Casanova liet 'alternative facts' voor wat ze waren

Anna Binetti was een Venetiaanse prima ballerina, van 1765 tot 1767 verbonden aan de Koninklijke Saksische Opera in Warschau. Bij zijn bezoek aan die stad zocht Casanova haar op in haar loge, na een theatervoorstelling waarbij hij zich stierlijk had verveeld, want hij verstond geen Pools. De balletintermezzi hadden hem evenwel zeer bekoord, en hij wilde Binetti daarmee complimenteren. Nu was de ballerina in die dagen de minnares van koninklijk luitenant-generaal graaf Franciszek Ksawery Branicki, van graaf August Fryderyk Moszyński en waarschijnlijk ook een van de geliefden van koning Stanislaus II, August Poniatowski.

Graaf Xavier Branicki betrapte hem in die loge, en bezag hem zoals een kleermaker, van kop tot teen: ‘Ik heb niet de gewoonte rivalen te dulden.’ De Venetiaan —Casanova vertelt het verhaal in de derde persoon— antwoordde dat hij van die passie niet op de hoogte was, en afzag van alle aanspraken die hij mocht hebben op de beminnelijke schone. Maar dan zei Branicki: ‘En maar goed ook, alleen ...als een schijtluis [poltron] moet zwichten, il fout le camp.’* En aan een viertal officieren die daar stonden gaf hij mee: ‘Die schijtluis van een Venetiaan deed er goed aan er vandoor te gaan, j'allais l'envoyer se faire foutre.’

Waarop de andere zonder zich om te draaien antwoordde: ‘Un poltron vénitien enverra dans un moment, à l'autre monde, un brave polonais.’

Daar kwam natuurlijk een duel van, want in zulke omstandigheden zijn er maar twee wegen: ‘ofwel doet men veel, ofwel niets.’

Al hád Casanova die grove term schijterd, poltron, misschien nog laten passeren, zegt hij, als niet Branicki daar l'épithète de Vénitien aan had toegevoegd ‘want er is meen ik niet één mens op aarde die een term kan gedogen die een hele natie beledigt.’

Casanova publiceerde deze geschiedenis in het Italiaans, lang voor hij zijn Histoire de ma Vie schreef waarin de episode uiteraard ook voorkomt, zij het in verschillende bewoordingen en in de ik-vorm.** Een Franse vertaling van Il Duello verscheen destijds bij Éditions Allia als tweede in een reeks van vijf boekjes. Het vijfde is overigens van prins de Ligne: Fragment sur Casanova, gevolgd door hun briefwisseling.***

Maar, nu wilde ik eigenlijk iets helemaal anders vertellen! ...alleen is de stijl van Casanova zo verleidelijk dat een mens zijn draad kwijtraakt. Hij vertelt ons namelijk, nog voor die duelkwestie, hoe je met alternative facts moet omgaan! Onze fact-checkers zullen van il veneziano wellicht iets opsteken:

Acht dagen nadat hij in Warschau was aangekomen, had hij de eer om ten huize van principe Adam Czartoryski te dineren met deze vorst waar heel Europa van sprak en die hij zo graag wilde leren kennen. Aan de ronde tafel zaten acht mensen die allemaal veel of wat minder veel aten, op de prins en de Venetiaan na, want zij praatten de hele tijd over Rusland, dat de prins goed kende en over Italië dat hij, hoewel hij er zeer nieuwsgierig naar was, nog nooit had gezien. Dan te bedenken dat in Rome, Napels, Firenze en Milaan veel mensen me hadden verteld dat ze hem in hun huis hadden ontvangen. Ik liet hen dat maar zeggen en geloven, want in deze wereld loopt iemand groot gevaar die zich waagt aan het moeilijke ambacht**** van het ontnuchteren van gedupeerden.

__________

      * Zo in de Italiaanse tekst: die mensen spraken Frans met elkaar.

    ** Histoire de ma Vie, Édition établie par Jean-Christophe Igalens et Érik Leborgne, Bouquins, Éditions Robert Laffont, Paris 2013, tome III, pp. 400 e.v.  — waarin overigens Casanova zich wél omdraait voor zijn antwoord. Hierin ook een nieuwe vertaling van Il Duello van Paola Perazollo en J-C Igalens, pp. 1133 e.v.

  *** Met de notoire eerste zin: Ce serait un bien bel homme, s'il n'était pas laid.
**** il difficil mestiere.

Giacomo Casanova

Le Duel

ou Essai sur la vie de J.C. Vénitien

Traduit de l'italien par Raoul Vèze

Paris 1998, Éditions Allia

Tijd voor geschenkjes!

 Als hij het nodig achtte kritiek te leveren op een schrijfbroeder (om eens een modieus woord te gebruiken), dan stond Stendhal steeds op post:

21 mars 1813         

Chateaubriand pèche contre le bon ton en parlant trop de lui. Ses louanges sont des énigmes, enfin il ne pense pas. Cet homme shall not outlive his century. Je parierais qu’en 1913 il ne sera plus question de ses écrits.
[...] 

Son histoire de France ne sera bonne tout au plus que pour des femmes. Il y aura de belles pages, forme de louange qui seule, à mes yeux, est une critique.

Journal

Préface de Dominique Fernandez

Édition d’Henri Martineau

revue par Xavier Bourdenet

Folio classique, Gallimard 1955, 2010. pp. 958-9

(postuum verschenen)

Stendhals voorspelling over 1913 is niet helemaal uitgekomen, maar zijn belles pages (cursief van de auteur) is moorddadig – en die bewering over de vrouwen was al niet mis.

Maar toch, er bestaat erger! Zo las ik onlangs over een bepaald boek van een bepaalde auteur: vlot geschreven ...gegarandeerd leesgenot ...prachtig relatiegeschenk.

Twee schimpscheuten en dan het genadeschot.

Hoe zeg je dat ook alweer?

 

Vanmiddag leek in de Franse Assemblée de strijdbijl even begraven toen Marine Le Pen iedereen un Joyeux Noël wenste.

Goed, maar dan wenste eerste minister Sébastien Lecornu op zijn beurt ook haar een vrolijk Kerstfeest ...en dat viel niet in goede aarde bij LFI (het linkse La France insoumise). Zo’n wens is vandaag immers politiek geladen. Het is gewoon een provocatie.

Zelf heb ik jarenlang enigszins provocerend Yulefeest gezegd, maar ook dat kan niet meer dienen, want inclusief is het al evenmin.

Termen als Kerstfeest of Yulefeest kunnen kwetsend zijn voor sommige bevolkingsgroepen, en beter is het dus om naar volslagen inhoudsloze begrippen als Winterfeest te grijpen. Voorlopig althans lijkt dat nog aanvaardbaar.

Oekraïne als onbeschreven blad

 Voor een Zwitser is het onbegrijpelijk dat een besloten EU-clubje 90 miljard euro belastinggeld kan uitgeven zonder énige democratische controle, en zonder enig zicht zelfs op de aanwending van dat geld, laat staan op het uiteindelijke resultaat te velde.

Stilaan merkt men toch dat Oekraïne, ook niet na al die retorische inspanningen, het brandschone voorbeeld van een democratie en rechtsstaat geworden is, maar nog altijd de vreselijk corrupte staat is gebleven waar alle generaals miljonairs zijn omdat zij commissies opstrijken bij de wapenhandel, of de wapens eenvoudig doorverkopen. En al diegenen die nu zonder het volk te raadplegen 90 miljard steun aan Oekraïne betalen, zonder enige vorm van inspraak voor het volk, zonder enige democratische terugkoppeling, dat is een ...dit geld, in aanmerking genomen dat de regering Zelensky tot aan haar nek in corruptie verwikkeld is en de dichtste medewerkers het land, of minstens de regering moesten verlaten ...en dat men nu gelooft dat dit geld op de juiste bestemming zal aankomen – dat is een geloof, dat het geloof aan de Onbevlekte Ontvangenis* tot een volstrekt rationeel gegeven, tot een wetenschappelijke stelling verheft, dames en heren.

___________

* Een vaak verkeerd begrepen leerstelling, afgekondigd door Pius IX in Ineffabilis Deus (1854), maar dat zou ons hier te ver voeren. Laten we het erbij houden dat Maria zelf, in vloeiend Gascons, aan Bernadette Soubirous (1844-1879) heeft gezegd « Que soy era Immaculada Councepciou », daarmee Pius gelijk gevend.

Psychose of verzinsel?

Le Monde diplomatique (niet te verwarren met Le Monde) is een heel interessant links blad,* maar vermoedelijk leest men het niet overal even grondig, wat zonde is. En wellicht mag het niet, maar bij wijze van reclame vertaal ik toch een artikel uit hun decembernummer.

Het is een column van hun journalist Pierre Rimbert, met als oorspronkelijke titel: Fabriquer la menace. Tenminste, dat zag ik in het ip-adres van de online versie die abonnees altijd wat vroeger kunnen zien. Om een of andere reden werd de gedrukte titel echter:

Psychose

Geloven de Europese leiders oprecht dat binnenkort Russische tanks zullen defileren in Warschau of Berlijn? Of is hun oorlogszuchtige roes vooral bedoeld om een beleid te legitimeren dat zij als het enig mogelijke presenteren, maar waarvan zij weten dat het impopulair is: bezuinigingen voor het volk, weelde voor het leger?

“We zijn in confrontatie met Rusland”, verklaarde Emmanuel Macron op 1 oktober, toen in verschillende Europese landen drones het luchtverkeer verstoorden. “We zijn allemaal in gevaar, de meest geavanceerde Russische raketten kunnen Rome, Amsterdam of Londen raken met vijf keer de geluidssnelheid”, herhaalde Mark Rutte, NAVO-secretaris-generaal. Geconfronteerd met het Kremlin, dat “zich voorbereidt op een confrontatie met onze landen tegen 2030, ontbreekt het ons aan karaktersterkte”, aldus de chef-staf van de Franse strijdkrachten op 18 november tijdens het congres van de Franse burgemeesters. De natie moet “aanvaarden dat ze haar kinderen verliest, we moeten eerlijk zijn, en economisch zal er worden geleden”. Om het goud van de sociale bescherming om te smelten tot lood en kanonnen, hoort de angst voor oorlog groter te worden dan de onvrede bij de bevolking.

Op donderdag 20 november publiceerde de Franse regering het handboek Tous responsables [Iedereen verantwoordelijk] voor gezinnen. Oorspronkelijk bedoeld voor gevallen van natuurrampen of aanslagen, is het nu aangevuld met een nieuwe dreiging: “Het inzetten van de strijdkrachten kan niet langer worden uitgesloten.” Je ruikt ook het sympathieke sfeertje dat de overheid wil creëren: “Verspreid geen valse geruchten!” “VERGEET NIET: luister in crisissituaties alleen naar de mededelingen van de overheid via de officiële kanalen, en sla alleen daar acht op.” De handleiding is opzettelijk in eenvoudige taal geschreven voor burgers die men als licht achterlijk beschouwt, en in een “gemakkelijk te lezen en te begrijpen taal” verduidelijkt men: “Een staat of organisatie die vijandig staat tegenover Frankrijk kan valse informatie verspreiden over de Franse regering. Mogelijk geloven de Fransen die informatie. Dat is gevaarlijk voor de regering.” De brochure noemt twee betrouwbare nationale media als voorbeeld: Le Monde en France Télévisions.**

De eerste gaat er prat op “voorlichting te geven over de defensie-inspanningen ” (redactioneel artikel van 23-24 november), en tegelijkertijd over sociale bezuinigingen. Sylvie Kauffmann is daar de spreekbuis van de wapenhandelaars. “Zijn we er klaar voor?”, vraagt de hoofdredactrice zich af. “In Europa is het antwoord, behalve in Finland, nee. Het besef is er, maar de uitvoering blijft achter” (13 november 2025). Wat France Télévisions betreft, is voorzitter Delphine Ernotte van mening dat de publieke omroep “de Franse positie moet verdedigen als er morgen oorlog uitbreekt in Europa” (Le Monde, 19 september 2025) — een beetje zoals de Russische zenders het standpunt van het Kremlin verdedigen. Wat karaktersterkte betreft, kan de stafchef rekenen op een divisie van journalisten die vol enthousiasme anderen naar het front en de dood in willen te sturen, en de militaire dienst weer invoeren. “De strijd aan het thuisfront is begonnen”, waarschuwt Patrick Forestier, columnist bij Le Télégramme, waarna hij het heeft over “een regen van raketten op steden en tienduizenden gewonden die per trein vanuit het oostfront naar Frankrijk worden gerepatrieerd” (20 november).

In Duitsland kwam een weekblad op het wilde idee om de informatie die de herfstpsychose aanwakkerde eens te controleren: die drones namelijk, die op LCI [La Chaîne Info] en France Info meteen aan Rusland werden toegeschreven.*** Die Zeit (6 november) nam even contact op met de luchthavenverantwoordelijken en de politie- en gerechtelijke autoriteiten van de betrokken staten, om de feiten op een rijtje te zetten. “Hun antwoorden zijn... wazig”, merken de auteurs op. Wazige foto's, onbevestigde waarnemingen, een minister van Transport die “de situatie eerder bagatelliseert”: niet alleen is er geen bewijs voor de militaire of Russische herkomst van de tuigen, maar elk jaar worden er meer dan honderdvijftig vluchten van drones boven Duitse luchthavens geregistreerd, vaak bestuurd door jonge luchtvaartliefhebbers. Het lijdt geen twijfel dat Moskou aan de landen die samen met Oekraïne tegen Rusland strijden graag wil laten zien hoe kwetsbaar zij wel zijn. Maar, zo concludeert het onderzoek, “het maakt niet uit of de drones al dan niet voor rekening van Rusland vliegen: het is de Europese reactie die Poetin bevalt” — de radeloosheid. Gewend als ze allemaal zijn om angst te zaaien, verwarren de generaals, journalisten en politici niet paniek met moed?

_________________

    * Een blad met voetnoten, waar vind je dat nog?

  ** Uitgangspunt: in een democratie kan de burger niet zelfstandig oordelen. 

*** Allemaal дроны dus.

Wie kies je, Retz of Zwagerman?

Ik lees bij de voortreffelijke Christof Vekeman (epitheton van Geraard Goossens) iets over een schrijver die ik nooit gelezen heb, en dat zal ik nu zeker nooit doen – echt niet omdat hij nog niet lang genoeg dood is, al blijft dat een goed criterium. 

Neem de dagboekpassage die Zwagerman ooit wijdde aan de Franse schrijfster Élisabeth Barillé en die in Zwaag valt na te lezen: “Ze kuste een beetje wild, te ongebreideld. Ze heeft mooie smalle schouders en van die borsten met bleke tepels.” Enzoverder.

Dat die Zwagerman blijkbaar zo schrijft, over die kussen en die tepels van – mogelijk – een verovering van hem, is een teken van creatieve onmacht. Er wordt de lezer niets onthouden, het vat Zwagerman geeft in één geut wat er in zit.

Als Jean-François Paul de Gondi, beter bekend als le cardinal de Retz, een ervaren vrouwenliefhebber en goede auteur, de wellicht wat lichtzinnige Anne-Geneviève de Bourbon-Condé, duchesse de Longueville (1619-1679) beschrijft, doet hij dat anders. Hij vervalt niet zoals tweederangsauteurs in onnozele technische details.

 

Portrait de la Duchesse de Longueville

[…] Elle eût eu peu de défauts, si la galanterie ne lui en eût donné beaucoup.

Cardinal de Retz

Mémoires

Édition présentée et annotée par Michel Pernot, (2003)

Texte établi par Marie-Thérèse Hipp (1984)

2011, Gallimard, Folio classique

P.S. (8dec.) Vekeman raadde me aan om toch de essays van Zwagerman te lezen.

Onsamenhangende professorale praat

 Teevee-expert professor Patrick Loobuyck lijkt niet te beseffen dat wie in de eerste 12 seconden van een filosofische uiteenzetting over een kerststal drie keer het begrip natuurlijk nodig heeft om zijn gedachten snel wat op orde te brengen ...niet de beste indruk maakt, en hij voor de verdere ontwikkeling van zijn thesis op enige welwillendheid bij het wispelturige publiek zal moeten rekenen.

Die aanvankelijke benevolentia verslapt echter zienderogen als de professor in zijn antwoord op Van Grieken begint over de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Parijs, met die scene van het Laatste Avondmaal.

Bij hemzelf had de voddige kerststal in Brussel die reminiscentie opgeroepen, en hij vermoedde dat ook de anderen aan tafel zich dat Parijse schouwspel nog konden herinneren.

Hij leerde de kijker nu dat er door de kunstenaar toen helemaal geen Avondmaal was bedoeld – al werd dat door de acteurs van die vulgaire scene wel bevestigd, maar dat zal uit de professorale memorie weggeveegd zijn.

Die scene toen was goedbedoeld, en die kerststal ook. Hon(n)i soit qui mal y pense, zoals de Engelsen zeggen.

Dat was niet slim, Emmanuel!

Veel goede journalisten hebben het verderfelijke 𝕏 van Musk verlaten, en verhuisden naar een veiliger platform – de naam wil me nu even niet te binnen schieten – maar niet zo Emmanuel Macron. Hij bleef 𝕏 trouw.

Helaas kunnen die goede journalisten de officiële site van het Élysée nu niet meer zien, en blijven zij volslagen onwetend van de belangrijke taak die Emmanuel hen wil toevertrouwen. Zij moeten namelijk nieuwsberichten, en de boodschappers ervan, van een label voorzien! Een uitstekend idee. Waarom inderdaad zouden labels die voor voedingswaren, huishoudtoestellen enzovoort zo goed werken ...dat ineens niet meer doen voor het Nieuws?

Echter, de Staat mag de triage tussen goed en kwaad niet zélf doen, waarschuwt Manu. Maar zullen we hem dat in het Frans laten uitleggen:

« C'est pas l'État qui doit vérifier,* si c'est l'État ça devient une dictature. Mais il faut que les journalistes garantissent à leurs lecteurs que eux ont vérifié avec une déontologie dont ils sont les garants entre eux. [hier bracht het Élysée een knipje aan] Je pense que c’est important qu’il y ait une labellisation faite par des professionels qui puissent dire: ça c’est des gens qui sont sérieux, et ça ne sont pas des gens qui informent. »

"Het is niet de taak van de Staat om te controleren,* want dan wordt het een dictatuur. Maar journalisten moeten hun lezers garanderen dat ze hun werk hebben gecontroleerd volgens een beroepscode waarvoor ze onderling instaan. [knipje] Ik denk dat het belangrijk is dat er een keurmerk komt van professionals die kunnen zeggen: dit zijn serieuze mensen, en dit zijn geen mensen die informeren."

Onder meer de gecursiveerde woorden, lezer, moet u zelf maar van duiding voorzien, maar het begrip censuur heb ik nog nooit zo onbeholpen zien verdedigen. Ik dacht altijd dat Emmanuel slimmer was. Wat had hij van prins Metternich niet allemaal kunnen opsteken!

Pascal Praud van CNews, rechtstreeks geviseerd door Macron – een hele eer vond hij – lachte hem uit:

Ik vraag me af –ik denk dat het ons goed zou uitkomen– of we niet beter kunnen uitpakken met: zonder label! Ik meen dat non labelisé geloofwaardiger zou zijn voor diegenen die naar ons luisteren. Begrijpt u, rond gelabeld zijn hangt a priori een fake luchtje, terwijl je bij de ongelabelden niet kunt uitsluiten dat ze de waarheid spreken.

_______

* Macron dacht hier aan Reporters sans Frontières (een NGO, ‘niet-gouvernementele organisatie’). Le Monde diplomatique, heeft bedenkingen bij de financiering van RSF, die voor een kwart van de Franse staat komt, en verder van het EU-’parlement’ en het National Endowment for Democracy, een Amerikaanse 'niet-gouvernementele organisatie' die bepaalde taken overneemt die voorheen aan de CIA toekwamen. Onder de privésponsors zien we Georges Soros, François Pinault enzovoort. RSF wordt geleid door Pierre Haski (ex-Libération, ex-Nouvel Obs, France Inter), een hevige voorstander van een federaal Europa.

3 december:

  Het is natuurlijk erg voor Macron, die als president op zijn laatste benen loopt, internationaal niet meer ernstig wordt genomen en nationaal op 11% staat in de populariteitspolls ...dat CNews de grootste nieuwszender van Frankrijk is geworden.

Pascal Praud: Gisteren op dit uur herinnerde ik eraan dat Emmanuel Macron overwoog om een label in te voeren voor de media. Dit is een feit. Ik voegde eraan toe dat ik daarin een autoritaire neiging zag. Dat is een commentaar. En ik argumenteerde: wie zou die labels dan uitdelen? tenzij dan organisaties die min of meer vanuit het Élysée gestuurd worden, of in elk geval onder invloed staan van de machthebbers? Ook dat is een commentaar. Ik bracht de Pravda ter sprake, het Ministerie van de Waarheid. Dat heet ironie, ook al is een grapje nooit onschuldig.

Gisteren om 19u03 publiceerde het Élysée een videobericht dat Le Journal du Dimanche viseerde, en Philippe de Villiers en uw dienaar, na de woorden die ’s ochtends gevallen waren. We werden beschuldigd van desinformatie.

Nee! Als Philippe de Villiers zegt: ‘Nooit was de totalitaire dreiging er meer dan in de nadagen van de macronie.’ dan is dat geen desinformatie. Het is een commentaar, en commentaar staat vrij.

Ziedaar wat de kern is van de strategie van het Élysée: commentaar laten doorgaan voor desinformatie. Emmanuel Macron verdraagt geen kritiek meer, heeft daar reden toe. Onder zijn presidentschap lijkt Frankrijk wel een ruïne, de diplomatie is verzwakt, de onveiligheid nam toe, de immigratie is geëxplodeerd. Het onderwijs, het gerecht, de gezondheidszorg gaan door crisissen zonder voorgaande. Het heersende klimaat is vergiftigd na de parlementsontbinding. Dat besluit tot ontbinding was een grilletje van hem, maar nooit heeft hij zijn vergissing erkend. Vandaar die wil om een andere geschiedenis te beschrijven. Gisterochtend was het nog een mogelijkheid, gisteravond is het werkelijkheid geworden: het Ministerie van de Waarheid is geboren.