Een moshpit in het Vaticaan

In demoest ik laatst een woord opzoeken dat er blijkbaar al twintig jaar in staat, en waar je in alle kranten deze zomer niet aan voorbij kon: moshpit. Blijkbaar is dat: de ruimte vlak voor het podium waar het publiek kan moshen. Ik las dat iemand bij dat moshen zijn neus had gebroken.

Wat mag moshen dan wel zijn? In een apart lemma werd ik ook hier geholpen: wilde armbewegingen maken bij het dansen op hardrock en heavy metal. Die technische termen heb ik niet meer opgezocht. Ongetwijfeld bedoelt de lexicograaf hier: heel luide muziek.

Nu las ik dat Michel de Montaigne het verschijnsel moshpit in 1580 al kende! In Rome, in het Vaticaan nog wel zag hij er een onder het welwillende oog van de podiumartiesten.

De ochtend van Witte Donderdag verschijnt de paus in pontificaal gewaad, en bijgestaan door twee kardinalen op het eerste balkon van de tweede verdieping van de Sint-Pieter. Hijzelf heeft een fakkel in zijn hand.

Daar leest aan zijn ene zijde een kanunnik van Sint-Pieter met luide stem een Latijnse bul voor waarin een eindeloze reeks mensen worden geëxcommuniceerd, onder meer de hugenoten, met die term aangeduid, en alle prinsen die delen van de kerkelijke gronden in bezit namen. Hier lachten hardop de kardinalen de’Medici en Caraffe, die naast de paus stonden.*

Dit voorlezen duurde ruim anderhalf uur, want bij elk artikel dat die kanunnik in het Latijn voorlas, las aan zijn andere zijde kardinaal Gonsague, eveneens blootshoofds, hetzelfde voor in het Italiaans.

Daarop gooide de paus zijn brandende fakkel naar beneden naar het volk, en als grap of om welke reden ook gooide kardinaal Gonsague er nog een bij, want er waren er drie aangestoken. Die valt ook neer op het volk en beneden ontstaat een tumult vanjewelste om wie een stukje van die fakkels kan bemachtigen en er wordt stevig gevochten met vuisten en stokslagen.

Bij het voorlezen van de veroordelingen hangt een groot stuk zwarte tafzijde over de leuning van het balkon voor de paus. Als de excommunicatie is afgerond, wordt dit zwarte doek opgerold en komt er een ander, van een andere kleur tevoorschijn. De paus geeft dan zijn openbare zegeningen.

Le Judy-saint au matin, le Pape en pontificat se met sur le premier portique de S. Pierre, au second etage, assisté des Cardinaus, tenant, lui, un flambeau à la mein. Là d’un costé, un Chanoine de St. Pierre lit à haute vois une bulle latine où sont excommuniés une infinie sorte de jans, entre autres les Huguenots, sous ce propre mot, et tous les Princes qui détiennent quelque chose des terres de l’Eglise : auquel article les Cardinaus de Medicis et Caraffe, qui etoint jouignant le Pape, se rioint bien fort. Cete lecture dure une bone heure et demie ; car à chaque article que ce Chanoine lit en latin, de l’autre costé le Cardinal Gonsague, aussi descouvert, en lisoit autant en Italien. Après cela le Pape jeta cete torche alumée contre bas au peuple, et par jeu ou autremant, le Cardinal Gonsague un’autre ; car il y en avoit trois alumées. Cela choit sur le peuple ; il se faict en bas tout le trouble du monde à qui ara un lopin de cete torche, et s’y bat-on bien rudemant à coup de pouin et de bâton. Pandant que cete condamnation se lit, il y a aussi une grande piece de taffetas noir qui pant sur l’accoudoir dudict portique, davant le Pape. L’excommunication faite, on trousse ce tapis noir, et s’en descouvre un autre d’autre colur ; le Pape lors done ses benedictions publiques.

___________

* Voetnoot 653 leert ons dat kardinaal de’Medici de paus een boodschap had bezorgd van zijn broer, groothertog van Firenze, die het kasteel van Camporseoli in bezit had genomen, waarop de paus inbond. Ook de families Colonna, Orsina, Savelli en Vitelli waren ontevreden, en een moment dreigde men de paus eenvoudigweg gevangen te zetten.

Journal de voyage

précédé de

Mobile Montaigne

par Frank Lestringant

professeur émérite de la Sorbonne

Édition établie

par Charles Dédéyan

Revue et complétée

par Frank Lestringant

Paris, Les Belles Lettres, 2026

‘t Ès de modeernen tijd, ‘t en ès gien tegenhèwen an

In menig Gents café heb ik na een geanimeerd gesprek deze nuchtere en berustende conclusie horen vallen. Gewoonlijk tegen sluitingsuur. En goed dat de zaak daarna dichtgaat, want eenmaal het stadium van de platitudes voorbij wil een avond nog wel slecht eindigen. Maar verlaten wij snel deze ongelukkige scène, lezer. In selecter gezelschap willen wij vertoeven! Helaas, de gedachte der fataliteit, der historische noodwendigheid komt ook in de beste gezelschappen voor. Zij wordt daar wel beter verwoord:

Ik heb begrip voor mensen die vinden dat hun wereld te snel verandert. Maar veranderingen willen tegenhouden, is gevaarlijk en bij voorbaat hopeloos.

Nooit heb ik défaitisme en immobilisme in gebaldere termen horen uitspreken, al blijven die "veranderingen" wat in het vage. Wat precies is er zo gevaarlijk en hopeloos? Aan het woord is Tom Lanoye, auteur van zovele meesterwerken die u allemaal kent. Is overigens het bevorderen van veranderingen misschien al even hopeloos als proberen ze tegen te houden?

Ja, het gesproken woord van deze man, zijn tongval mag dan klinken als rotte eieren, zoals een dichter het oneerbiedig zei over het Keulse dialect, maar hier hebben wij enkel met Lanoyes proper afgedrukte gedachten te maken.

Wat Lanoye vertelt is filosofisch onhoudbaar zult u met mij opmerken. De geschiedenis alleen bewijst inderdaad dat soms zelfs één individu, neem nu Hitler, de doorslag kan geven. Mannen maken plannen! En geschoren schapen in de grote wei van de geschiedenis zijn wij toch niet?

Een normale tooghanger, als het goed met hem gaat, beseft al bij zijn eerste pijnscheut 's ochtends dat hij gisteren heeft staan raaskallen, en anders herinnert zijn vrouw hem dat, want zij is al een tijd wakker. In dit geval zou je verwachten dat de Standaardjournalist(e) deze vrouwelijke rol had overgenomen – goedmenenden worden daar gewoonlijk in bescherming genomen, en de anderen waar nodig een beetje scheef weergegeven – maar niets daarvan. Integendeel, Tom mag onbeschermd doorgaan:

De islamreeks van Jan Leyers is schitterend, maar in een interview zegt Leyers dat een moslimpartij nooit moderniserend kan zijn. Wil dat dan zeggen dat priester Daens, op een moment dat de katholieke kerk de samenleving in haar greep had, niet bevrijdend kon zijn voor de arbeiders, én voor Vlamingen? Dat mensen als Martin Luther King, Desmond Tutu of Gandhi geen bevrijdingsbeweging konden starten vanuit de godsdienst?

Als die reeks zo schitterend is, Tom Lanoye, kan de maker dan plots onzin verkopen? .Neen: .Leyers zijn ogen zijn opengegaan onderweg, zoals de ogen van iedereen zullen opengaan, want de weg is aangevat, nolens volens.

En je vertelt ook nog dat je Theo van Gogh wel tien keer hebt ontmoet?.Hem ergens gezien bedoel je wellicht. Heeft hij jou bij die tien gelegenheden ook opgemerkt?.Waar in jouw geschriften verwees jij toen naar die tien ontmoetingen, Lanoye? Ik heb van Gogh nooit ontmoet maar was, heel lang voor de rituele moord, geabonneerd op de nieuwsbrief "De Gezonde Roker" die hij schreef. Jij ook?

Verder: er is toch voor geen denkend mens énige vergelijking tussen Daens, King, Tutu, Gandhi – en de islam. Lees eerst iets over die "godsdienst", voor je je volkomen belachelijk maakt man. Of geef tenminste het eerste voorbeeld dat je voor de geest komt, van de moderniserende invloed van dat stelsel. In welke tijd was dat, Tom Lanoye, of in welk land verwacht jij zulke gunstige ontwikkelingen? Een intellectueel antwoordt op vragen die precies gesteld worden. Dat de islam inhoudelijk, en bijgevolg ook historisch, misschien onvergelijkbaar is met het verfoeide christendom is wellicht onvoorstelbaar voor mensen zonder verbeelding. Ik zie jouw woorden gedrukt staan:

Het verschil met de islamofoben is dat ik vanuit mijn kritiek op het Vaticaan niet zal besluiten dat er geen democratische christenen zijn. Of dat een christen nooit kan functioneren binnen de democratie.

Kritiek op het Vaticaan! Vandaag nog? .jazeker, ook een achterhoedegevecht kan de uiterste moed van iemand vergen. Wel goed ondertussen dat er ook strijders in de voorhoede hebben gevochten, lange twee en drie eeuwen terug. En, beste auteur van het Waasland, nog afgezien van jouw gebrekkige begrip van een term als "fobie": .wáár, buiten de invloedssfeer van het christendom, heb jij een democratie kunnen ontwaren? De Standaard heeft jou voorwaar geen dienst bewezen met dat interview, maar misschien werd je verkeerd geciteerd ? .