontbrak in Parijs. In de verstikkende nacht leek de stad te zweten, heet als een stoombad. Door hun granieten monden bliezen de riolen hun stinkende asem, en door hun lage vensters stieten de kelderkeukens walgelijke miasmen van afwaswater en verschaalde sausen de straat op.

C’était une de ces soirées d’été où l’air manque dans Paris. La ville, chaude comme une étuve, paraissait suer dans la nuit étouffante. Les égouts soufflaient par leurs bouches de granit leurs haleines empestées, et les cuisines souterraines jetaient à la rue, par leurs fenêtres basses, les miasmes infâmes des eaux de vaisselle et des vieilles sauces.

.

Maupassant en het algemeen kiesrecht

.In Les Dimanches d’un bourgeois de Paris* laat Guy de Maupassant een ambtenaar, zekere monsieur Rade, célèbre dans tout le ministère par les doctrines insensées qu’il affichait, bij een dinertje onder collega’s zijn principes betreffende het kiesrecht uiteenzetten:

1er principe. - Le gouvernement d'un seul est une monstruosité.
2e principe.  - Le suffrage restreint est une injustice

3e principe.  - Le suffrage universel est une stupidité. 

1ste principe   - Het bewind van één man is een monsterachtigheid.

2de principe    - Ingeperkt kiesrecht is een onrechtvaardigheid.

3de principe    - Algemeen kiesrecht is een stupiditeit.

Niets zegt natuurlijk dat Maupassant de mening van zijn personage deelt, of deze integendeel insensée vindt. Monsieur Perdrix, de bureauchef die mee aan tafel zit bij de collega's is zelfs verontwaardigd over wat Rade allemaal uitkraamt.

Maar het thema komt bij Maupassant vaker terug. In Bel-Ami** beschrijft de auteur de corrupte Laroche-Matthieu die graag minister wil worden. Ook hier blijft de vraag of we geen onderscheid moeten maken tussen Maupassant en ‘de auteur’:  

C’était un de ces hommes politiques à plusieurs faces, sans conviction, sans grands moyens, sans audace et sans connaissances sérieuses, avocat de province, joli homme de chef-lieu, gardant un équilibre de finaud entre tous les partis extrêmes, sorte de jésuite républicain et de champignon libéral de nature douteuse, comme il en pousse par centaines sur le fumier populaire du suffrage universel. Son machiavélisme de village le faisait passer pour fort parmi ses collègues, parmi tous les déclassés et les avortés dont on fait des députés.

Hij was een van die politici met vele gezichten, zonder overtuiging, zonder grote capaciteiten, zonder durf en zonder serieuze kennis, een provinciale advocaat, knappe man voor zijn departementsplaats, die als gladjanus het evenwicht tussen alle extreme partijen bewaarde, een soort republikeinse jezuïet en suspecte liberale paddenstoel, zoals die bij honderden opschieten uit de populaire mestvaalt van het algemeen kiesrecht. Zijn dorpse machiavellisme bezorgde hem de roep van krachtdadigheid bij zijn collega’s, bij alle aan lager wal geraakten en misgeboorten waar men parlementsleden van maakt
.

Als Maupassant een brief schrijft, speelt genoemd onderscheid misschien minder. Maar ook dan heeft hij weinig fiducie in het procedé:

À la Comtesse Potocka

Cannes, 13 mars 1884.

[…] Quand on voit de près le suffrage universel et les gens qu’il nous donne, on a envie de mitrailler le peuple et de guillotiner ses représentants. Mais quand on voit de près les princes qui pourraient nous gouverner, on devient tout simplement anarchiste.

Als je het algemeen stemrecht van nabij bekijkt, en de mensen die het ons bezorgt, dan bekruipt je de lust het volk te mitrailleren en zijn verkozenen te guillotineren. Maar als je van nabij de prinsen ziet die dan mogelijk het bewind over ons zouden voeren, word je zonder meer anarchist.

––––––––––– 

  * Édition de Catherine Botterel, 2020, Gallimard.

** Édition de Jean-Louis Bory, 1973, Gallimard.

.