De vernedering van de Franse burgemeesters

Macron voor de burgemeesters: hoor mij eens flink debatteren!

Ingrid Riocreux, 16 januari 2019

Wie mag die enscenering toch bedacht hebben? Iedereen is heel tevreden. Zelfs de tegenstanders spreken van een ‘communicatiecampagne’ waar  ‘zij niet in trappen’. Alsof men zou moeten toegeven dat de vorm ervan onberispelijk was.

Waar zijn de gebruikelijke communicatiespecialisten gebleven? Men heeft me verweten dat ik het aandurfde me te storen aan het banaliseren van de term ‘delta’, die synoniem is geworden van de woorden ‘afwijking’ en ‘verschil’, en deze zal gaan vervangen.* Men heeft mij mededogend uitgelegd dat dit woordgebruik in de gewone taal helemaal ingang heeft gevonden. Welnu, niet in de mijne, en niet in het woordenboek. Het bewijst enkel dat de gewone taal besmet is geraakt door termen uit de financiële wereld.

Net zo getuigen de over het algemeen tevreden reacties, na de ‘dialoog van Emmanuel Macron met de burgemeesters’ van 15 januari, van een buitensporige en schrikbarende banalisering van praktijken uit de Angelsaksische ondernemingswereld.

Macron inspireerde zich op het principe van de stand-up meeting, te weten een vergadering waarbij de deelnemers in een kring opgesteld worden rond een ruimte waar dan enkele sprekers optreden. De idee daarbij is als volgt:

‘Weg met tafels en stoelen, we staan in een kring om aldus na te gaan hoever de ploeg al staat. Een efficiënte manier van vergaderen om als equipe een balans op te maken van de gisteren volbrachte taken, en van elkeens voornaamste doelstellingen voor de komende dag. 
Welke voordelen heeft dat? Men wint aan doeltreffendheid want rechtopstaand voelen de deelnemers zich aangespoord om meteen ter zake te komen. Komt nog bij dat men verlost wordt van verstrooidheid door het maken van notities op de laptop tijdens de vergadering: de neiging om je e-mails te beantwoorden of het interne bedrijfsnetwerk te raadplegen vermindert.’

Macron maakte eerder al, bij zijn presidentscampagne, gebruik van de stand-up meeting, met name in de Mutualité in Parijs, en in Straatsburg.

Die Engelse uitdrukking is ambigu. Letterlijk genomen is stand-up meeting een ‘vergadering al rechtstaand’. Maar als die lang duurt gaan de deelnemers zitten, in afwachting van hun beurt om aan het woord te komen. Verdwenen de gelijkheid onder de deelnemers. Nu is het wel normaal dat de president van de Republiek niet op gelijke voet staat met de burgemeesters, maar waarom dan die komedie opgevoerd?

Erger, de burgemeesters zien zich geplaatst in de positie van de militanten (de fans mag men zeggen) tijdens Macrons kiescampagne, een situatie die nog geaccentueerd wordt door applausmomenten.

Ver van hen enige waardigheid te geven, dwingt de mise-en-scène van deze presidentiële toespraak hen – enthousiast of al zwijgend – in de rol van pluimstrijkers.

Dat element, dat geapplaudisseer, doet me een kanttekening maken bij wat in het Frans de meest gênante connotatie is van de uitdrukking stand-up meeting. In ons lexicon van de verfranste anglicismen, betekent ‘le stand-up’ een komisch spektakel, en ‘le meeting’ een publieke toespraak.

Het karakter van gelijkheid en samenwerking van de Engelse uitdrukking, gaat in het Frans totaal verloren.

En evenzo mondt, met zijn mise-en-scène die tegelijk de confrontatie van de toespraak en de neerbuigendheid van het podium wilde vermijden, de opzet van Macron uit in het omgekeerde van wat verhoopt was.

Neerzittend, terwijl Macron rechtstaat worden de burgemeesters een publiek. En door de spreker te omringen in plaats hem van recht aan te kijken, worden ze een hofhouding.

__________
* Δ, symbool uit de integraal- en differentiaalrekening dat in het managerstaaltje is doorgedrongen, en blijkbaar ook in het Franse journalistenjargon. (nvdv)

Over het metriek stelsel

Les Soirées de Saint-Pétersbourg (1821, postuum gepubliceerd, onafgewerkt) van Joseph de Maistre vond ik geweldige lectuur. Prachtiger Frans bestaat er niet, en de gesprekken tussen le Comte, le Chevalier en le Sénateur – samen elf entretiens die beginnen bij een boottochtje op de Neva – zijn behalve scherpzinnig ook bijzonder grappig.

Vaak noemt men Edmund Burke (l’admirable Burke, zegt Maistre) als incarnatie van het conservatieve gedachtegoed, maar dan is Maistre zelf toch een beter voorbeeld.

Zowat elke nieuwigheid is voor hem nieuwlichterij, en om te beginnen is modieus taalgebruik uit den boze. Nieuwvormingen en geleerddoenerij op basis van halfbegrepen Griekse of Latijnse stammen kunnen niet door de beugel. Ons krukkige begrip islamofobie zou hij dus afgekeurd hebben, en er zijn wel meer voorbeelden. Het laat zich raden wat hij van het huidige managers- en reclametaaltje met dat halfbegrepen Engels had gevonden.

Maar om bij zijn tijd te blijven: waarom moesten duim, voet en el zo nodig vervangen worden door andere lengtematen? Kan dat soort nieuwigheden een lang leven beschoren zijn?

Il manque deux petites choses à la philosophie pour créer des mots: l'intelligence qui les invente, et la puissance qui les fait adopter. Voit-elle un objet nouveau? elle feuillette ses dictionnaires pour trouver un mot antique ou étranger; et presque toujours même elle y réussit mal. Le mot de montgolfière, par exemple, qui est national, est juste, au moins dans un sens; et je le préfère à celui d'aérostat, qui est le terme scientifique et qui ne dit rien: autant vaudrait appeler un navire hydrostat. Voyez cette foule de mots nouveaux empruntés du grec, depuis vingt ans, à mesure que le crime ou la folie en avaient besoin: presque tous sont pris ou formés à contre-sens. […] Vous me direz que ce mot fut inventé par des misérables dans un temps misérable; mais la nomenclature chimique, qui fut certainement l'ouvrage d'hommes très éclairés, débute cependant par un solécisme de basses classes, oxygène au lieu d'oxigone. J'ai d'ailleurs, quoique je ne sois pas chimiste, d'excellentes raisons de croire que tout ce dictionnaire sera effacé; mais, à ne l'envisager que sous le point de vue philosophique et grammatical, il serait peut-être ce qu'on peut imaginer de plus malheureux, si la nomenclature métrique n'était venue depuis disputer et remporter pour toujours le palme de la barbarie. L'oreille superbe du grand siècle l'aurait rejetée avec un frémissement douloureux. Alors le génie seul avait le droit de persuader l'oreille française, et Corneille lui-même s'en vit plus d'une fois repoussé; mais, de nos jours, elle se livra à tout le monde.

in: Joseph de Maistre, Œuvres. Texte établi, annoté et présenté par Pierre Glaudes

Paris, Éditions Robert Laffont, 2007 (Collection Bouquins, pp. 505-6)

Managers wagen zich beter niet aan etymologie

Zekere Philippe Van Troeye, afgevaardigd bestuurder van Electrabel, stuurt belabberde briefjes rond bij zijn klanten. Hij moet een managerscursus gevolgd hebben want hij wil ons op een vlotte, moderne manier meedelen dat
– god mag weten om welke reden – zijn winkel voortaan ENGIE wil heten.
Eerst dacht ik nog dat Philippe van die “bel” verlost wilde raken –  in navolging van de kabelmaatschappij die nu Proximus heet en niet langer Belgacom, want daar had Dominique Leroy ingezien dat Vlamingen een hekel hebben aan namen met “bel” erin – maar dat is niet het geval, want voluit heet Electrabel nu “ENGIE Electrabel”.

En dat zou allemaal niet zo erg zijn, maar Philippe wil tot slot nog iets verstandigs zeggen, en in zijn onschuld produceert hij volgende nonsens:

“In ENGIE herkent u het woord energie”

Hij misschien wel, maar iknie.

Een verse columnist bij De Tijd

De nieuwe columnist Frank Van Massenhove, die al twee of drie keer in De Tijd iets heeft geschreven en dit om de twee weken zal gaan doen, lijkt goed op de hoogte van de wereld van de popmuziek.

Zaterdag begon zijn column met een historisch citaat, uit een lied van de Black Rebel Motorcycle Club, nog uit het jaar 2005. Nu kende ik die club niet, u misschien ook niet lezer, maar dat geeft niet want de columnist geeft ons de tijd om deze schade in te halen.
Bij die motorclub zingen ze af en toe liederen met een filosofische inslag. Als illustratie dit vers uit een hunner liederen: “Time won’t save our souls”. Alleenstaand genomen zal de kracht hiervan niet iedereen meteen opvallen, maar Frank geeft in zijn column deze regel drie keer na elkaar, nog voor hijzelf iets verteld heeft, en dat verandert veel:

Time won’t save our souls
Time won’t save our souls
Time won’t save our soul… no
When everything is going down
Nothing seem to feel the same

De regels komen uit het canto Shuffle Your Feet, te horen op de plaat Howl van genoemde motorrijdersclub. Ook zonder de aria verder te kennen: dat “nothing seem” zonder “s” is een vondst. Het geeft een schok, het werkt vervreemdend.

Frank blijft trouwens niet bij 2005 hangen. Hij gaat verder in de tijd terug, en heeft het over “dedicated followers of old fashion”. En alweer: die lichtvoetige, humoristische, tegen het zinsritme ingaande tussenvoeging “old” is een vondst en een schok. We mogen aannemen afkomstig van Frank zelf deze keer.

En dan mag popmuziek misschien niet alle lezers van De Tijd interesseren –anders zouden ze De Standaard of De Morgen of Humo wel lezen– maar ook eventuele voetballiefhebbers worden door de nieuwe columnist bedacht.
Frank spreekt honderduit over Supercups, League Cups, nog andere Cups en speciaal ook over een geestelijke vader of mentor van hem, zekere Alex Ferguson. Die man leidt al jaren een bekende voetbalclub, Manchester United.
Anders dan bij die motorclub hebt u van deze club zeker al gehoord. En Frank zelf is ook manager, normaal dus dat een oude rot als die Alex hem aanspreekt.

Zijn column bevat nog veel meer, ik kan niet alles vertellen, over zijn moeder enzovoort, maar mocht u morgen De Tijd van zaterdag ergens zien liggen, lezer, dan zeker pagina twaalf, links bovenaan niet overslaan!

Op Facebook willen mensen wel eens zenuwachtig reageren

.

In De Morgen verscheen een artikel waarin Angela Merkel aankondigde dat de EU nu maar eens een politieke unie moest worden. "Ik weet dat het pijnlijk is, maar het is onvermijdelijk", zei ze.
.
Ik gaf een commentaartje op FB, en maakte daar een zekere Clem Robyns van Ketnet* heel kwaad mee. De man liet zich een beetje gaan, vond ik, en blijkbaar vond hij dat zelf ook want hij schrapte al zijn reacties. Zo bleef er een onzinnige tekst over, met enkel mijn antwoorden. En wij waren wel geen FB-vriendjes, maar hij zou me "blokkeren", las ik nog.

Helaas, dans l'univers, rien ne se perd, zoals Anaxagoras van Clazomenae in het Grieks zei, en die wist nochtans niets van het web.

Marc Vanfraechem met andere woorden: "het is onvermijdelijk en pijnlijk, maar de democratie moet eraan geloven".

Jan Van Duppen of hoe het spel moet gespeeld worden om erger te voorkomen?

Marc Vanfraechem Dat is een revolutie, door een elite gevoerd: "revolution does not mean a movement of the masses with which they hope to associate themselves; it means a set of reforms which 'we', the clever ones, are going to impose upon 'them', the Lower Orders."

George Orwell

The road to Wigan pier, chapter 11

Clem Robyns ‎@Marc Vanfraechem: via de vertegenwoordigende democratie waarmee in dit land zonder referenda alles beslist wordt, is elke stap naar meer Europese eenheid van de afgelopen decennia democratisch genomen.

Marc Vanfraechem je méént het!

Clem Robyns Ja. En ik ben zelden onder de indruk van slogans die het functioneren van onze democratie in vraag stellen zonder welke argumentatie of alternatief dan ook. Toogpraat is plezant maar je runt er geen land mee.

Marc Vanfraechem Ik wens je veel geluk met een EU die een 'verdrag" heeft dat zo onduidelijk en ingewikkeld mogelijk moest zijn, dat niemand er iets van zou begrijpen (Dehaene), en met democraten als Juncker, die zegden: "Si c'est oui, nous dirons donc : on poursuit ; si c'est non, nous dirons : on continue !" Begin niet over toogpraat Robyns, dat is een zwakte van je, want ik noem hier twee mensen die landen "runnen" zoals jij dat zo mooi zegt (al behoort die term niet tot de klassieke theorie over democratie).

Clem Robyns ‎@Marc Vanfraechem: wat je nu zegt is 1) de EU zit te ingewikkeld in mekaar om goed democratisch te formuleren. Daar heb je gelijk in, en dat heeft er nu ent veel mee te maken dat een politieke unie altijd zoveel mogelijk vermeden moest worden... [&c. het moet hier niet even vervelend worden als op FB]

Marc Vanfraechem Je slaat ineens een heel andere toon aan, dat is positief :-)

Clem Robyns Beste Marc, "met andere woorden: het is onvermijdelijk en pijnlijk, maar de democratie moet eraan geloven", gevolgd door "je méént het!" op een sec en informatief antwoord, dat is toogpraat. En wat dat betreft hoor ik tot de school van Etienne Vermeersch... [&c. het moet hier niet even vervelend worden als op FB]

Marc Vanfraechem Wat jij een "informatief antwoord" noemt, was niets anders dan een (niet gestaafde) bewering, een akte van geloof kortom.

Clem Robyns Zucht. Daar gaan we weer. Wij hebben vrije verkiezingen. Wij kiezen vertegenwoordigers. Die vertegenwoordigers stemmen wetten. Via zo'n wetten is ons land lid geworden van de EEG, EU etc. Op geen enkel moment hebben wij die vertegenwoordigers weggestemd. Op geen enkel moment zijn die wetten door een grote groep burgers in vraag gesteld. Ergo, voor iemand die snapt en aanvaardt hoe onze democratie werkt, is die instap in de EU democratisch gebeurd. Punt. De rest is toogpraat. Maar laat maar vallen, neem er nog ene, schol. Ik laat dit vijf minuten staan en ga u dan blokkeren op Facebook, een zinnige discussie tussen ons beiden blijkt toch geheel en al onmogelijk.

Marc Vanfraechem ‎"Wat je nu zegt is..." : wat ik zeg is wat ik zeg, niet wat jij ervan maakt, beste.

_______________________
.

* (noot van 15 juni) naar men mij zegt, werkt de man nog wel voor de televisie maar niet meer voor Ketnet.