Hoe kun je als journalist het best liegen?

Die vraag is minder eenvoudig te beantwoorden dan het lijkt, en mijn indruk is dat er geen uniek en alleenzaligmakend recept bestaat. Veel hangt bijvoorbeeld af van de mate van minachting die je hebt voor je lezer, kijker of luisteraar. Beschouw je hem als een volmaakte domkop, dan kun je met een kinderlijke ontkenning van algemeen bekende feiten volstaan. Het is een vaak voorkomende techniek. Denk je als journalist echter dat je lezer, luisteraar of kijker toch in een bepaalde mate met rede begiftigd is, dan kun je beter naar andere, minder riskante middelen grijpen. Een succesvolle methode is om in bepaalde gevallen gewoon te zwijgen over vervelende aspecten van een zaak, maar de lezende, luisterende of kijkende klant wel te overrompelen met een opsomming van niet ter zake doende details. Men mag dan hopen dat zijn geest van pure verveling zal afdwalen van de essentie die je hem zo graag wil onthouden. Als alles goed gebracht wordt, zal hij daar zelfs geen vermoeden van hebben.

Nemen we nu de herovering van de stad Palmyra. Iedereen die een beetje met het web vertrouwd is, heeft natuurlijk de foto’s gezien van de Russische soldaten, cпецназ, special forces die het echte werk hebben gedaan, maar vervolgens de eer om als eersten de stad binnen te marcheren aan de Syrische soldaten hebben gelaten (zoals ook hier bij de Bevrijding destijds gebeurde, dat hoort zo).

Jorn de Cock, de man van De Standaard, minacht zijn lezer blijkbaar niet totaal en hij ontkent dus niets dat iedereen toch weet, maar hij zwijgt over die Russen. Jorn schrijft over van alles en nog wat, maar een Rus heeft hij niet gezien: “Een amalgaam van legers, milities en buitenlandse luchtmachten boekt nu successen tegen IS, van de Koerdische YPG-strijders via de peshmerga in Noord-Irak, tot het Iraake leger en sjiitische milities in West-Irak.”

Kijk, dat is mooi gedaan: een opsomming die volledigheid suggereert, en een langdradige zinsbouw die verveling moet opwekken, Gaaf werk Jorn!

Le grand écart

.
Je hoort wel eens verkondigen dat onze Vlaamse journalisten te slaafs en te braaf zijn, en dat ze daarom minder en minder gelezen worden. Voor die stelling zijn argumenten te vinden, maar mij lijkt de grootste kwaal niet de hondse braafheid, maar eerder een eigenschap die in het dagelijks leven gunstig staat aangeschreven, namelijk een zekere luchthartigheid of onbekommerdheid.
Neem nu de verslaggeving over die uraniumlozing in Tricastin.
Jorn De Cock meldt daarover in de Kwaliteitskrant dat hij in een Franse krant heeft gelezen dat er ook vóór het incident met het radioactief water al rapporten waren die wezen op mankementen in de bewuste centrale.

Zo meldde de krant La Provence gisteren dat een rapport van de ASN al in mei 2007 had gewaarschuwd dat de uitbater van de kerncentrale, Socatri, de afvoerkanalen dringend moest vervangen omdat er herhaaldelijk lekken en 'dwalingen' werden vastgesteld.

Nu vond ik de term dwalingen direct verdacht. Hij past eerder bij de theologie dan bij de kernfysica vond ik. .Ketters dwalen.
Jorn gebruikt ook aanhalingstekens, weliswaar niet om iets aan te halen, maar om te laten zien dat hij zich niet helemaal zeker voelt. Dat is mooi en eerlijk van hem, want wellicht kon hij niet direct een woordenboek opslaan, of raad vragen aan een collega die het Frans goed beheerst.
Blijft dat wij Standaardlezers graag dat oorspronkelijke Franse woordje willen vernemen.

In de krant die Jorn noemt, La Provence dus, heb ik een aantal artikelen gelezen, en ik zocht eerst nog of ik bijvoorbeeld “égarement” of “errance” of iets dergelijks zou aantreffen, maar het woord dat hem tot zijn aanhalingstekens heeft genoopt, moet geloof ik “écart” zijn.
En voorzeker, in de theologie is een afwijking van het rechte pad, un écart du droit chemin, zonder enige twijfel een dwaling. Wij mogen hier denken aan de vele dwalingen waar de Transsubstantiatie aanleiding toe heeft gegeven.
Maar, al doen uitbaters van een kerncentrale in enge zin ook aan transsubstantiatie, mij lijkt de betere vertaling in dit geval toch: afwijking van de norm, (bewuste) normoverschrijding, overtreding, eventueel zelfs foute procedure.
.

“La Provence” révèle que la Socatri, responsable des
rejets avait été avertie pour ses “écarts répétés”.

.

Warrigheid volgens Jorn De Cock

.

In de Standaard, op p.16 vandaag, vrijdag 10 maart 2006, schrijft journalist Jorn De Cock:
Op 2 februari nam Mohammed Bouyeri zelf het woord tijdens het proces, waarbij hij een wat warrig religieus betoog hield dat draaide rond de boodschap dat "de profeet opdracht heeft gegeven heidenen te doden".

Ik zie de warrigheid niet. Wat ik mij van Bouyeri zijn woorden herinner was dat hij zich juist bijzonder precies uitdrukte, én consistent bleef met wat hij eerder op zijn eigen proces had verklaard. Maar ja ... ik heb vaak de neiging om mij te houden aan de eigenlijke bewoordingen, en tracht die niet meteen en tegen alle schijn in te duiden.
Nu begrijp ik Yorn De Cock wel hoor: hij moet een beetje proberen sussen, de zaak zo goed en zo kwaad mogelijk ontmijnen, alles wat onschuldiger voorstellen dan het is. Dat zijn immers zijn consignes, uitgesproken of niet.[*] Het is ook niet de eerste keer dat hij probeert dit te doen, en samen met hem alle goede Vlaamse journalisten.
Daarom is het goed om De Cock even te confronteren met zijn eigen artikel van woensdag 13 juli 2005.
Onder de kop “Ik zou precies weer hetzelfde doen”[**] gaf hij toen de woorden van Bouyeri als volgt weer:

[…] “Als ik de mogelijkheid zou hebben om het nog een keer te doen: ik zou precies hetzelfde doen.” […] Bouyeri had zijn advocaat de opdracht gegeven geen pleidooi te houden. De verrassing gisteren kwam toen de verdachte na het rekwisitoor van Van Straelen zelf het woord nam, om zo'n vijf minuten lang een wat onsamenhangend betoog te houden. “Wauw. U heeft het mooi geschreven”, sneerde Bouyeri eerst naar de openbare aanklager. “En u gaat mij niet onderbreken.”
Bouyeri, gekleed in een zwarte djellaba en met een Palestijnse sjaal om, wendde zich vooral tot Anneke van Gogh, de moeder van de vermoorde cineast. “Ik voel uw pijn niet. Dat kan ik niet. Ik weet niet hoe het is om een kind te verliezen dat met zoveel pijn en tranen op de wereld is gebracht”, zei hij. “Wat ik wel wil dat u weet, is dat ik uit overtuiging heb gehandeld, niet omdat ik hem haat.”
Hij ontkende ook Van Gogh hypocriet te vinden. “Dat was hij niet. Ik denk dat hij uit overtuiging dingen zei. Dus dat hele verhaal dat ik me beledigd zou voelen als Marokkaan, of omdat hij me geitenneuker zou noemen, is niet waar.”
Bouyeri zei dat hij zich heeft laten leiden door “de wet die mij opdraagt om iedereen die Allah en de profeet beledigt, zijn kop eraf te hakken”. Hij zou naar eigen zeggen hetzelfde hebben gedaan als Theo van Gogh zijn vader of zijn broer zou zijn geweest.
In de richting van de politieagenten die hij vlak voor zijn arrestatie heeft beschoten, zei hij onomwonden: “Ik denk dat zij het recht hebben om te weten dat ik niet schoot om jullie te ontzien, maar om te doden en gedood te worden.”
Bouyeri zei ook te hebben vernomen dat Van Goghs moeder er troost uit zou putten als hij de maximale straf zou krijgen. Daarbij gaf hij opnieuw aan de volledige verantwoordelijkheid voor zijn daden te nemen. Hij zou het “laf” van zichzelf vinden als hij zou proberen de maximale straf te ontlopen.
Hij draaide zich hoofdschuddend weer om naar de rechtbank: “U zult het nooit begrijpen, u kunt het niet begrijpen.” En hij sloot zijn betoog af met: “Wellicht kan dit een klein beetje troost zijn voor mevrouw Van Gogh. Voor de rest kan het me niet schelen.”

Warrig is Mohammed toch niet, Yorn? Of denk jij de Koran beter te begrijpen? Herlees even samen met mij: “U zult het nooit begrijpen, u kunt het niet begrijpen.”

________________________

[*] Die consignes zijn meestal onuitgesproken. Er is immers geen formele censuur nodig om journalisten in het gelid te houden. Hun kuddegeest en afschrijfgedrag volstaat. Zoals de scherpzinnige Élisabeth Lévy opmerkt in haar boek "Les Maîtres censeurs": Point n'est besoin en effet d'un directoire formel. Il suffit que tous pensent la même chose au même moment. (2002, Éditions Jean-Claude Lattès, Livre de Poche, p.372).
[**] Waarschijnlijk is de woordvolgorde hier onprecies opgetekend door De Cock; het zou mij niet verwonderen als Bouyeri had gezegd: "Ik zou precies hetzelfde weer doen", want die man lijkt goed Nederlands te kennen. Goed, het is niet erg in dit geval, en ik maakte mij toch al geen illusies. Exact citeren is niet de sterkste kant van Vlaamse journalisten: correct duiden hebben ze, zoals gezegd beter onder de knie. Trouwens: in zijn artikel laat hij Bouyeri het nog weer even anders zeggen. Als het aan hem ligt zullen we het nooit weten.
.

"Geostrategie": aan iets een naam geven volstaat niet als verklaring

.
Journalist Jorn De Cock laat vandaag in De Standaard weten dat hij het TV-debat tussen Schröder en Merkel heeft gevolgd. Dat is heel verdienstelijk van hem, maar wat hij gezien heeft verschilt sterk van mijn indrukken. Zoals ik eerder al zei: dat maakt zijn artikel niet minder leerzaam, want De Cock verklapt openhartig zijn sympathie voor Gerhard Schröder (die drie keer uit de echt is gescheiden, terwijl die andere Duitser, Benedictus XVI aan geen vrouw is geraakt, besluit Jorn heel geestig, hoewel een tikkeltje overbodig in een politiek artikel):

“[Schröder] maakt het zichzelf niet gemakkelijk. In het televisiedebat vorige zondag met zijn uitdaagster Angela Merkel van de christen-democraten was hij het die de Turkse kandidatuur voor de Europese Unie uitlegde in naam van de geostrategie – terwijl Merkel niet verder kwam dan een halfbakken betoog voor een “geprivilegieerd lidmaatschap” van Turkije dat ze verder niet echt kon uitleggen.”

Nu hoorde ik Schröder het woord geostrategisch inderdaad gebruiken, twee keer zelfs, en één keer ook geopolitisch, maar die woorden heeft hij niet uitgelegd – en dat is begrijpelijk want ze betekenen heel weinig. Hij gebruikte ze enkel als machtstermen, om das Mädchen eens flink te overbluffen, want hij zat ietwat benepen en was tenslotte verplicht om over Turkije toch iéts te zeggen. Ook Schröders eigen kiezers denken van die toetreding namelijk het hunne.

Jorn De Cock nu lijkt te geloven dat een etiket kleven op een bepaald probleem, iets onder een bepaalde noemer brengen, hetzelfde is als er een verklaring voor geven. Een veel voorkomende denkfout.
Het weinige dat Schröder werkelijk heeft gezegd schreef ik hier eergisteren, en het debat kun je nog online bekijken. U oordeelt dan zelf of Schröder de Turkse kandidatuur geostrategisch heeft “uitgelegd”.