Over vrouwen: een principieel onderzoek

«On ne naît pas femme: on le devient», schreef Simone de Beauvoir in Le Deuxiëme Sexe (1949). De Weense auteur Otto Weininger kende zij blijkbaar niet, terwijl diens Geschlecht und Character (1903) toch al was vertaald in haar eigen taal, en het werk een filosofische bestseller was, zelfs een schandaalboek.

Ze had er overigens een kluif aan gehad, want Weininger stelt dat de vrouw slechts bestaat in zoverre zij een seksueel wezen is, en dus een schepping van de man: die Schuld des Mannes. De vrouw op zich is „das Nichts”: materie, drift, seksualiteit zonder eigen wezen. Van hem kunnen ook de strengste Kerkvaders nog leren.

Iemand schreef: op elke bladzijde van Weininger staat Ich liebe Männer! Weininger vond dat elke man een vrouwelijke kant had, en vice versa. Hij onderhield zich hierover met zijn stadsgenoot Freud.*

Nu werd Weininger wel door velen geprezen – hij wás ook geniaal – en beïnvloedde hij Wittgenstein, Joyce, Strindberg en anderen, toch kun je bij stellingen als Bedeutende Menschen haben stets nur Prostituierte geliebt alleen geamuseerd opkijken.**

Op 23jarige leeftijd, kort na het verschijnen van zijn boek, joeg hij zich in het sterfhuis van Beethoven, waar hij een kamer had, heel romantisch een kogel door de borst.

Wijlen grootmeester Jan-Hein Donner las hem met genoegen:

Tegenover reuzen als Weininger (‘Das Weib ist die Schuld des Mannes’), Schopenhauer en toch ook wel Hegel steekt de zwijgzaamheid van de vrouwen opvallend af.
In de gedachten komt de naam van Valery Solanas. [...] Zij was tot de conclusie gekomen dat er niets anders op zat dan de mannen te doden, althans zwaar te verminken. Zij richtte hiertoe de Society for cutting up men op, de zogenaamde Scum [...].

Weininger heeft nog heel wat meer over de vrouw geschreven dan wij aanhaalden. Het beste beviel mij altijd de passage waar ‘die abgründlich tiefe Verlogenheit des Weibes’ behandeld wordt. Hij toont dan aan dat de moreel hoogst ontwikkelde vrouw, die al haar geld aan de armen geeft, nog onder de eerste de beste souteneur staat.

Dat van die souteneur en dat geld voor de armen staat niet letterlijk zo bij Weininger, maar Donner is dan ook grappiger dan hij, zoals u hierboven kunt zien.

____________

  * In Le Monde diplomatique van september 1975 schreef Yves Florenne: Décidément, Weininger est très baudelairien; lui aussi a d’autant plus horreur du péché qu’il le commet, ou qu’il est trop tenté de le commettre.

** Op een enkele Belgische ex-premier na eventueel.

J.H. Donner

Slecht nieuws voor iedereen

Bert Bakker 1987

Otto Weininger

Geschlecht und Character

Eine prinzipielle Untersuchung

München 1997, Matthes & Seitz Verlag