De mensen doen nadenken in feite

 Eigenlijk in feite kunnen Vlamingen mij maar zelden boeien, terwijl ik naar Nederlanders, Fransen, Engelsen of Duitsers vaak met gretigheid luister.

Nu had de Zevende Dag –  laat op de avond en met een volle maag zag ik een fragmentje – het nodig gevonden om een soort kunstenaar aan het woord te laten, ik wil niet meteen zeggen een halvegare, in feite meer een simpele eigenlijk, zekere Vanoudenhove, die het tot zijn taak rekende mensen te doen nadenken in feite.

Hieronder hoort u hem kort, in feite maar een klein minuutje, en de brave jongen heeft daarin dertien (13) keer het woord ‘eigenlijk’ nodig om zijn nochtans eenvoudige gedachtewereld aan ons uit te leggen. ‘In feite’ kwam ook vaak voor, maar dat zal de lezer zelf moeten natellen, liefst niet direct na een smakelijke maaltijd.

Arm Vlaanderen.

Iets voor de mensen

Dat iets is van lang geleden, en er zal in Nederland toen wat afgelachen zijn, maar ik hoor dit interview nu pas, en Björn gebruikt daarin een uitdrukking die mij onbekend was: "ze snappen er geen hol van". Het is scholierentaal lees ik, beetje stoer, beetje grof maar dat geeft niet. En het doet mij plezier want op zijn school zal onze Björn, die "de mensen" slimmer wil maken, misschien ook nog leren dat "gaan" geen hulpwerkwoord is, "doorheen" geen voorzetsel, en dat er voor het woord "plicht" niet altijd "verdomde" moet en zal staan. 
Dat is geen vaste combinatie, Björn! Maar goed, zulke zaken komen vanzelfsprekend pas in de hogere studiejaren aan bod, als stijl en clichés besproken worden. Het zijn trouwens ook dingen die niet iedereen hoeft te weten.
In afwachting blijven we rustig niet naar zijn rozige, onbespoten, ontspannende en samenhangende programma kijken.

 

[de Nederlandse journalist vroeg aan Björn hoe hij tot zijn innoverende opvattingen wat betreft het Journaal was gekomen]
Gôh, een echte aanleiding is er niet, maar we hadden een programma van vijfenveertig minuten en als je daar een opeenstapeling van maakt, van het ene feit na het andere, dan blijf je op het einde met een gevoel over: wat heb ik nou eigenlijk gezien?
Alles kort even aanstippen?
… een opeenstapeling van dingen die ik niet allemaal hoef te weten. Dus, hebben we gezegd, we gaan hier een programma van maken, we gaan hier meer samenhang instoppen, én, de mensen moeten op het einde een gevoel hebben van hé, hier ben ik slimmer van geworden, hier heb ik wat van onthouden. De impact is groter, en dat is toch precies wat je wil gaan doen met nieuws! Want mensen worden de hele dag overvallen met nieuws via websites, met kleine nieuwsjes en grote nieuwsjes, maar ze missen de samenhang. Ze worden te®neergeslagen, ze worden er depressief van, ze snappen er geen hol meer van. Dus is het onze taak om om zeven uur een programma te maken waar de mensen, euh rustig naar kunnen kijken en zeggen van: hier word ik slimmer van, hier zie ik de verbanden die ik doorheen de dag niet zag. Dat is gewoon een maatschappelijke, verdomde plicht.

Samen in bad geloot

Een kleinkind dat plots wakker schiet en om aandacht schreeuwt, terwijl het een moment eerder nog vredig lag te slapen, kan storend zijn voor een man die op dat moment een interessant boek aan het lezen is en juist bij een moeilijke passage was aanbeland. De lectuur vroeg zijn gehele aandacht, want ook goede auteurs vertellen soms dingen die je zonder concentratie maar half kunt bevatten.
Deze situatie zullen vele grootvaders herkennen. Op hun leeftijd hebben ze wel ervaring, wat vaak helpt, maar soms zijn er scherpe formuleringen die om onverdeelde aandacht vragen.

Lichtere lectuur is in die omstandigheden aan te raden, en gelukkig zijn er ook boeken waarin dat schreeuwende kind zelf het personage is, zonder dat er een echt kind aan te pas moet komen dat wil eten of spelen of verhaaltjes horen of zelfs in bad moet.

Een geschikt boekje voor bij het babysitten is het nieuwste dingetje van David Van Reybrouck. Hij heeft het over lottrekking en over de voordelen daarvan boven de vervelende en nutteloze procedure van de stembusgang.

Door een interview in het dagblad Trouw ben ikzelf op die gelukkige gedachte gekomen om bij het babysitten het mij niet moeilijker te maken dan nodig. David vertelde in dat interview dat hij samen met Connie Palmen, in een bergdorp, nog in bad had gezeten:
“Twee maanden geleden was ik op een literatuurfestival in een bergdorp in Zwitserland en na het ontbijt zat ik in een bubbelbad met Connie Palmen, ja, ja! We hebben heel lang gesproken over D66 en Hans van Mierlo.”

Nu zegt u misschien: a gentleman never tells, maar dat komt hier niet te pas want D66 en Van Mierlo lijken mij geen aanstootgevende onderwerpen om met een weduwe te bespreken, vanzelfsprekend na de rouwperiode.

In zijn boekje zelf las ik met bijzondere graagte deze zinsnede: “…zoals een voormalig toppoliticus het mij eens off the record vertelde.”

Met echte kinderen heb je dat nooit: die schreeuwen wel maar vertellen alles for the record.

Dobberen en dobbelen op het Schip van Staat

Voor een goede werking vereist de democratie betrokkenheid en inzet van alle burgers. Van sommigen worden zelfs offers gevraagd. Dit laatste geldt natuurlijk niet voor iedereen en in gelijke mate.
Zaterdag in De Tijd, op de pagina’s zesenvijftig en zevenenvijftig, in een lang onderhoud naar aanleiding van een pamfletje van hem over kansberekening, lazen we deze klacht van David Van Reybrouck:
“Ik had ook liever wat theater of poëzie geschreven. Maar ik kon niet anders. De westerse democratieën zijn tikkende tijdbommen. Het hele systeem dreigt op de klippen te lopen.”
Kennelijk voelt David zich ein bißchen überfragt zoals de Duitsers zeggen, en dat is begrijpelijk na de beslommeringen met zijn G1000/G708/G32 die ons allen nog vers in het geheugen liggen.

Maar David is te bescheiden. In deze enkele vier zinnen van hem zit meer poëzie, theater en zelfs geschiedenis dan in menig lang interview met een gewone sterveling.

De vergelijking maken met een psalm van David zou overdreven zijn, maar dat neemt niet weg: wie heeft er bij zijn woorden niet gedacht aan Maarten Luther, in 1521 voor de Reichstag van Worms: “Hier stehe ich, ich kann nicht anders”?

Weliswaar staat het niet vast dat Luther die woorden werkelijk gezegd heeft, maar hij had ze wel kúnnen zeggen. “En toch beweegt ze”, is misschien ook niet gezegd door Galileo. En zei Caesar werkelijk “καὶσύ, τέκνον” zoals Suetonius wist, of toch “tu quoque fili mi”, of helemaal niets? Zeker weten we dat niet, en zo is het best mogelijk dat in latere tijden ook David woorden in de mond zullen worden gelegd die hij niet echt gezegd heeft.

Laat hem in elk geval kracht putten uit een ander woord van Maarten: “Anstrengungen machen gesund und stark.” Die zei dat in zijn beroemde tafelgesprekken, die vaak grappig zijn, soms op het grove af, dit natuurlijk in tegenstelling met de ernstige maar soms wat saaie David. (De onbetaalbare Tischreden kosten 8 euro bij Reclam.) →

En hebben wij in bovenstaande vier zinnen geen poëzie gelezen? Wat is die eigentijdse beeldspraak over de tikkende tijdbommen, met die sprekende alliteratie dan anders? En die maritieme beeldspraak, over die klippen?

Bij deze laatste is de intertekstualiteit onmiskenbaar: David denkt aan Horatius die –in de veertiende Ode van Boek I– vreest dat het schip van staat de veilige haven niet meer zal bereiken. O navis, referent in mare te novi fluctus. O schip, zullen aankomende golven u de zee weer indrijven?

Nee, ik wil vele moderne gedichten inruilen voor één paragraaf uit een promospotje met David Van Reybrouck.