Een ridicule leugenaar

De verwaandheid en leugenachtigheid van de schertsfilosoof Bernard-Henri Lévy overtreffen is niet voor iedereen weggelegd. Toch interviewde Eugénie Bastié hem voor @LeFigaroTV – je vraagt je af waarom, al vond ik het wel plezierig haar in de lach te horen schieten bij zijn antwoorden.

Dat Sarkozy ten tijde van de oorlog in Libië hoog opliep met BHL valt nog te begrijpen: Sarkozy is gek op geld, en BHL is steenrijk doordat zijn vader in tropisch hout handelde. Nicolas luisterde dus naar BHL toen die hem aanmoedigde om Libië te bombarderen (met de hulp van Obama weliswaar). 

Op de Franse TV had BHL eerder al verklaard: Les Serbes ont envoyé des armes chimiques sur le marché de Markale, en dus was hij blij met de illegale Nato-aanval op Servië in 1995. Maar dat bleek helaas een leugen –pour des raisons nobles wellicht.

En op Maidan zag hij niet de nazi-kentekens op de uniformen van de strijders van het AZOV-bataljon dat daar het vuur opende. Akkoord, dat zijn details en ook een filosoof kan niet alles zien.

 

Bastié: Est-ce que vous vous êtes déjà trompé, Bernard-Henri Lévy?

Hebt u zich ook wel eens vergist, Bernard-Henri Lévy?

Lévy: Pas de manière majeure, non. Franchement, je pourrais vous inventer des erreurs pour vous être agréable, mais en gros, non.

Niet echt, nee. Eerlijk gezegd zou ik wel wat fouten kunnen verzinnen om u een plezier te doen, maar alles bijeen: nee.

BHL gaf daarop een goedkope opmerking ten beste over Ségolène Royal, die immers wel al eens van mening was veranderd.* Ik heb zijn onbeschaamdheid weggelaten omdat zij er niet bij was, en ik me niet geroepen voel om kinderachtige uitvluchten te herhalen. Maar hij ging daarna vlot door:

J'ai pas, j’ai pas le sentiment de m’être trompé, y compris sur les sujets les plus… parmi lesquels la question libyenne m’est reprochée, mais j’ai, j’ai mené cette aventure pour des raisons nobles, et, et dont je n’ai pas à rougir.

Ik heb niet, ik heb niet het gevoel dat ik me vergist heb, ook niet bij de meest… zoals de Libische kwestie waarvoor ik kritiek krijg, maar ik ben, ik ben dit avontuur aangegaan om nobele redenen en hoef me daar niet voor te schamen.

Waarvoor zou een filosoof zich tenslotte nog moeten schamen, als hij zich eerder al onsterfelijk belachelijk heeft gemaakt met een citaat van een compleet onbestaande collega-filosoof?

___________

* Zijn even onbeschofte maatje, presidentskandidaat Glucksmann deed hem dat na. Die zei dat 'Ségo' om een ministerpost een buikdans had gedaan voor Macron. Overigens vindt deze Glucksman, net als BHL, dat het politieke debat te ruw is geworden en weinig niveau heeft. 😦

Einstein heeft echt bestaan!

 

Iedereen maakt zich vandaag vrolijk over de academische openingsrede van rector De Sutter. Terecht natuurlijk: een nóg belabberder figuur slaan wordt moeilijk. Bedankt, Apache!

Toch dit, ter vertroosting: weliswaar hebben Albert Einstein (die op het web altijd Engels spreekt), Hans Jonas (die dat ook doet) en Paul Verhaeghe niet de dingen gezegd waar De Sutter zo graag mee wilde uitpakken – maar dat zij echt hebben bestaan, of zelfs nóg bestaan, betwijfelt zo goed als niemand.

De rector mag zich wel gelukkig prijzen dat het in die miserabele speech niet om compleet onbestaande figuren ging, zoals de filosoof Jean-Baptiste Botul waar die andere fabulator, Bernard-Henri Lévy ooit naar verwees in een boek van hem – want een boek laat zich niet herschrijven zoals een webtekstje ...wat het rectorale team helaas iets te laat deed in een poging om te redden wat er nog te redden viel.

Arme Universiteit Gent!

Reis door de voorgewende waarheid

De stukken van Serge Halimi in Le Monde diplomatique lees ik altijd met plezier, en soms met nog meer plezier dan anders. Dat Halimi Bernard-Henri Lévy niet kan rieken of zien speelt hierbij een rol, dat wil ik niet ontkennen. Als steenrijke erfgenaam (zijn vader deed in tropisch hout) heeft deze BHL de taak op zich genomen de wereld te begiftigen met zijn politiek-filosofische inzichten, en dat was volgens velen niet nodig.
Nu hoef ik die man niet voor te stellen, want als chouchou van alle reguliere journalisten en vele politci is hij van de buis niet weg te slaan. Dat hij een narcistische fantast en fabulator is, valt blijkbaar niet iedereen op maar verstandige lui lachen hem gewoon uit.
Wat Halimi doet is de hypocrisie aanvallen van mensen die graag het begrip fake news in de mond nemen, maar zelf het met de feiten niet zo nauw nemen. Dat zijn er natuurlijk wel meer dan enkel onze BHL. In Duitsland heb je bijvoorbeeld Robert Menasse, en ook de redactie van France Inter gaat niet vrijuit, maar ik vertaal enkel het stukje over BHL:

De voorbije dertig jaar mogen ‘achterstand’, ‘hervorming’ en ‘openheid’ de sleutelbegrippen zijn geweest van de dominante denktrant, ‘fake news’ lijkt de nu heersende obsessie beter te resumeren. Er is trouwens een rode draad die beide perioden met elkaar verbindt: alleen valse berichten die ingaan tegen de partij van de hervorming en de opening stuiten bij beroepsjournalisten en liberale bewindvoerders op verontwaardiging. In de Verenigde Staten en Duitsland, zowel als in Frankrijk hebben deze laatsten de strijd tegen de ‘infox’* verheven tot een politieke prioriteit van eerste rang. ‘De opkomst van valse berichten,’ heeft de heer Emmanuel Macron ter gelegenheid van zijn nieuwjaarswensen aan de pers uitgelegd, ‘is vandaag niet los te zien van de fascinatie voor het illiberalisme.’ Intussen bloeit wel de traditionele desinformatie. De voortdurend weerkaatste echo daarvan bezorgt haar een soort waarachtigheid – zonder evenwel de ‘duiders’ tot enige ijver aan te zetten.

Serge Halimi & Pierre Rimbert

Bernard-Henri Lévy

Als chroniqueur van Point bestempelt Bernard-Henri Lévy al wie hem niet aanstaat – die lijst is oneindig – als nazi’s. In december 2010 was hij zo content over een wapenfeit van hem dat hij het feit zelf niet verifieerde, en hij de journalist Bernard Cassen van Le Monde diplomatique met de extreemrechtse, moslimvijandige pamflettist Pierre Cassen verwarde. Het weekblad weigerde een recht op antwoord te publiceren, en werd door 17de correctionele kamer (vonnis van 23 april 2013) veroordeeld hier gevolg aan te geven. De rechtbank onderstreepte ‘de onvoldoende ernst en het ontbreken van enige grond’ bij Bernard-Henri Lévy, ‘het gewicht en het geweld’ van zijn diffamatie, vond dat ‘voor hem men het vermoeden van goede trouw niet kon laten gelden’ en legde Point ook 3500 euro boete op. Niettemin heeft in hetzelfde blad, op 7 februari laatst, deze vervalser de idee gelanceerd van een ‘wall of shame’ (muur der schaamte), die ‘in real time de fake news-berichten zou oplijsten die wereldwijd het rampzaligst waren.’ BHL nodigt ‘de mensen van het Web’ uit ‘met een tekst, een video of een werk voor de dag te komen dat door zijn kracht van waarheid of grappigheid de meest schadelijke fake news-berichten zou doen verglazen.’

Hier loopt Bernard-Henri Lévy enig risico... Liever dan de lijst van zijn oplichterijen in herinnering te brengen – een volle pagina van dit blad zou daartoe niet volstaan** – kunnen we het bij zijn laatste kuren houden. Zijn werkstuk L’Empire et les cinq rois (Grasset, 2018) [Het Keizerrijk en de vijf koningen] werd in de Verenigde Staten vertaald, net op het moment dat dit land Iran tracht te verstikken. Vorig jaar hebben Patrick Cohen (Europe1, 30 maart), Ali Baddou (France Inter, de 1ste april...) en Laurent Ruquier (France2, de 7de april), die zo op precisie en fact checking gesteld zijnde Franse journalisten, hem een ‘ongelooflijk vertelsel dat maar weinigen bekend is’ laten opdissen. In 1935, vertelde ons de essayist, ‘heeft nazi-Duitsland aan de Perzen de deal van de eeuw voorgesteld. Ze zeiden hen: “We zullen samen (...) een mooi avontuur opzetten, en de wereld domineren.” En de Iraniërs gingen erop in.’ En ziedaar hoe volgens hem Perzië van naam veranderde en Iran werd, het land van de Ariërs.

Bij meerdere Iranspecialisten gingen meteen kreten van verontwaardiging op. In de mate dat enkele dagen daarop BHL er weer andere aanriep, waarvan er op hun beurt enkelen vol afschuw zagen dat ze bij deze gevaarlijke kwakkel betrokken konden raken en de analyses loochenden die de chroniqueur hen toedichtte.*** De Engelstalige uitgave van zijn werk, enkele weken geleden verschenen, voegt bijgevolg een bewijsstuk toe dat de auteur voor onweerlegbaar houdt, ‘een artikel uit de New York Times van 26 juni 1935’. Dat bewuste artikel heeft het evenwel over een ‘suggestie’ van de Duitse ambassade, maar zonder verwijzing naar enige bron ter staving van die – overigens nogal vage – verklaring voor de naamsverandering. In geen geval besluit het artikel, zoals BHL wel volhoudt, dat het gaat om ‘een bevel van Berlijn aan de Iraanse ambassade, dat overgemaakt werd aan de sjah.’

En dat artikel van de New York Times, verschenen in hun rubriek ‘Reizen-Cruises-Excursies’, vermeldt het Iraanse geval tussen vele andere – Santo Domingo was Ciudad Trujillo geworden; Smirna, Izmir; Christiana, Oslo enzovoort. Dit wat betreft de onbestaande bewijskracht van het tekstje van honderdvijftig woorden waar Bernard-Henri Lévy zich aan vastklampt als een mossel aan zijn rots. De auteur ervan is dood, en onze zelfverklaarde Irandeskundige is niet eens in staat zijn bewijsstuk precies te situeren, want het artikel van de New York Times, bestemd voor de liefhebbers van grote trektochten, werd de 26ste januari 1936 gepubliceerd, niet de 26ste juni 1935.****

En welk verband bestaat er dan wel tussen de beslissing van de sjah van 1935 en de huidige Islamitische Republiek Iran, het mikpunt van de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië en Israel? Een overduidelijk verband volgens BHL: ayatollah Rouhollah Khomeiny zou in 1979, toen hij de macht greep, geweigerd hebben om weer terug te grijpen naar de naam Perzië omdat er in zijn entourage drie figuren zaten, ‘theoretici die volkomen gefascineerd waren door de Heideggeriaanse denkwereld.’ Hoe weet hij dat? Dankzij ‘een van de cameramannen van [zijn] film, een intellectueel met een solide filosofische cultuur.’

Al sinds 1978, en zonder uitzondering, hebben alle Franse presidenten Bernard-Henri Lévy ontvangen en hem gehoor verleend. Aangezien hij nu met de regelmaat van een metronoom Emmanuel Macron bewierookt, zou deze laatste er goed aan doen hem een onderzoeksopdracht in verband met fake news toe te vertrouwen.

______

* Lees: Halimi: Tous Nazis!

** Lees ons omvattende dossier.

*** « Ardavan Amir-Aslani : “N’en déplaise à BHL, la Perse n’est pas devenue l’Iran pour faire plaisir à Hitler !” », L’Opinion, Paris, 23 mai 2018.

**** Oliver McKee junior, « Change of Santo Domingo to Trujillo City recalls others », The New York Times, January 26 1936.

Het is lelijk, het zou niet mogen, maar toch

Het programma Infrarouge van de Radio Télévision Suisse blikte vooruit naar de verkiezingen voor het EU-‘parlement’, en gaf eerst een uitgebreide tribune aan Bernard-Henri Lévy. Van de hoogdravende woorden en idealen van BHL kreeg Slobodan Despot (auteur, en uitgever van onder meer de werken van Oskar Freysinger) het wat op de heupen. BHL had zich eerder op Twitter smalend uitgelaten over de 'gilets jaunes' , maar de filosoof had daarbij vergeten de locatiegegevens van zijn gsm uit te schakelen, zodat iedereen kon zien dat hij dat deed vanuit zijn gigantische villa in Marrakesh. Dat lijkt mij al een voldoende verklaring voor de uitval hieronder, die ik wel grappig vond.

Alexis Favre (RTS): Slobodan Despot, er rest, er resten ons nog één minuut vijfenveertig seconden voor het eind van dit programma. Hoe ziet u na de Europese verkiezingen de toekomst zich aftekenen? Hoe zal die Unie eruitzien?

Slobodan Despot: Wel, afgezien van vrome wensen, zal dat een aanzwellende kakofonie worden want overduidelijk zullen de grondtendensen, gemaskeerd door de grote onderwerpen die Bernard-Henri Lévy aanroert, de klimaatopwarming, de geopolitieke problemen, die grote onderwerpen die, toegegeven, gaan over het overleven in een wereld die volledig… waarin de mensen helemaal op henzelf aan hun lot zijn overgelaten, die problemen zullen met hernieuwde kracht terugkomen. En mijnheer Lévy, voor u heb ik toch één dringende raad. U wil zich de statuur van redder en verlosser aanmeten, schiet dan toch een geel hesje aan…

BHL: Die leeftijd ben ik voorbij. Ik ben de leeftijd voorbij om voor mijzelf op zoek te gaan naar…

Slobodan Despot: U wil de dictatuur bestrijden? Schiet een geel hesje aan…

Alexis Favre: Ja maar dat heeft Karl Lagerfeld al gedaan, hij gaat dat niet ook nog eens aantrekken…

Slobodan Despot: Ga eens aan de kop van een echte betoging lopen. Dan zal men echte kogels op u afvuren, laat die nog van rubber zijn. Meer dan een oog verliezen riskeert u niet, en u zult dan eindelijk de geschiedenis ingaan, wat uw droom is. Want het enige wat u tot nog toe in ontvangst hebt kunnen nemen zijn slagroomtaarten.

Alexis Favre (RTS): Slobodan Despot, il reste, il nous reste une minute quarante-cinq avant la fin de cette émission. Comment est-ce que vous voyez l’avenir se dessiner à partir des Européennes? À quoi elle va ressembler, cette Union?
Slobodan Despot: Et bien elle va ressembler à une cacophonie croissante parce que manifestement, mis à part des veux pieux, les tendances de fond, masquées par des grands sujets, par les grands sujets qu’évoque Bernard-Henri Lévy, le réchauffement climatique, des sujets géopolitiques, ces grands sujets il est vrai qui sont les problèmes de la survie dans un monde qui est complètement… où les gens sont complètement abandonnés à eux-mêmes, ces vrais problèmes-là ils vont revenir en force. Et monsieur Lévy, j’ai juste une recommandation à vous faire. Vous vous cherchez une stature de sauveur et de rédempteur, mais, enfilez un gilet jaune…
BHL: J’ai passé cet âge-là. J’ai passé l’âge de me chercher…
Slobodan Despot: Vous voulez combattre la dictature? Enfilez un gilet jaune…

Alexis Favre: Oui mais Karl Lagerfeld l’a déjà fait, il ne va pas en plus s’y mettre…
Slobodan Despot: Allez prendre la tête d’une vraie démonst… manifestation. On vous tirera dessus à balles réelles, fussent-elles en caoutchouc, vous ne risquerez que de perdre un œil, et à ce moment-là vous entrerez enfin dans l’histoire comme vous rêvez de le faire. Parce que jusqu’ici vous n’avez pu prendre que les tartes à la crème.

Le Monde diplomatique over Harvey Weinstein

In Le Monde diplomatique staan elke maand wel dingen die je in andere publicaties niet vindt, en aangezien Mark Grammens er niet meer is om de lof van dat blad te zingen, moet een ander het doen.

Een van de artikels die mij in het februarinummer sterk bevielen was van de hand van de Amerikaanse auteur en journalist Thomas Frank: La gauche selon Harvey Weinstein. De man dus over wie u eindeloos veel hebt gelezen in andere bladen, maar zijn artikel herkauwt niet wat u allang weet.

Thomas Frank publiceerde eerder onder meer ‘Pourquoi les pauvres votent à droite’, en binnenkort verschijnt ‘Pourquoi les riches votent à gauche’, beide bij Agone – Contre-feux en voorzien van een voorwoord van Serge Halimi, redactiedirecteur van Le Monde diplomatique.
Genoemd artikel gaat over de democraat-en-filantroop Weinstein:

In 2012 koopt hij de rechten voor het Amerikaans grondgebied van Serment de Tobrouk [De Eed van Tobroek], een documentaire gemaakt door een elegant gekleed gaande Franse essayist, Bernard-Henri Lévy, en bedoeld om op de internationale scène de vernietiging van het regime van Mouammar Kadhafi in 2011 te promoten – een vernietiging die in de Verenigde Staten beter bekend staat als ‘Hillary’s Oorlog’, waarvan Libië zeven jaar later nog altijd niet bekomen is.

De omschrijving die mijnheer Weinstein erbij geeft, illustreert welke hoogten van nadrukkelijkheid en pedanterie iemand in één paragraafje kan bereiken:
‘Deze buitengewone film laat de ongelooflijke moed van BHL zien, en de krachtdadigheid van oud-president Nicolas Sarkozy, en tegelijk belicht hij het onschatbare leiderschap van president Barack Obama en van staatssecretaris Hillary Clinton. Hij laat het Amerikaanse publiek toe een blik te werpen achter de coulisses, waar de regering van ons land en die van Frankrijk hebben samengewerkt om een eind te stellen aan het uitmoorden van onschuldige burgers, en er op briljante manier in geslaagd zijn een regime omver te werpen.’

Dat leverde hem een toegenegen wederwoord van Bernard-Henri Lévy op:
‘Ik heb een diepe achting voor Harvey Weinstein. Meer dan voor zijn succesvolle filmwerk, is hij voor mij in de eerste plaats de man die in de Verenigde Staten Amnesty International heeft gelanceerd, die tegen de doodstraf heeft geageerd, en in Amerika een der weinigen is die de strijd heeft gevoerd tegen diegenen die Polanski wilden lynchen.’ – de maker van Chinatown en Rosemary’s Baby, die vervolgd wordt voor de verkrachting van een dertienjarige.

Heeft Jean-Baptiste Botul echt bestaan?

Omdat de boog niet altijd gespannen mag staan⁂ las ik daarnet een grappig boekje van de journalist Frédéric Pagès, verschenen in 2015 bij Libella in Parijs. Pagès schrijft voor Le Canard Enchaîné, het blad dat François Fillon uit zijn dromen heeft gewekt, en hij heeft ook een reeks boekjes gewijd aan de filosoof Jean-Baptiste Botul, die volgens sommigen evenwel nooit bestaan zou hebben.
Hieronder dient hij deze ongelovigen striemend van antwoord.

Né le 15 août 1896 à Lairière dans le département de l’Aude, de parents inconnus et dans l’indifférence générale, Botul est mort le 15 août 1947 dans le même village et dans la même indifférence. De lui, nous n’avons aucun livre, même ébauché, puisqu’il avait décidé d’être un philosophe de tradition orale. Sa plume est restée sèche, son encrier vide, sa feuille vierge. Les ouvrages que vous trouvez en librairie sous son nom n’ont pourtant rien d’apocryphe : ce sont des transcriptions de ses propos, vous pouvez donc les acheter.
Il n’en faut pas plus pour que certains esprits forts aient émis des doutes sur l’existence de notre philosophe. À cette question récurrente, je répondrai par un argument dirimant : si Botul était une invention sortie d’un ou plusieurs cerveaux malsains, croyez-vous qu’un homme aussi fin et éclairé que Bernard-Henri Lévy l’eût cité dans un de ces livres ? C’est pourtant ce qui arriva en février 2010, quand BHL cita Botul entre Louis Althusser et Maurice Merleau-Ponty.*  L’affaire fit grand bruit et faillit perturber la quête placide que mènent, depuis 1996, date de leur agrégation fondatrice, les « Amis de Jean-Baptiste Botul ». Mis à part ce coup de tonnerre médiatique, il faut s’y résigner : autant nous savons beaucoup de choses sur BHL, autant nous en savons peu sur Botul.

Op 15 augustus 1896 in Lairière in het departement van de Aude uit onbekende ouders en onder algemene onverschilligheid geboren, is Botul gestorven op 15 augustus 1947 in hetzelfde dorp en onder dezelfde onverschilligheid. Van hem bezitten we geen enkel boek, niet eens een aanzet, aangezien hij besloten had filosoof te worden in de orale traditie. Zijn pen is droog gebleven, zijn inktkoker leeg, zijn blad maagdelijk. Nochtans hebben de werken die u in de boekhandel onder zijn naam aantreft niets apocriefs: het zijn transcripties van zijn woorden en u kan ze dus kopen.
Meer is er niet nodig om sommige vrijdenkers uiting te laten geven aan hun twijfel omtrent het bestaan van onze filosoof. Op deze vaak terugkomende kwestie zal ik met een vernietigend argument antwoorden: als Botul een uitvindsel was, afkomstig uit één of meerdere zieke breinen, denkt u dan dat een zo fijnbesnaard en verlicht man als Bernard-Henri Lévy hem had geciteerd in een van zijn boeken? Dat was nochtans het geval in februari 2010, toen BHL Botul citeerde tussen Louis Althusser en Maurice Merleau-Ponty. De zaak kreeg grote ruchtbaarheid, in die mate dat ze het rustige opzoekwerk dreigde te verstoren dat al sinds 1996, datum van hun stichtingsvergadering, de “Vrienden van Jean-Baptiste Botul” verrichten. En die mediatieke donderslag nog buiten beschouwing gelaten, moeten we ons erbij neerleggen: zo goed als we een hoop dingen weten over BHL, weten we evengoed maar weinig over Botul.

_______
* Bernard-Henri Lévy, De la guerre en philosophie, Paris, Grasset, 2010, p.122.

⁂ Den boghe en magh niet altijdt ghespannen staen:
Want soo soude hy sijn kracht verliesen.
Soo moet alle dinghen met maete gaen,
Want heete wateren lichst vervriesen.

De Kuifje-collage is van @GabrielaManzoni.

Als imbecielen de krijgskunst beoefenen

In Le Monde Diplomatique staat elke maand weer iets interessants. Het is betreurenswaardig dat onze journalisten dit blad nauwelijks lijken te kennen, of er in ieder geval nooit uit citeren. Zouden ze toch moeten doen, zoals Mark Grammens het hen vaak voordeed.
Iemand als Serge Halimi bijvoorbeeld, hun redactiedirecteur, schrijft geregeld dingen waar ik het niet noodzakelijk eens mee ben, maar die wel het geheugen opfrissen. Het blad gebruikt dan ook voetnoten, altijd een bewijs van verstand en intellectuele eerlijkheid. De noten hieronder zijn dus van de auteur zelf – behalve als ze in het zwart staan: dan zijn ze van mij.

Om Halimi even voor te stellen: in 1997 leerde het Franse publiek hem kennen met zijn succesboek –het werd zelfs verfilmd– : «Les Nouveaux Chiens de garde», de nieuwe waakhonden. Daarin bekeek hij nauwgezet de banden tussen journalisten en politici. Hij toonde aan hoe een klein kliekje, hij noemt ze ‘de permanente woordvoerders’, de publieke opinie bepaalt. Halimi beschrijft de serviele, gedweeë, constructieve journalistiek, de journalistiek van de verstandhouding, de journalistiek die uit de hand van de politiek eet, de journalistiek die behaagt en verkoopt. Hij heeft het ook over de wet van de stilte, de censuur die des te efficiënter werkt omdat zij onbenoemd blijft, want: «...soms vallen de belangen van de geldschieters op miraculeuze manier samen met die van de ‘informatie’.»*
En hij gaat het gevecht niet uit de weg. Onder meer met mensen die achter een figuur als Bernard-Henri Lévy aanhollen, zoals bij ons onder meer een Yves Desmet dat deed toen die om bombardementen op Belgrado smeekte, en later op Libië.
Maar ook een brave mens als Tom Naegels zal van hem iets kunnen leren. Meegesleept wellicht door de poëtische benaming, schreef die luttele dagen na het uitbreken van de ‘Arabische Lente’:
‘Waar zijn ze nu? Al die intellectuelen die ons normaal iedere dag minstens één keer donderend voorhouden dat ‘de islam’ nooit democratie zal aanvaarden. Omdat de ‘psychoculturele software van de islamiet’ dat nu eenmaal afwijst. En dat het daarom normaal is dat al die Arabische landen dictaturen zijn. De Profeet zélf was immers een dictator!’
En we mogen hier vanzelfsprekend ook denken aan een Guy Verhofstadt die toen overal in Noord-Afrika ‘spontane democratieën’ zag ontstaan. Even later zag hij er alweer een in Oekraïne.

Serge Halimi lacht dit soort analisten en politici vierkant uit, onder de titel «L'art de la guerre imbécile» (‘als imbecielen de krijgskunst beoefenen’, of ‘krijgskunst voor dummy’s’, of nog ‘de stompzinnige krijgskunst’: je kunt op zeven manieren vertalen).
Halimi lijkt ervan uit te gaan dat journalisten en politici de wereld maar beter konden zien zoals hij is, en niet zoals hij volgens hen zal, of toch zou moeten zijn. Hier bekijkt hij de dramatische toestand in Libië na Khadaffi:
«Nochtans was het probleem drie jaar geleden al van de baan, toen Bernard-Henri Lévy uitlegde: «In tegenstelling met wat de Cassandra’s voorspelden, is Libië niet uiteengevallen tot een federatie in drie stukken. (…) De Wet van de clans heeft het niet gehaald op de geest van nationale eenheid. (…) Het feit is er nu: Libië, vergeleken bij Tunesië en Egypte, mag doorgaan als een geslaagde Lente – en diegenen die het land hebben geholpen mogen fier zijn op wat zij hebben gedaan.»**  Die trots is volkomen gerechtvaardigd: op Bernard Guetta na, die elke ochtend op France Inter het standpunt van de Quai d’Orsay relayeert, is er niemand die met evenveel zwier fabeltjes vertelt.»***
_________
* Met zijn aanhalingstekens rond ‘information’ verwijst Halimi ongetwijfeld naar Jean Baudrillard, en diens «Ça, c’est de la télé! Ça, c’est de l’information!»: 'De dag dat wij het doodnormaal zullen vinden om te zeggen: ‘Dat is TV! Dat is informatie!’, zal alles er anders uitzien.' (Les Stratégies fatales; Éditions Grasset & Fasquelle, 1983)
** Le Point, 6 december 2012. In datzelfde Le Point schonk Bernard-Henri Lévy ons de 16de november 2015 «Guerre, mode d’emploi», een handleiding voor de oorlog in Syrië…
*** «De Franse president heeft pas toenadering tot Rusland gezocht nadat dit land zijn politiek in verband met Syrië van a tot z had herzien», hield zonder lachen Bernard Guetta vol de 19de november 2015. Men leze ook Pierre Rimbert, «Le théorème de Guetta», in Le Monde diplomatique van november 2008: «Zodra de Europese Unie bij een gebeurtenis betrokken is, komt de interpretatie die Bernard Guetta [voormalig Moskou-correspondent voor Le Monde] op France Inter eraan geeft, geheid op deze drie uitgangspunten neer: elk succes laat zich verklaren door Europa; elke mislukking is te wijten aan een gebrek aan Europa; elk succes en elke mislukking vragen om nog meer Europa.»

Nu is mijn vermoeden
dat onze Guy Verhofstadt
een aandachtige luisteraar van Guetta is.

Michel Onfray zegt het rechtaf

Michel Onfray werd voor de zender BFM-TV ondervraagd door Nathalie Levy, en hij zei wat de lezers hier al lang weten: Bernard-Henri Lévy is een verachtelijke schurk en oplichter.
Zou uit dié, uit dé foto ook iets goeds kunnen voorkomen? vroeg men aan Bernard-Henri Lévy. Waarom journalisten voortdurend zulke dingen vragen aan een BHL is mij een raadsel, maar zij doen dat nu eenmaal graag. Uit zijn geparfumeerde bek komt inderdaad altijd wel een stroom van woorden, en hem veel vragen is niet nodig. Misschien is dat de reden, want verder kan ik me daarbij maar slecht iets voorstellen. Akkoord, hij heeft een privéjet en soms kun je dan misschien meevliegen, maar dan vlieg je wel heel de tijd naast een morele en intellectuele afgrond. Nog een andere reden kan zijn dat BHL altijd de zonzij ziet, hij zit altijd aan het goede raampje ook bij het somberste conflict. The Independent merkte dat zeven jaar geleden al op, en dat stond hier toen vertaald te lezen.
Maar goed, wat dacht het heerschap van dé foto? Zou ze de wereld wakker schudden?

BHL (telefoonfragment): Moeilijk te zeggen, want een kind dat sterft, sterft eerst en vooral voor niets, sterft op een wrede manier, maar mogelijk heeft ze die, die ja die kleine verdienste, dat is meen ik wel mogelijk.


Nathalie Levy: Voor één keer kunt u met hem akkoord gaan?
Michel Onfray: Nee, kom nu, die kent geen schaamte. Die kent geen schaamte. Hij had zich toch gedeisd kunnen houden, niet? Weet u, ik zal Audiard citeren: stommekloten durven alles, dat is zelfs waar je ze meteen aan herkent. Want rechtuit gezegd, met wat er vandaag gebeurt, zou hij er goed aan doen thuis te blijven.
Nathalie Levy: Er is waarachtig niets waarbij u hem zou kunnen vinden?
Michel Onfray: Kijk, ja, er zullen allicht dingen zijn, maar niet op dit punt! Ik zeg, ziedaar iemand die aanmaande tot bombardementen op Libië, die aanmaande tot het doden van Libiërs, want door Libiërs te doden zou men zogezegd democratie mogelijk maken. Men heeft een staat vernietigd die waard was wat hij was, maar waarmee te praten viel. Er was een gesprekspartner om mee te praten, en daar was dat Khadaffi. Nu valt er niets meer te beginnen met Libië, het is vandaag een formidabele basis voor het terrorisme. Nergens verantwoordelijk voor? Nergens schuldig aan? Dan komt zo’n Bernard-Henri Lévy ons uitleggen dat dit zou moeten gebeuren, en dat dat moet gebeuren. Laatst hebben we trouwens foto’s van hem gezien waar hij raad geeft aan mensen die echt vechten enzovoort. En dat terwijl het nog maar een moment geleden is dat – enige schroom toch graag – al die lui de dood van dat kind mogelijk hebben gemaakt, en ja, Bernard-Henri Lévy hoort daarbij.
Nathalie Levy: Hij is medeplichtig?
Michel Onfray: Ja, vanzelfsprekend. Vanzelfsprekend is hij medeplichtig! Zoals anderen medeplichtig zijn, de presidenten van de Republiek van gisteren en vandaag, die exact op dezelfde lijn zitten, en vandaag zeggen: oh, wat verschrikkelijk die foto! Het is beangstigend, maar dat zijn criminelen die kerels. Hun politiek is crimineel, en waar men mee moet beginnen is die politiek stoppen.


BHL: C’est difficile de dire ça parce qu'un enfant qui meurt il meurt d’abord pour rien, il meurt de manière atroce, mais elle peut avoir cette, cette, cette petite vertu-là, c’est, je le crois oui, c’est possible.
Nathalie Levy: Pour une fois vous êtes d’accord ?
Michel Onfray: Non, il n’a pas honte lui, franchement. Il n’a pas honte, il pouvait tout de même rester caché, hein ! Vous savez, je vais citer Audiard: les cons, ça ose tout, c'est même à ça qu'on les reconnaît. Parce que franchement avec ce qui advient aujourd’hui, il ferait bien de rester chez lui.
Nathalie Levy: Décidemment vous ne trouvez rien pour vous mettre d’accord ?
Michel Onfray: Mais enfin, mais si, sûrement peut-être des choses mais pas ça ! Je dis voilà quelqu’un qui a invité à bombarder la Libye, qui a invité à tuer des Libyens sous prétexte qu’en tuant des Libyens on rendrait possible la démocratie. On a détruit un état qui valait ce qu’il valait, mais avec lequel on pouvait discuter. On pouvait discuter avec un interlocuteur, l’interlocuteur qu'était Kadhafi là. On ne peut plus rien faire avec la Libye, c’est une base extraordinaire pour le terrorisme aujourd’hui. Responsable de rien ? Coupable de rien ? Bernard-Henri Lévy, ça vient nous expliquer qu’il faudrait ceci qu’il faudrait cela ...on a vu d’ailleurs des photos de lui récemment où il donne des conseils aux gens qui combattent etcetera. Donc il y a juste un moment donné où – enfin un peu de pudeur! – tous ces gens qui ont rendu possible cet enfant mort, et bien Bernard-Henri Lévy en fait partie.
Nathalie Levy: Il est complice ?
Michel Onfray: Oui, évidemment. Évidemment il est complice ! Comme d’autres sont complices, les présidents de le République d’hier et d’aujourd’hui, qui défendent exactement la même ligne et qui disent aujourd’hui: alors-là c’est effrayant cette photographie. C’est effrayant, mais ce sont des criminels ces gens-là. Leur politique est criminelle, on devrait commencer par arrêter cette politique.

______________

In Répliques van Finkielkraut, met Renaud Camus en Hervé Le Bras zegt deze laatste:. 
Grâce au président Sarkozy et ces encouragements par Lévy, on a détruit l’État Libyen et l’État Libyen c’est la faille actuellement qu’il faut contrôler mais il n’y a pas de complotisme la-dedans. Nous n’encourageons personne et nous avons fait, je dirais l’État Français et l’État Espagnol ont tout fait pour stopper à la source ces arrivées avec les accords de voisinage.

Twee clowns en één oud vrouwtje

De ontmoeting van twee fantasten, van twee clowns die hun eigen verhaaltjes geloven, kan niet anders dan vermakelijk zijn.

De ene, Jan Fabre hoef ik niemand voor te stellen: iedereen kent hem als de man die in het Antwerpse Park Noord door zeven man werd overvallen, daarbij in zijn nieren werd getroffen, en van welk avontuur Jan naderhand geen aangifte heeft willen doen, misschien omdat zeven een heilig getal is en de nieren in de Bijbel al uitvoerig aan bod kwamen (bv. Klaagliederen 3:13 Hij heeft Zijn pijlen in mijn nieren doen ingaan).
De andere fantast waar we het over zullen hebben, was net te gast bij Kathleen Cools in Reyers Laat. Bernard-Henri Lévy, BHL heet hij, en behalve voor zijn witte hemden staat die man ervoor bekend dat hij in zijn onschuld wel eens onbestaande filosofen citeert. Interessant is dat ook Bernard-Henri zich net als Jan op oorspronkelijk Bijbelse beeldspraak beroept om zijn verhaaltjes kracht bij te zetten. Dadelijk zal Karel van het Reve uitleggen waarom zulke jongens als Bernard-Henri en Jan ongeloofwaardig zijn, en merkwaardig genoeg heeft hij daar een stokoud wijfje voor nodig. Maar eerst de transcriptie en vertaling van wat BHL zo kinderlijk bijeenbazelde over een nieuw oud wijfje:

BHL: Moi j'aime la Belgique, je suis un, un...
KC: Pourquoi?
BHL: Pourquoi? À cause de Baudelaire. Enfin, je l'aimais déjà avant. Mais j'ai passé plusieurs mois de ma vie entre Bruxelles, Namur, Charleroi, sur les traces du dernier Charles Baudelaire. Ce très grand poète français, peut-être le plus grand, a passé les deux, les derniers mois de sa vie consciente ici en Belgique, et il y a vingt ans, j'ai écrit un roman qui s'appelle «Les derniers jours de Charles Baudelaire», et qui essayait de reconstituer presque heure par heure cette dernière vie de Charles Baudelaire. Et là, je suis vraiment tombé amoureux de ce pays. (KC: Oui) Je connais Bruxelles par cœur (KC: Oui?), je connais Namur très bien, et il y a cette chose extraordinaire : le roman, mon livre sur les derniers jours de Charles Baudelaire commence à l'église Saint-Loup de Namur, puisque c'est là que Baudelaire a été frappé comme il disait par 'le vent de l'aile de l'imbécillité'. C'est là qu'il a eu son espèce de choc d'aphasie.
KC: Et c'est là où Rops l'a amené.
BHL: Il était avec Félicien Rops. Et Félicien Rops est l'un des deux témoins de cette foudre qui tombe sur Baudelaire. Et à l'époque où j'écrivais mon roman, je suis venu très souvent à Namur, pour visiter l'église, pour moi c'était un lieu majeur. Elle était fermée pour restauration. Et donc je l'ai racontée, je l'ai décrite et j'ai décrit la scène sans l'avoir connue, par la pure imagination de l'écrivain. Et la première fois où j'y suis entré, c'est il y a quelques mois, avec Joanna De Vos et Jan Fabre, pour la préparation de cette exposition. Et là ce qui était... c'est là où on voit la puissance de la littérature ou de l'art, c'est que, cette église que j'avais racontée sans la voir, que j'avais vue sans la regarder, et bien elle était exactement comme je l'avais écrite. Et je suis entré dans cette église avec Jan Fabre, je me suis dirigé presque aveuglément, alors là vraiment les yeux bandés, et guidé par le cochon de la littérature et de l'art. Je me suis dirigé jusqu'à un point de l'église, et là je me suis arrêté. Je ne pouvais plus faire un pas en avant, je ne pouvais plus faire un pas en arrière. J'ai été comme bloqué à cet endroit. Et quand je suis ressorti, j'ai demandé à la petite dame qui était là et qui s'occupe des visiteurs, je lui dit, est-ce que vous savez à quel endroit le poète Charles Baudelaire a été foudroyé? Elle me dit «si, venez», et elle m'emmène et c'était l'endroit où je venais d'être coincé.
KC: Donc c'était très émouvant.
BHL: Donc pour moi c'était très bouleversant et je dois cette grande émotion littéraire, je la dois à Jan Fabre, et je lui dois beaucoup d'autres choses, je lui dois les merveilles qui il y a dans ce livre, et les merveilles que vous allez tous voir à Namur à partir de samedi. Mais je lui dois personnellement cette rencontre avec moi-même.



BHL: Ik houd van België, ik ben een, een..
KC: Waarom?
BHL: Waarom? Vanwege Baudelaire. Enfin, daarvoor hield ik er ook al van, maar ik heb vele maanden van mijn leven tussen Brussel, Namen en Charleroi doorgebracht, in het voetspoor van de late Charles Baudelaire. Deze heel grote Franse dichter, misschien de grootste, heeft de laatste maanden van zijn bewuste leven hier in België doorgebracht. En twintig jaar geleden schreef ik een roman die "De laatste dagen van Charles Baudelaire" heet en die tracht om, bijna van uur tot uur, dat laatste stukje van het leven van Charles Baudelaire weer samen te stellen. En toen ben ik echt verliefd geworden op dit land. Brussel ken ik vanbuiten, Namen ken ik heel goed. Het bijzondere is dat die roman, mijn boek "De laatste dagen van Charles Baudelaire", begint aan de kerk van Saint-Loup in Namen. Het is immers daar dat Baudelaire getroffen werd door wat hij noemde "de wind van de vleugelslag der imbeciliteit". Het is daar dat hij een soort afatische schok heeft gekregen.
KC: En het is daar dat Rops hem naartoe heeft gebracht.
BHL: Hij was bij Félicien Rops. En Félicien Rops is een van de twee getuigen van die bliksem die Baudelaire trof. En in de periode dat ik mijn roman schreef ben ik heel vaak naar Namen gekomen, om die kerk te bezoeken. Voor mij was dit een zeer belangrijke plek. Maar ze was gesloten voor restauratie. En dus heb ik die kerk beschreven en die scene verteld, zonder ze gekend te hebben. Louter op basis van de verbeelding van de schrijver. En, de eerste keer dat ik er binnenging, was een paar maanden terug met Joanna De Vos en Jan Fabre, ter voorbereiding van deze tentoonstelling. En wat er toen... en hier zie je de kracht van de literatuur of de kunst, is dat die kerk die ik beschreven had zonder ze te zien, die ik had gezien zonder ze te bekijken, wel, zij was exact zoals ik het had neergeschreven. Ik ben die kerk binnengegaan met Jan Fabre, bijna blindelings, met de ogen nu inderdaad geblinddoekt, maar geleid door het varken van de literatuur en de kunst ben ik op een punt in de kerk afgegaan, en daar ben ik blijven staan. Ik kon geen stap meer vooruit, ik kon geen stap meer achteruit. Het was alsof ik op die plek vastgespijkerd stond. En bij het buitengaan, heb ik aan het vrouwtje dat daar stond en dat zich met de bezoekers bezighoudt, gevraagd: Weet u op welke plek de dichter Charles Baudelaire neergebliksemd werd? Ja, zei ze me, komt u mee. Ze nam me mee, en het was dezelfde plek [slaat met vuist op tafel] waar ik pas nog vastgeklonken had gestaan.
KC: Dat was dus wel heel pakkend!
BHL: Voor mij was het dus zeer aangrijpend, en die grote literaire emotie heb ik te danken aan Jan Fabre, en ik ben hem voor nog veel andere zaken schatplichtig, zoals voor de prachtige werken die in dit boek staan, en de wonderlijke dingen die u allemaal vanaf zaterdag in de tentoonstelling in Namen zult zien. Maar persoonlijk ben ik hem dankbaar voor deze ontmoeting met mezelf.

Bij Karel van het Reve, in deel zeven van het Verzameld Werk (Van Oorschot, 2011) op de pp. 485-6 lezen we zoals beloofd over weer andere, en nog oudere wijfjes die moeten dienen om een verhaal geloofwaardigheid te verlenen. Bij hem ging het om een verslag dat hij had gehoord van de gebeurtenissen in Moskou, toen de aanhangers van Jeltsin barricades opwierpen voor het Witte Huis aldaar. De verslaggever meldde:

"Ik brak bijna in tranen uit toen een heel oud vrouwtje met een boodschappentas naar de barricade toeliep, haar tas neerzette, zorgvuldig uit die tas drie bakstenen haalde en op de barricade legde. Ze sloeg een kruis en ging weg."
Een indrukwekkend tafereel. Maar toch dacht ik meteen: "Waar heb ik dat oude vrouwtje meer gezien?" Ik herinnerde me drie keer.
Een Engelse officier die in 1943 in Zuid-Italië aan land ging en met zijn jeeps het land in trok, vertelt in zijn memoires, hoe hij en zijn mannen in ieder dorp door juichende Italianen begroet werden. "In een van de dorpen kwam een oude vrouw op ons af met een kan water en een ei, alles wat ze bezat, zei ze, want ze was heel arm."
Ga je nog verder in de geschiedenis terug, dan kom je bij het oude vrouwtje dat een bosje hout kwam leggen op de brandstapel van de ketter Jan Hus, toen die op 6 juli 1415 door christenen verbrand werd wegens een theologisch meningsverschil. "O heilige eenvoud," moet Hus toen geroepen hebben.
Het bij mijn weten eerste optreden van dat oude vrouwtje vinden we in de Heilige Schrift, Marcus 12;41-44: "En Jezus, gezeten zijnde tegenover de schatkist, zag, hoe de schare geld wierp in de schatkist; en vele rijken wierpen veel daarin. En er kwam een arme weduwe, die twee kleine penningen daarin wierp, hetwelk is een oort. En Jezus, Zijn discipelen tot Zich geroepen hebbende, zeide tot hen: Voorwaar, Ik zeg u, dat deze arme weduwe meer ingeworpen heeft, dan allen, die in de schatkist geworpen hebben. Want zij allen hebben van hun overvloed daarin geworpen; maar deze heeft van haar gebrek, al wat zij had, daarin geworpen, haar gansen leeftocht."
Als ik de geschiedenis van de staatsgreep van Janajev en de zijnen moest opschrijven, dan zou ik heel voorzichtig zijn met dat oude vrouwtje. Ze houdt zich soms honderden jaren koest, maar als de historische situatie het maar even toelaat komt zij tevoorschijn met dat penningske, dat brandhout, dat ei of die bakstenen.

Achteraf, 9 november 1991

Misschien moet Bernard-Henri in het vervolg toch eens naar andere getuigen uitkijken, en Jan zelfs naar om het even welke getuige.

Le cuistre intégral, de volmaakte kwast

Omdat BHL mij danig tegensteekt, en er blijkbaar nog altijd mensen bestaan die hem een bepaald redeneervermogen toedenken, deze kleine aanvulling op het vorige blog. Het klankfragment komt uit dezelfde uitzending “Répliques”, waarin Coralie Delaume hem voorgeworpen had dat zijn laatste boekje – “son petit texte” zoals hij bescheiden zegt – het voortdurend heeft over “des empires”: het Romeinse Rijk, het Rijk van Karel de Grote, het Heilige Roomse Rijk &c.
Ook Barroso had het over de EU als een imperium. En Delaume geeft grif toe dat, als we niet willen terugkeren tot de stadsstaat, een imperium het enige alternatief is voor de natiestaat. Maar zegt ze: in imperia zijn er noodzakelijk heren en vazallen, en vrijheid van handelen is er voor deze laatsten niet bij. Ook zijn imperia vaak op uitbreiding gesteld.
Het gesprek ging de slechte kant op want BHL kon dit moeilijk ontkennen, en hij zag dat blijkbaar in. Wat nu? Een gezagsargument dan maar.
Waarom niet de definitie van “imperium” zelf aanvallen, met een beroep op een oude tekst? Dan kun je hopen dat je gesprekspartner je binnen de duur van het radiogesprek niet meer zal kunnen vloeren, bijvoorbeeld omdat de tekst die je aanhaalt haar niet fris voor de geest staat (BHL stond die tekst evenmin fris voor de geest, maar dat geeft niet: Bluff your way through Dante and Kantorowitz, zal Bernard-Henri gedacht hebben). Hijzelf hanteert plots een heel specifieke definitie van "imperium":

Moi je l’entends, alors soyons très précis, je ne l’entends pas au sens de Barroso, je l’entends au sens de Dante tel que le commente Kantorowitz. Donc c’est pas un empire impérial, c’est pas un empire agressif, c’est pas un empire qui a vocation à s’étendre, c’est pas un empire qui a vocation à coloniser, c’est une machine à fédérer, à associer des identités qui ne sont pleinement elles-mêmes que lorsqu’elles vont au bout de cette association.

[de term Empire] Ik versta, en laten we heel precies zijn, ik versta hem niet in de betekenis van Barroso, ik versta hem in de zin van Dante, zoals deze door [Ernst] Kantorowitz wordt becommentarieerd. Het is dus geen imperiaal imperium [de uitdrukking van Barroso, die werkelijk niéts betekent, zoals Delaume eerder in het gesprek opmerkte], het is geen agressief imperium, het is geen imperium dat zich geroepen voelt tot expansie [BHL kent blijkbaar de geschiedenis noch de plannen van de EU], het is geen imperium dat op kolonisatie uit is, het is een machine die zoekt te federeren, identiteiten samen te voegen die enkel ten volle zichzelf zijn als zij die associatie voluit aangaan.

Misschien vergeet de Parijse wijsneus toch iets: soms inderdaad wordt Dante aangehaald als zijnde de eerste die de Italiaanse eenmaking voorstond. Dante sprak over die eenheid in De Monarchia, en ook in zijn Brief aan de Florentijnen. BHL wist dat en inderdaad, als je de geschiedenis voldoende oprekt kun je daarin een voorafschaduwing zien van de “Europese eenmaking” onder EU-hegemonie.
De dichter bedoelde echter een soort eenheid in totale onderwerping aan de christelijke monarchie. Dacht BHL nu, in zijn begrijpelijke angst om in de loop van het gesprek kopje onder te gaan, dat hij de EU, “une machine”, hiermee een dienst had bewezen?
Of heeft hij die tekst van Dante niet goed gelezen, zoals hij die andere tekst over “La vie sexuelle d’Emmanuel Kant” ook niet goed gelezen had?
Misschien zal BHL nog een ander boekje van deze laatste auteur willen lezen: "Philosopher, ou l'art de clouer le bec aux femmes"? ...want in die opdracht was hij niet volledig geslaagd bij Finkie.

o-o-o-o-o

Wat BHL allemaal bedoelt met zijn "empire" mag ons koud laten: het betekent simpelweg hegemonie (bv. van de EU). Hegemonie komt van het Griekse ἡγεμονία : «leiding, heerschappij van een Griekse stad of een  staat over de rest van Griekenland» (op zich weer afgeleid van ἡγεμών : «gids, wegwijzer»), en wordt in het Latijn vertaald met «imperium», hoogste gezag.

Wat kan die man toch blazen!

Ik vertaal enkele passages uit het wekelijkse programma “Répliques” van France Culture, waarin Alain Finkielkraut deze keer de societyfiguur Bernard-Henri Lévy te gast heeft, samen met de politieke auteur Coralie Delaume. De transcriptie volgt onderaan. Finkielkraut valt in, na geperoreer van BHL waarbij deze het "Europese publiek" verweet dat het te lui is om de zegeningen van de EU te appreciëren.

Alain Finkielkraut: Ja maar toch, om nog eens het beeld van Coralie Delaume te gebruiken, de idee alleszins van die soort religieuze roeping van Europa: het lijkt er wel op dat bijvoorbeeld de concurrentie, de vrije en onvervalste concurrentie onder de Europese leiders het voorwerp is van dit soort religieuze verering. De uitdrukking is afkomstig van Pierre Manent […] Men mag zeggen dat de concurrentie vandaag een dogma is geworden [...] In Europa [Finkielkraut bedoelt: de EU] leeft toch dit idee: hoe minder macht de natiestaten hebben, hoe beter voor iedereen. Dat is economisch zo, en ook moreel. Economie en moraal gaan altijd hand in hand in dit Europa, dat een imperium is geworden van wetgeving, van economie en van…

Zijn laatste woord kan ik niet thuisbrengen. Bernard-Henri Lévy onderbreekt hem omdat hij zijn geparfumeerde bek niet langer kan houden. Vóór u echter denkt, lezer, dat ik aan het schelden ben: dat van die geparfumeerde bek is een verwijzing naar The Independent.

Deze BHL is zoals gezegd een groot voorstander van supranationale instellingen. Niet dat zijn theoretische beschouwingen op stevige of zelfs op enige grond berusten, want zoals iedereen weet, is de man al vaker door de mand gevallen. De laatste keer dat hij zich voor heel Parijs belachelijk maakte, was toen hij in zijn zoveelste boek in alle ernst een volmaakt onbestaande filosoof citeerde. Maar goed, Finkielkraut nodigt uit wie hij wil, en onder zijn bewonderaars mag BHL Sarkozy rekenen, ten tijde van Libië, en hier te lande Verhofstadt en Yves Desmet, ten tijde van de Navobombardementen op Belgrado al.

Luisteren we even naar zijn verwerping van de natiestaat:

BHL: Ik behoor tot diegenen die vinden dat op vrij korte tijd een groot deel van de macht van de naties zou moeten, of moet overgenomen worden door een supranationale instantie. Om tal van redenen. Ten eerste omdat ik denk dat binnen een nationaal kader de democratie niet meer werkt, we moeten daar dus van afraken, dat werkt niet goed genoeg meer, dat werkt niet meer zoals voorheen. [Waar hij dat “voorheen” situeert vertelt de filosoof ons niet]. En de tweede reden is dat, de wereld zijnde wat hij is, en de opstelling der wereldrijken zijnde wat zij bezig is te worden, met de drie grote rijken van het Chinese handelsimperium, het Russische militaire imperium en het ideologische imperium van euh, euh…

AF: Amerikaanse?

BHL: ..de islam. Nee nee, komaan zeg: Amerika is al lang geen imperium meer [de grootteorde van de militaire budgetten in de genoemde landen is BHL allicht onbekend]. Neen, het kalifaat, het islamisme.

AF: Oh ja.

BHL: De drie agressieve imperia. Dit zijn de drie werkelijk imperiale imperia. […] Maar ik meen, en ben bij diegenen die menen – en dat is Europeaan zijn vandaag – […] dat om weerstand te bieden aan de zich vormende wereldmachten, die misschien zullen triomferen, het inderdaad noodzakelijk is dat de naties een deel van hun soevereiniteit opgeven, krachtens een nieuwsoortig contract dat, toegegeven, nog niet gesloten is.

CD: Aan Europa wijst u een nogal verwonderlijke doelstelling toe. Je zou zeggen dat u Europa vooral verwikkeld ziet in een strijd met anderen.

BHL: Ja, want politiek is juist dat, of ook dat.

CD: Wat u dus wilt is een agressief Europa.

BHL: Neen! Een Europa dat in staat is zich te verdedigen. Nee nee, zeker niet agressief.

CD: Dat is verwonderlijk voor een project dat als uitgangspunt precies de wens koesterde om vrede te stichten en in vervulling te laten gaan.

BHL: Anders gezegd, anders gezegd zich te verdedigen tegen diegenen die op oorlog uit zijn vandaag. Europa is niet de enige historische speler in 2014. Er zijn andere grote acteurs, bijvoorbeeld Rusland dat de confrontatie zoekt.

CD: Nee, dat is niet waar. Rusland wenst de confrontatie niet.

BHL: Wat is het dan in Oekraïne behalve een confrontatie? Een militaire confrontatie, een economische confrontatie, een ideologische confrontatie. [BHL is altijd wordy zoals de Engelsen zeggen: praatziek en nadrukkelijk. Zo belet hij zijn tegenspeler het spreken, en koopt hij zichzelf wat tijd om zijn gedachten enigszins te ordenen].

CD: Een burgeroorlog binnen Oekraïne tussen mensen die…

BHL: Hoezo een burgeroorlog binnen Oekraïne?

CD: …tussen mensen die Oekraïens als moedertaal hebben, en mensen met Russisch als moedertaal. Sommigen wensen aansluiting bij Rusland, anderen…

BHL: Alle Oekraïners, alle Oekraïners spreken Oekraïens, alle Oekraïners spreken Russisch. Oekraïne is een taal, euh is een land dat de twee talen spreekt, van de ene kant van het grondgebied tot aan de andere. Maar hoe kun je een burgeroorlog binnen Oekraïne hebben, als je uit bronnen weet, ook Russische, met name moeders van Russische soldaten, dat er vijfduizend soldaten in Russisch uniform vechten in Donetz en Lugansk?

CD: Rusland wil de Russischsprekende provincies van Oekraïne niet [Delaume gaat terecht niet in op de taalkundige wijsheden en andere zekerheden van BHL]. Het heeft gepoogd om de plaatselijke referenda te laten uitstellen, bijvoorbeeld dat van Donbas, het heeft die referenda niet erkend. Ik zie niet goed in… luistert u naar het interview dat Poetin gaf aan ik meen TF1, en misschien Europe1, kortom het was in Frankrijk, net voor de plechtigheden in verband met de ontscheping. Hij zei dat hij er niet van moest weten.

AF: Coralie Delaume, we kunnen onze conversatie niet omvormen tot een discussie over Oekraïne […].

Ja, het ging over de EU natuurlijk, maar Finkielkraut had dit laatste beter aan BHL kunnen zeggen, met zijn witte hemden en zijn openstaande boord altijd (le plus beau décolleté de Paris, zegt men).

Bernard-Henri zou het overigens goed kunnen vinden met Michael Ignatieff. Ook deze man barst van de zekerheden in zijn artikel “The New World Disorder” (The New York Review of Books van 25 september, alleen betalend te lezen):

It no longer matters whether the charge against President Putin is direct incitement of those who shot down the plane or reckless endangerment by supplying them with the weaponry. By reaffirming his support for secession, he has made his choices, and it is up to Western leaders to make theirs. It no longer matters whether the West brought this new Russia upon itself by expanding NATO aggressively to its borders.

Het doet er allemaal niet toe of iets bewezen wordt of niet, zegt deze cynicus.

Gelieve wel in aanmerking te nemen, lezer, dat diezelfde Ignatieff, weliswaar pas na zijn emeritaat, het volgende schreef: Having taught political science myself, I have to say the discipline promises more than it can deliver. In practical politics, there is no science of decision-making.

Dat was in 2007, in The New York Times, en de titel toen was: Getting Iraq Wrong. Het ziet ernaar uit dat zijn politieke onwetenschap sindsdien nog niet veel is opgeschoten.

Alain Finkielkraut: Oui mais, tout de même, pour reprendre encore l’image de Coralie Delaume, l’idée en tout cas d’une sorte de vocation religieuse de l’Europe: il semble bien que la concurrence par exemple, la concurrence libre et non faussée, fasse l’objet parmi les dirigeants européens de cette espèce de vénération religieuse. C’est une expression de Pierre Manent là, qui rejoint votre propre manière de dire Coralie Delaume. Et pourquoi? Donc là, effectivement on laisse faire les choses, mais on a le sentiment que pour les dirigeants européens tout ce qui peut humilier les nations, tout ce qui peut réduire leur marche de manœuvre…

BHL: Mais en quoi la concurrence libre et non faussée […] des nations.

AF: …mais parce que par exemple les services publiques si vous voulez, qui étaient la fierté de certains états sont mis en concurrence les uns avec les autres, et les nations sont obligées si vous voulez d’obéir à cette injonction européenne, ce que les peuples quelquefois ne comprennent pas et on peut se dire que la concurrence est devenue aujourd’hui un dogme, et peut-être que le protectionnisme devrait pouvoir revenir à l’ordre du jour, mais on a peur de formuler cette exigence, parce qu’il y a quand même dans l’Europe cette idée: moins les nations ont de pouvoirs, mieux c’est pour tout le monde. Sur le plan économique et aussi sur le plan moral. L’économie et la morale marchant toujours de pair dans cette Europe devenue empire du droit, de l’économie et de la [?].

BHL: Ça dépend de quoi l’on parle. Le principe de subsidiarité définit, ou en tout cas est en mesure de définir assez strictement ce qui est légitimement du domaine des nations et ce qui doit nécessairement, ou ce qu’il serait mieux de voir accéder aux responsabilités européennes. Donc il y a un partage des choses qui est assez édit. Moi je suis de ceux qui pensent que une grande partie du pouvoir des nations devrait être, ou doit être dans des délais assez brefs, pris en charge par une instance supranationale. Pour des tas de raisons. Premièrement parce que je pense que la démocratie dans le cadre national, ça [ne] marche plus, donc il faut sortir, ça marche plus assez bien, ça marche plus comme avant. Et la deuxième raison c’est que le monde étant ce qu’il est, l’ordre des empires étant ce qu’il est en train de devenir avec ces trois grands empires que sont l’empire commercial chinois, l’empire militaire russe, et l’empire idéologique, euh, euh [AF: américain?] islam. Non, non, enfin, ça fait longtemps que l’Amérique n’est plus un empire! Non: le califat, l’islamisme! [AF: ah, oui] Les trois empires agressifs. Les trois empires véritablement impériaux, ce sont ceux-là. Moi je suis de ceux qui pensent que les nations seules, protégées comme certains, vous dites que certains n’osent le dire, c’est pas vrai: y compris en France vous aviez jusqu’à quelques semaines un ministre de l’économie qui plaidait pour un protectionnisme renforcé et qui plaidait pour un retour à l’ordre des nations d’un tout un tas de questions dont il pensait qu’elles étaient indûment confisquées, usurpées par les instances supranationales. Mais moi je pense, et je suis de ceux qui pensent et c’est ça être européen aujourd’hui, que c’est l’inverse. Que pour résister aux empires en formation, et peut-être triomphants, il faut en effet que les nations abandonnent une part de leur souveraineté, aux termes d’un contrat social de type nouveau, dont je concède qu’il n’est pas encore noué.

AF: Coralie Delaume.

CD: C’est assez étonnant comme objectif ce que vous assignez à l’Europe. On dirait que vous la voulez essentiellement tendue vers la lutte contre d’autres.

BHL: Oui, parce que c’est ça la politique, c’est aussi ça.

CD: Donc ce que vous souhaitez c’est une Europe agressive.

BHL: Non! une Europe qui sache se défendre. Non, non, sûrement pas agressive.

CD: C’est étonnant pour un projet politique qui avait justement pour prémisse le désir de faire, d’accomplir la paix.

BHL: C’est-à-dire, c’est-à-dire de se défendre contre ceux qui veulent la guerre aujourd’hui. L’Europe n’est pas le seul acteur historique en 2014. Il y a d’autres grands acteurs, par exemple la Russie est un acteur qui veut la confrontation.

CD: Non, c’est faux. La Russie ne veut pas la confrontation.

BHL: Que se passe-t-il d’autre en Ukraine qu’une confrontation? Une confrontation militaire, une confrontation économique, une confrontation idéologique.

CD: Une guerre civile interne à l’Ukraine entre des personnes qui sont...

BHL: Comment une guerre civile interne à l’Ukraine?

CD: …entre des personnes qui sont locuteurs de l’ukrainien et des personnes qui sont locuteurs du russe. Certains voulant leur attachement à la Russie, d’autres…

BHL: Tous les Ukrainiens, tous les Ukrainiens parlent l’ukrainien, tous les Ukrainiens parlent russe. L’Ukraine est une langue, est un pays qui parle les deux langues d’un bout à l’autre du territoire, mais comment pouvez-vous dire une guerre civile interne à l’Ukraine quand on sait, y compris de sources russes, mères de soldats russes en particulier: il y a cinq mille soldats sous uniforme russe qui se battent aujourd’hui à Donetz et Lugansk.

AF: Coralie Delaume.

CD: La Russie ne veut pas les provinces russophones de l’Ukraine, elle a tenté de différer les référendums locaux, notamment celui de Donbass, elle n’a pas reconnu ces référendums. Je ne vois pas… vous écoutez l’interview qu’a donnée Poutine, je pense que c’était sur TF1 et peut-être Europe1, enfin, c’était en France, juste avant les cérémonies du débarquement. Il a dit qu’il n’en voulait pas.

AF: Coralie Delaume, on ne peut pas transformer notre conversation en une discussion sur l’Ukraine […].