Dit gaat me te ver!

Nog even doorgegaan op het vorige blogje hier: boeken op het web kopen is comfortabel, maar heeft ook nadelen. Zo was ik de zeventiende-eeuwse tekst van John Aubrey aan het lezen in de uitgave van de Folio Society, verzorgd door Richard Barber.

Aubrey beschrijft daarin een groot aantal tijdgenoten, en ook mensen die kort vóór zijn tijd hadden geleefd, gaande van zekere George Abbot tot zekere Sir Edward Zouche. Uit die reeks had Barber nu een selectie gemaakt, en enkel de biografietjes opgenomen van mensen waarvan men ook een portret had gevonden. Een verdedigbaar standpunt maar ik las dat hij ook een ‘volledige’ uitgave had bezorgd, voor de Boydell Press, en daarover zei de uitgever:

All we have are the raw materials, his [Aubrey’s] jumbled, confused notebooks. Added to this, his language and spelling are often obscure for the reader of today, and it is therefore surprising that there has never been a ‘complete’ edition in modem spelling.
Richard Barber provides just this, reproducing as closely as possible what Aubrey wrote, modernising the spelling and paraphrasing obsolete words, in a version that will allow many new readers to enjoy this vivid and eccentric masterpiece.

Maar nu ik die uitgave hier voor me liggen heb, blijkt het niet bij die moderne spelling te zijn gebleven, en gaat het parafraseren érg ver. Alle Griekse en Latijnse woorden en citaten, waar Aubrey zo graag mee uitpakt, zijn weggelaten. In de plaats komt een Engelse omschrijving, en die is een stuk minder grappig.

Storend vind ik bijvoorbeeld dat waar Aubrey meldt dat Francis Bacon een παιδεραστής was, dit bij Barber (in de 'volledige' uitgave) ‘homosexual’ werd: een term die pas in de negentiende eeuw ingang vond met het werk Psychopathia sexualis van de psychiater Richard von Krafft-Ebing (1840-1902). Krafft-Ebing bepleitte daarin dat homoseksualiteit uit het strafrecht moest worden gehaald (die mensen konden daar immers niets aan doen), wat overigens in de Code Napoléon al lang gebeurd was.

Nee, ik zal het bij de Folio-uitgave houden.

__________
The Boydell Press, Woodbridge 1982
London, The Folio Society MCMLXXV (Second impression 1976)

Le Bruit des Bottes

Gesprekken over het weer zijn interessant, en dat is maar goed ook want in het dagelijks leven komen ze dagelijks voor. Ook in de literatuur wordt vaak iets gezegd over het weer, meestal in beschrijvingen en sfeerscheppingen, maar goede beschouwingen over dat onderwerp zijn meen ik toch zeldzaam. Simenon schrikt daar niet voor terug.
Op een ochtend vraagt Maigret zijn vrouw, terwijl ze de gordijnen van de slaapkamer opentrekt, of hij niet blij is met het weer, want er was sneeuw gevallen die nacht en dat was toch plezieriger dan die regen altijd.
Op dat moment neemt de verteller, ik vermoed Simenon zelf het woord:

Au fond, peu importait à Maigret que ce fût gai ou non. Il aimait tous les temps. Il aimait surtout les temps extrêmes, dont on parle le lendemain dans les journaux, les pluies diluviennes, les tornades, les grands froids ou les chaleurs torrides. La neige lui faisait plaisir aussi, parce qu’elle lui rappelait son enfance, mais il se demandait comment sa femme pouvait la trouver gaie à Paris, ce matin-là en particulier.
[Eigenlijk kon het Maigret weinig schelen of het nu aangenaam weer was of niet. Hij hield van om het even welk weer. Vooral hield hij van extreem weer, waarover de dag daarop in de kranten gesproken werd, stortvloeden, tornado’s, grote koudegolven of verzengende hitte. Sneeuw deed hem ook plezier, want ze deed hem denken aan zijn kinderjaren, maar hij vroeg zich af hoe zijn vrouw sneeuw in Parijs plezierig kon vinden, bijzonder die ochtend.]
Maigret is een jongen van de buiten namelijk, waar sneeuw wit blijft.

Ja, Simenon is een groot schrijver, vooral als hij banaliteiten vertelt die de lezer zelf ook wel weet, zodat die zich op zijn gemak voelt in zijn warme fauteuil. Maar laten we het over iets anders hebben dan over het weer.
Moet een schrijver aan morele maatstaven voldoen? En als hij dat niet doet, mag hij dan gepubliceerd worden? of liever: zou hij vandaag nog makkelijk gepubliceerd raken? Livre de Poche drukt Simenon, La Pléiade ook. En Houllebecq wordt er ook gedrukt. In Frankrijk dus wel, maar hier bedoel ik.
Simenon schreef soms dingen die, ik wed geen enkele uitgever hier zou willen als ze van een nieuwe, onbekende auteur kwamen. Iemand die schrijft over het stinkende jodenkwartier in Parijs? En gewoonlijk zijn joden in de Maigrets ook nog eens bedriegers. Of iemand die over homoseksuelen schrijft zoals Simenon het doet?

Op een dag krijgt Maigret een verdachte voor zich, ter ondervraging. De scene komt uit “Maigret au Picratt’s”, 1950, en die “Picratt’s” is een stripteasebar.
Eerst had de commissaris nog wat papieren doorgenomen die zijn ondergeschikten in beslag genomen hadden, en dan bekijkt hij de ondervraagde, een dichter en morfinist, en daarbij nog homoseksueel ook constateert Maigret plots:
Il les feuilleta. C’étaient des poèmes, plus exactement des phrases sans suite sorties du délire d’un intoxiqué.
[Hij doorbladerde ze. Het waren gedichten, of juister gezegd onsamenhangende zinnen voortgekomen uit de waan van een verslaafde.]
Na deze beschouwing van Simenon over moderne poëzie, begint de echte ondervraging:
La comtesse était ta maîtresse?
–Elle était ma protectrice.
Il prononçait ces mots avec la voix, l’accent d’un pédéraste.
[De gravin was je maîtresse?
–Ze was mijn beschermster.
Hij sprak die woorden uit met de stem, het accent van een pederast.]
Tu es pour hommes?
Au fond, comme toutes les tapettes, il en était fier, et un sourire involontaire se dessina sur ses lèvres trop rouges. Qui sait si cela ne l’émoustillait pas de se faire houspiller par de vrais hommes?
Tu ne veux pas répondre?
–J’ai des amis.
Mais tu as des amies aussi?
–Ce n’est pas la même chose.
Si je comprends bien, les amis, c’est pour le plaisir, et les vieilles dames pour la matérielle.
–Elles apprécient ma compagnie.
Tu en connais beaucoup?
–Trois ou quatre.
Elles sont toutes tes protectrices?
Il fallait se contenir pour parler de ces choses-là d’une voix ordinaire, pour regarder le jeune homme comme son semblable.
[Je bent voor de mannen?
Eigenlijk, zoals alle flikkers, was hij daar trots op en onwillekeurig kwam er een glimlach over zijn te rode lippen. Wie weet prikkelde het hem niet dat hij eens aangepakt werd door echte mannen?
Je wil niet antwoorden?
–Ik heb vrienden.
En vriendinnen ook?
–Dat is niet hetzelfde.
Als ik het goed begrijp, dan zijn de vrienden voor het plezier, en de oudere dames voor het gerief.
–Ze stellen mijn gezelschap op prijs.
Ken je er veel?
–Drie of vier.
Allemaal beschermsters?
Hij moest zich inhouden om op een normale toon over dergelijke zaken te spreken, en om in de jongeman een medemens te zien.]
Ou bien tu vas parler tout de suite, ou bien je vais te coller à l’ombre pour un bon bout de temps. Et ce ne sera pas avant d’avoir laissé mes inspecteurs s’expliquer avec toi.
–Vous voulez dire qu’ils me frapperont?
Ils feront ce qu’ils auront envie de faire.
–Ils n’en ont pas le droit.
Et toi, tu n’as pas le droit de salir le paysage.
[Of je spreekt nu meteen, of ik breng je voor een flinke poos in het lommer onder. En dat zal niet zijn zonder dat ik mijn inspecteurs eerst een onderhoud met je laat hebben.
–U bedoelt dat ze me zullen slaan?
Ze zullen doen zoals het hun zal believen.
–Dat recht hebben ze niet.
En jij hebt niet het recht om de omgeving te bevuilen.]

Opvallend is ook dat Maigret de verdachte niet vousvoyeert, wat hij nochtans altijd doet bij ondervragingen, tenzij hij een bijzondere verachting voelt.

Julian Barnes, de man van Flaubert’s Parrot, schreef in de TLS een schitterende appreciatie van Maigret en Simenon. Maigret heeft zijn eigen moreel kompas zegt hij, niet geheel onterecht zoals we zagen. De commissaris dringt bijvoorbeeld huizen binnen zonder huiszoekingsbevel, gebruikt ook “more traditional police methods, such as beating a suspect up”, meer gewone politiemethodes, zoals een verdachte afrossen. Over joden of homoseksuelen spreekt Barnes niet.

Nochtans doet Maigret dat meer dan eens, ook in andere verhalen, en zeker in die van de dertiger jaren. En zoals Madame Bovary Flaubert is, zo is Maigret Simenon. Maar in die tijd was de domper van de politieke correctheid nog niet geplaatst. Maigret leeft in zijn eigen universum, heel verschillend van het onze, en denkt over alles onbevangen het zijne.
En tot mijn groot plezier besluit Barnes zijn artikel met een verwijzing naar Wodehouse:
Where the larger, outer world has been, is and may be heading does not impinge, any more than it does on, say, the world of Jeeves and Wooster. We enter Maigretland confident that the weather will be extreme, the Inspector will solve a seemingly insoluble crime, and that we shall not need to Google anything.
[Wat er in de wijde wereld allemaal is omgegaan, wat hij is, en waar hij misschien op afstevent, is van geen invloed, zoals ook de wereld van bijvoorbeeld Jeeves en Wooster er onberoerd door blijft. Wij betreden Maigretland, erop vertrouwend dat het uiterst slecht weer zal zijn, dat de inspecteur (eigenlijk commissaris, de assistenten Janvier en Lucas zijn inspecteurs) een ogenschijnlijk onoplosbare misdaad zal oplossen, en dat wijzelf niets zullen moeten googelen.]

Maar die geluiden uit de buitenwereld ("le bruit des bottes" zou Laurette zeggen) zijn dan toch niet helemaal onhoorbaar, want in latere Maigrets lees je dingen zoals die hierboven niet meer.

Rocco Buttiglione of Tariq Ramadan?

Le Figaro, 15 octobre 2004
Le bloc-notes d'Ivan Rioufol

De «schandalige» M. Buttiglione

Gewis: het politiek correcte denken neemt eindeloos nieuwe vormen aan, tot in de gangen van het Europees Parlement. Deze keer kwam het schandaal van Rocco Buttiglione, die was voorbestemd voor de post van commissaris belast met justitie en binnenlandse zaken. Men verwijt aan deze katholieke Italiaan uit de omgeving van Johannes-Paulus II de uitspraak: “Volgens mij is homoseksualiteit zonde”, waar hij aan toevoegde “maar dat mag de politiek niet beïnvloeden”. Volgens het officiële verslag heeft hij ook verklaard: “Een vrouw heeft het recht om kinderen te hebben en de bescherming te genieten van een man”. (De versie van de media doet hem zeggen: “het gezin is er om aan de vrouw toe te laten kinderen te hebben, en een kerel die hen beschermt”). Afgrijzen dus deze week onder de Europese vertegenwoordigers, die de homofobe en seksistische uitspraken aan de kaak stelden. Curieus daarbij is het, dat deze hooggestemde gewetens zich nooit hebben geërgerd aan de aanwezigheid van de islamistische theoloog Tariq Ramadan in een groep van “wijzen” die werd aangesteld door uittredend commissievoorzitter Romano Prodi. Ramadan is de man die ijvert voor de her-islamisering van de muzelmannen en die inzake de steniging van vrouwen om een “moratorium” vraagt. In Brussel zijn er die hem fatsoenlijker vinden dan de al te christelijke Buttiglione.

Le "scandaleux" M. Buttiglione

Décidément, le politiquement correct se décline inépuisablement, jusque dans les couloirs du Parlement européen. Cette fois, le scandale est venu de Rocco Buttiglione, pressenti au poste de commissaire chargé de la justice et des affaires intérieures. Il est reproché à ce catholique italien proche de Jean-Paul II d'avoir dit: «A mon avis, l'homosexualité est un péché», en ajoutant «mais cela ne doit pas influencer la politique». Il a également déclaré, selon le compte rendu officiel : «Une femme a le droit d'avoir des enfants et de bénéficier de la protection d'un homme.» (La version des médias lui fait dire : «La famille existe pour permettre à une femme d'avoir des enfants et d'avoir un mâle qui les défend»). Effroi donc cette semaine chez les députés européens dénonçant des propos homophobes et sexistes. Curieusement, ces grandes consciences ne se seront jamais offusquées de la présence du théologien islamiste Tariq Ramadan dans un groupe de «sages» nommé par Romano Prodi, président sortant de la Commission. Ramadan est celui qui œuvre à la réislamisation des musulmans et qui demande un «moratoire» pour la lapidation des femmes. À Bruxelles, certains le trouvent plus fréquentable que le trop chrétien Buttiglione.