Een cultureel Nationaal Stadion

Niet alle landen hebben een Nationaal Voetbalstadion, maar sommige landen wel. Dat ligt dan pal in de hoofdstad natuurlijk want een nationaal symbool wil je niet ergens in de periferie hebben. In Bulgarije bijvoorbeeld hebben ze er een midden in de stad Sofia, het Vasil Levski-stadion.

Alleen de nationale ploeg speelt daar, niet de stadsploeg ЦСКА (tsessika, Sofia) want die hebben hun eigen stadion Bulgarska Armiya, een beetje zoals Anderlecht in het Astridpark speelt* en niet in het Heizelstadion.

Maar in het nationale stadion is er niet enkel voetbal! Ook voor grote culturele manifestaties is er plaats. Zo was er voor enkele jaren bijvoorbeeld nog een optreden van Madonna, een heel bekende zangeres.

Het gebouw is from socialist time, zoals men dat aan buitenlanders uitlegt, en het is heel groot. Afhankelijk van waar je staat natuurlijk, maar je ziet de vier verlichtingspalen van ver. De hele constructie werd destijds met publieke middelen gespijsd, misschien omdat er toen nog geen andere middelen bestonden.

Tegenwoordig kunnen stadsbesturen ook bij ons met publiek geld zulke dingen doen, maar dan liefst langs een sluipwegje, en bijvoorbeeld in Gent ging dat met geld van de Watermaatschappij – die zoals veel bedrijven nu een nieuwe, moderne, zij het ridicule naam draagt: Farys. De idee was dat met elke kubieke meter water die een Gentenaar in zijn bad laat lopen of door zijn wc spoelt, hij met enige fierheid mag zeggen dat hij meebetaalt aan zijn eigen Ghelamco-arena.

Het eerste deel van die naam, een soort letterwoord denk ik, slaat op een privébedrijf dat op wellicht min of meer legale manier geld uit dit zaakje slaat, en ‘arena’ is Latijn en betekent ‘zand’. Gewoon zand welteverstaan, niet bijvoorbeeld slijk want dat is ‘arena nigra’. ‘Geld als slijk verdienen’ zal ook wel een Latijns equivalent hebben, maar dat moet een classicus me dan eens leren.

Om nu op dat stadion midden in de stad Sofia terug te komen: daar zijn geen business seats, geen restaurants of winkels enzovoort. Het ding dient zoals ik al zei een cultureel doel, en ten bewijze daarvan de foto hiernaast met de woorden van Schiller, iets naast de hoofdingang: Der Mensch is nur da ganz Mensch wo er spielt.

___________
* Tegenwoordig heet het geloof ik Contant Vandenstockstadion.

Meststoffen stinken, maar zijn wel nuttig

Iedereen die Frans verstaat zal zijn conclusies zelf kunnen trekken, en de anderen moeten maar afgaan op de leugenachtige, zij het goedbedoelde fantasietjes in de Vlaamse pers, die blijkbaar geen mensen in huis heeft om valse Belgaberichten en -vertalingen te controleren. 
Is dit een steunbetuiging aan Jean-Marie Le Pen bij zijn komend proces wegens "antisemitisme", zoals jullie goedmenende journalisten nu zullen roepen? Nee, sukkelaars, dit is een aanval op jullie schandalige, maar gelukkig ook ridicule gewoonte om alternatieve, constructieve, met andere woorden verzonnen, en tenslotte naïeve berichtjes te verspreiden. En opgelet: we gaan ver terug in de tijd, weliswaar niet tot in de jaren dertig, maar toch volle drie jaar terug. Dat moeten jullie zeker aankunnen.

En nu Franse les! Woordjes leren, vocabulaire, beetje grammatica ook, grammaire, en dan context, als dat nog binnen jullie begripsvermogen valt. En jullie kennen het verdict na een buis: het watervalsysteem, waar jullie zo graag over schrijven.

Marie d’Herbais de Thun : Guy Bedos ainsi que Madonna, la chanteuse Madonna, un petit peu has been, mais enfin, encore vivante, n’ont pas été de main morte quant à des insultes et des critiques vis-à-vis de Marine Le Pen. Vous avez quelque chose à leur répondre ?
Jean-Marie Le Pen : Vous savez, oui, pour qu’il y ait …pour avoir de belles roses, vous savez qu’il est nécessaire de mettre du purin aux pieds. Alors le vieux Bidoche, et la vieille Maldonna, tous les deux ont participé à cet exercice …rural en quelque sorte. Mais je parlerai d’eux à la fin de l’émission, si vous le voulez bien.



Marie d’Herbais de Thun : Alors, vous avez deux pauv’cons de la semaine, Jean-Marie Le Pen?*
Jean-Marie Le Pen: Aah, oui, aujourd’hui on va, on va les pacser.** Parce qu'il y a un homme et une femme, que j’ai évoqués tout à l’heure d’ailleurs, des vedettes, heu, vieillissantes mais qui essayent toujours de se rappeler au bon souvenir des médias par une technique qui est bien connue : il suffit d’apparaître comme un ennemi du fascisme et du nazisme. Alors on tire un peu à vue, alors monsieur Bedoche, lui, il a comparé Marine Le Pen à Hitler, et quant à Maldonna, elle a elle a… qui avait déjà mis une croix gammée dans un de ses spectacles sur le visage de Marine, sur le front de Marine. Alors là, elle l’a accusée à la suite de la victoire du Front National, d’être fasciste etcetera. Alors, on va les pacser et ce sera, ce seront un couple de pauv’cons.
M.d'H: Oui, mais il y a aussi tous ceux qui avaient juré après la victoire du Front National, en cas d'une victoire du Front National, de prendre leurs cliques et leurs claques et de quitter la France. Apparemment, c’est toujours passé.
J-M LP: Ah, oui, c’est monsieur Noah, ça.***
M.d'H: Oui.
J-M LP: Ce monsieur Noah a dit de s’être engagé à ne plus chanter en France si le Front National arrivait en tête de l’élection. Cochon qui s’en dédit !****
M.d'H: Monsieur Bruel aussi.
J-M LP: Ah oui, ah oui, ça ne m’étonne pas pour un...
M.d'H: Oui, ça n’a…
J-M LP: Écoutez, on fera une fournée la prochaine fois.



_________
      * Normaal is er maar één con, deze keer twee.
    ** PACS: pacte civil de solidarité, samenlevingscontract.

  *** Eerst tennisser, vervolgens ook zanger.

**** Belofte maakt schuld.

Het probleem met vertalingen

Vlaamse journalisten, al menen ze het nog zo goed, gaan makkelijk uit de bocht.

Heine zei het al over Kants "Kritik der reinen Vernunft":

"Man muß Deutsch verstehen, um dieses Buch lesen zu können."

Gedichten zijn onvertaalbaar, dat weet iedereen maar ook proza is weerbarstig. Zo is P.G. Wodehouse amper te vertalen. Nochtans is het mogelijk, want ik las hem eerst in het Nederlands (Prismareeks, twintig frank per deeltje) en raakte verslaafd.
Of de Maigrets van Simenon: zet die maar eens in het Nederlands. Toch lukt ook dat, want hij is in den vreemde de bestverkopende Franse schrijver las ik ergens, en bij Livre de Poche zijn voor vijf euro zestig per stuk al zijn vertellingen beschikbaar.
Wat de taak van hun vertalers wellicht vergemakkelijkte: die Wodehouses, vijftig of zestig las ik er, zou een structuralist wellicht tot één boek kunnen terugbrengen. De intriges zijn immers altijd dezelfde. Bij Maigret ook. En laat Maigret dan te maken hebben met echte moordenaars, en Bertie Wooster enkel met aangeschoten vrijgezellen die door een onachtzaamheid in een huwelijk verzeild dreigen te raken, de problemen van hun vertalers zullen niet op het inhoudelijke vlak liggen.

De problematische kwestie is: hoe komt het dat Wodehouse of Simenon telkens weer hetzelfde verhaal kunnen vertellen, zonder dat hun arme lezer zijn bekomst krijgt?
Dat komt door hun stijl.
En alles weergeven kan niet, maar de vertaler moet daar meer dan een snuifje van weten te bewaren of er blijft niets over. Vanzelfsprekend, je moet als vertaler dan eerst Frans of Engels verstaan, maar hen vertalen is mogelijk, en sommigen lukt het aardig zeggen de miljoenencijfers.

Dezelfde eisen kun je natuurlijk niet aan journalisten stellen. Die hebben bijvoorbeeld een interview met een schurk gezien, of beweren het gezien te hebben, en het interview was in het Frans. Wat nu gedaan?

Die schurk geeft wekelijks televisiepraatjes met zijn visie op de actualiteit, en besluit ze met een vast rubriekje: Le Pauv'con de la semaine, de Dwaas van de week. Dat is altijd één figuur, een politicus of een bekende Fransman.
En de uitdrukking mag wat ruw klinken maar ze is in Frankrijk geconsacreerd door Sarkozy, die op een landbouwsalon een lastige boer wegduwde met de woorden: Scheer je weg sukkel, Casse-toi pauv'con!

In aanmerking voor genoemde rubriek kwam deze keer dhr. Yannick Noah, vroeger tennisspeler en nu zanger, die had aangekondigd dat hij niet meer in Frankrijk wilde zingen als het Front National de verkiezingen zou winnen.
Nu gebeurde dat helaas wel en onze schurk, Jean-Marie Le Pen, stichter van dat Front, gebruikte aan zijn adres de mooie uitdrukking: «Cochon qui s'en dédit!» Droogweg vertaald: "belofte maakt schuld".
Maar die Franse uitdrukking is altijd komiek bedoeld, en daarom zou ik een journalistieke vertaler aanraden om hier een minder bekend Nederlands equivalent te gebruiken. Misschien in de zin van: "de klok luiden maar niet schaften".
Nu goed, de interviewster onderbrak Le Pen en zei hem dat nog een andere zanger, Patrick Bruel ook al niet meer wilde zingen in de Zeshoek! En daarvoor hadden ze het al over Madonna gehad, en over Guy Bedos: te veel voor één rubriekje.

Over Bruel en die anderen zei Le Pen nu: «Ah, ça ne m'étonne pas! Écoutez, on fera une fournée la prochaine fois.» Volgende keer doen we meteen een hele lading, zou je kunnen vertalen want inderdaad, het format van de schurk is zoals gezegd: un con par semaine.

The Guardian vertaalde nogal droog en letterlijk: next time we'll make a batch.
Next time, zijnde de week daarop.
De Standaard vertaalde wat vrijer, dichterlijker zo u wil: Le Pen: We moeten een nieuwe oven bouwen, en verderop: We zullen volgende keer een oven voor hem bouwen, liet hij optekenen.
Bij Knack was ook een dichter aan het woord: In een reactie op kritiek van de Frans-Joodse zanger Patrick Bruel zei hij 'de volgende keer weer een oven te zullen bouwen'.

Let op hun aanhalingstekens, die naar goede journalistieke gewoonte weliswaar enkel gebruikt worden voor citaten of letterlijke vertalingen, terwijl "te zullen bouwen" natuurlijk geen citaat kan zijn. Nooit les grammatica gehad wellicht, deze jongen.

Het Frans van de journalisten van deze kwaliteitsbladen – ik wil hun namen niet noemen want die mensen hebben misschien kinderen of kleinkinderen – dat Frans moet nog wat bijgewerkt worden.
Nu geven zij de indruk te horen wat ze dolgraag willen horen, en trouwens al lang wisten nog voor ze iéts gehoord hadden.