Stompzinnigheid is meetbaar

 

De Fransen beschikken over een buitengewoon nuttig toestel dat wij hier missen, de lulkoekmeter, le déconnomètre. Die naam klinkt misschien niet erg beschaafd, vanwege de verwantschap met con, conard, connerie enzovoort, maar ook in de goede pers wordt hij probleemloos gebruikt, bijvoorbeeld in Libération: “Quand Bayrou fait péter le déconnomètre.”

Dit citaat geeft meteen aan dat het toestel ook kan stukgaan, want het werkt als alle meetinstrumenten alleen binnen een bepaald bereik. Als men dat bereik dreigt te overschrijden, moet het onmiddellijk van het stopcontact gehaald worden. Oud-minister (onder Chirac namelijk) Luc Ferry wijst daarop in een gesprek met de mooie Margot Haddad op LCI, La Chaîne Info, een privézender. Ik vertaal fragmentarisch.

Na de mededeling van de Franse stafchef, generaal Mandon, dat het land bereid moest zijn om zijn kinderen te zien sneuvelen – accepter de perdre ses enfants – brak een storm los. Ferry tracht te verklaren waaróm die generaal dat zei, maar ...il faut débrancher le déconnomètre:

In Frankrijk en in de EU staat het politieke gezag zó zwak – niets komt er nog uit het Élysée of het Parlement – dat het op zoek moet gaan naar een buitenlandse vijand om de bevolking in het gareel te houden. Een techniek die de filosoof Carl Schmitt beschreef in Der Begriff des Politischen van 1932.

Rusland, zegt Ferry, is weliswaar geen bondgenoot, maar het is ook geen vijand. Al dertig jaar probeert men er wel een vijand van te maken.

De oorlog is trouwens niet in 2022 begonnen maar in 2014. Dat was de oorlog in Donbas, en vroeg of laat moést Rusland wel tussenkomen om de bevolking daar, die Russisch spreekt, te beschermen: er waren al 15.000 doden gevallen. Men moet ermee ophouden de historische feiten weg te vlakken. 

In 2014 begint die oorlog, op Maidan,* waar president Viktor Janoekovitsj wordt afgezet. Inderdaad een pro-Russische janklaassen, en volkomen legitiem is dat, maar in de herfst daarop begint Porosjenko de oorlog tegen de Donbas dat zich als separatistische republiek had uitgeroepen. Ook Loehansk deed dat. Dat kwam doordat ‘ces crétins de la place Kiev’, zegt Ferry (officieel Majdan Nezalezjnosti) hadden besloten dat het Russisch er geen officiële taal meer was.** Maar men spreekt daar alleen Russisch. Je kan niet om het even wat vertellen. Porosjenko liet daarop een tiental privémilities toe, waaronder het beruchte Azov-bataljon, volslagen antisemitisch en racistisch, compleet met nazi-insignes op de uniformen. 15.000 doden dus, waaronder 6.000 burgers. En dan besluit Poetin in 2022 om tussenbeide te komen ter bescherming van die Russische bevolking, die inderdaad door Kiev bedreigd wordt. Lees het boek van Edgar Morin, geen fascist, die net hetzelfde zegt als ik in D’une guerre à l’autre.***

Kiev heeft de oorlog verklaard in de Donbas, niet Rusland. Ja, de Russen grepen in, maar ik mag u opmerken dat de Amerikanen al sinds 1991 tussenkomen. Alle anti-Russische kiescampagnes werden door hen gefinancierd. Dat moet gezegd worden. Ik besef dat het niet politiek-correct is wat ik u vertel, maar het is de waarheid. En luister naar wat Hubert Védrine zegt, evenmin een fascist, hoe wij Rusland richting China hebben gedreven, al dertig jaar. Als Chirac er nog was, dan was die oorlog er niet gekomen.

Die uitspraak laat ik voor u, kwam Margot Haddad tussen, en ze vroeg of het bij de uitspraak van die generaal nu de vorm was, of de inhoud die Ferry had gestoord. Beide zei hij, want wat is men van plan? Oorlog voeren met Rusland? Dat zijn 400miljoen doden bij een atoomoorlog. Is dat wat de Fransen willen? Nee, absoluut niet.

Kijk, ik begrijp de generaals en hun entourage heel goed: een oorlogsdreiging komt hen goed uit want dat is hun stiel, en men kan dan om geld en wapens vragen. De logica van die militair begrijp ik perfect — ik denk dat de president de man op commando-missie stuurde, want hem rest alleen dát nog om zich in leven te houden.****

Wat we nodig hebben is vrede, oorlog is nooit de oplossing. Trump mag dan stuntelig te werk gaan, maar hij probeert tenminste. Laten we wel wezen, Rusland zal niet verhuizen en het Europese continent verlaten. Al wat we met deze absurde oorlog al bereikt hebben is dat Poetin nu chef van de zuidelijke wereld is geworden. Het is absurd. Men had de akkoorden van Minsk moeten toepassen, 2014 en 2015, en wij, te weten de regeringsleiders van Europa hebben die niet willen toepassen. Daar begint alles. Want nogmaals: de oorlog begon niet in 2022, dat is een schaamteloze leugen. Die oorlog begon vanzelfsprekend in 2014.

Als je een oorlog verliest, betaal je. En vandaag heeft Oekraïne de oorlog verloren. Als men vandaag geen vrede maakt, zal Poetin oprukken tot in Kiev, en gaat alles verloren — tenzij men Rusland de oorlog verklaart.

Zint iemand dat, een oorlog met Rusland? Een atoomoorlog dus? Het is absurd, en dat allemaal omdat wij, idiote Europeanen, crétins d’européens, te belabberd waren om de vrede op te leggen aan die twee broedernaties. Vrede is de enige oplossing, en ik ben noch een duif noch een defaitist. Daarbij, ik ben 75: niet ik zal ten oorlog trekken, evenmin als u.

__________

      * Sommigen betwijfelen of onze vriend Verhofstadt toen wel doorhad in welk toneelstuk men hem een rolletje had toebedeeld.

    ** Dat gold ook voor de Krim. Een illustratie hiervan uit 2015. De Russische schaakgrootmeester Alex Yermolinsky die in de VS woont geeft zijn mening. Vrees niet: het gaat om politieke commentaar, niet om schaakcommentaar.
  *** Ferry vergist zich. De nu 104jarige Morin schreef in 2023 De guerre en guerre: De 1940 à l'Ukraine.

**** Mendon is nog maar pas legerstafchef, daarvoor zat hij inderdaad in de militaire staf van het Élysée.

Carl Schmitt

Der Begriff des Politischen

Text von 1932 mit einem Vorwort und drei Corollarien

Duncker & Humblot, Berlin 1932, 2009

Gwendolyn en de verbeelding

 

Je krijgt de indruk dat Gwendolyn Rutten wat opgewonden is geraakt door de affaire met die ‘kerststal’ van Victoria-Maria Geyer in Brussel:

“De kerststal is apocrief. Een samengestelde verbeelding.” vertelt ze op X @RuttenGwendolyn, als antwoord op Georges-Louis Bouchez, een liberaal.

Haar tweede zinnetje klinkt misschien wat onbeholpen, maar we begrijpen ongeveer wat ze bedoelt.

En dan dat eerste zinnetje. Het adjectief ‘apocrief’ slaat op teksten, niet op voorwerpen (απόκρυφος: verborgen gehouden; ἀπό: ver van, verwijderd van; κρύπτειν: verbergen). Het gaat dan bijvoorbeeld over evangeliën die de heilige vertaler Hieronymus verwierp, en zorgvuldig buiten de canon heeft gehouden in zijn Vulgata.

Maar die stal was er volgens Lukas wel degelijk hoor, Gwendolyn! Hij bericht over een φάτνη (van πατέομαι, eten), een voederbak, trog of kribbe. Zo’n meubelstuk hoort niet thuis in een tent maar in een stal, of is dat in Aarschot anders?

De prachtige Statenvertaling is duidelijk:

Lukas 2:6  En het geschiedde, als zij daar waren, dat de dagen vervuld werden, dat zij baren zoude. 7  En zij baarde haar eerstgeboren Zoon, en wond Hem in doeken, en leide Hem neder in de kribbe, omdat voor henlieden geen plaats was in de herberg.

Zie je wel dat ik gelijk heb!

Een roman die ik tegen mijn zin heb gelezen destijds, is Candide. Ik vond dat je dat boek moest gelezen hebben – dat is ook zo – maar het was wel stierlijk vervelend. De filosoof Theodor Dalrymple, die ik door omstandigheden ooit ontmoette, deelde mijn mening en raadde me aan om Rasselas van Samuel Johnson te lezen. Dat was in het genre veel beter zei hij, en ik las het gehoorzaam ...intussen ook een aantal jaren terug. Helaas was het al even vervelend. In beide boeken krijg je een boodschap voorgeschoteld. Het zijn allegorieën, en dat mag een roman niet zijn. Schrijf dan een traktaat, zeggen hieronder Milan Kundera, Graham Greene, Heinrich Heine en Jacques Vergès.

Het is mooi als beroemdheden je smaak en zelfs je vooroordelen bijtreden.

— Ce qu’Orwell nous dit aurait pu être dit aussi bien (ou plutôt beaucoup mieux) dans un essai ou dans un pamphlet.*

[…] le roman d’Orwell, malgré ses intentions, fait lui-même partie de l’esprit totalitaire, de l’esprit de propagande. Il réduit (et apprend à réduire) la vie d’une société haïe en la simple énumération de ses crimes.**

Et je pense à Soljenitsyne. Ce grand homme était-il un grand romancier? Comment pourrais-je le savoir? Je n’ai jamais ouvert aucun de ses livres. Ses retentissantes prises de position (dont j’applaudissais le courage) me faisaient croire que je connaissais d’avance tout ce qu’il avait à dire.***

— They were discussing George Orwell. I said that 1984 was a bad novel, like all his novels. It was only his essays which were good.****

— Das erste Kapitel desselben ist göttlich, die übrigen sind unerquicklich. Das Buch hat keine Haltung, keinen großen Mittelpunkt, keinen innern Kitt.*° Wenn der Buchbinder die Blätter desselben willkürlich durcheinandergeschossen hätte, würde man es sicher nicht bemerkt haben. Die große Allegorie, worin am Ende alles zusammenfließt, hat mich nicht befriedigt. Mögen andre sich daran ergötzt haben; ich glaube, daß ein Roman keine Allegorie sein soll.**°

— Comme artiste, la grande faiblesse de Sartre a été de vouloir faire des romans à thèse, des romans d’idées, ce qui est une espèce de forme bourgeoise du réalisme socialiste auquel je n’adhère pas non plus.**°° 

___________
      * Milan Kundera, L’Art du roman, 1re partie : « L’héritage décrié de Cervantès », Gallimard, coll. « Folio », 1986, p. 23.
    ** Milan Kundera, Les Testaments trahis:, 8e partie, « Les chemins dans le brouillard », Gallimard, coll. « Folio », 1993, p. 268-269.
  *** Milan Kundera, Une rencontre, III : « Les listes noires ou divertimento en hommage à Anatole France », Gallimard, 2009, p. 69.
**** Graham Greene. A World of My Own, A Dream Diary. 1992, Penguin, p. 95.
    *° Meister Floh, van E.T.A. Hoffmann, gecensureerd verschenen in 1822.
  **° Heinrich Heine, Nachlese; Briefe aus Berlin (1822), Sämtliche Werke, Ernst Elster, Leipzig und Wien 1893, siebenter Band, S. 595.

**°° Jacques Vergès. Le salaud lumineux, conversations avec Jean-Louis Remilleux, Michel Lafon 1990, p. 113.

Hoe schrijf je nog, als Keizerin Ursula haar zinnetje weet door te drijven?

 Heinrich Heine geeft een voorbeeld. Censoren zijn gelukkig te dom om op te merken wat er precies verteld wordt.

Binnenkort krijgen we hier ook de Memoiren van Byron, die echter naar men zegt meer gemoedsschilderingen dan actie bevatten, net als zijn toneelstukken. In het voorwoord bij zijn drie nieuwe toneelstukken staan hoogst merkwaardige dingen over onze tijd, en over de stof voor revolutie die deze in zich draagt. Men blijft maar zeuren over de goddeloosheid van zijn gedichten, en de gelauwerde dichter Southey in Londen noemt Byron en zijn geestverwanten “de satanische school.”* Maar Childe Harold hanteert de giftige zweep geweldig en kastijdt de arme laureaat.**

— Een andere autobiografie wekt hier veel belangstelling. Het zijn de “Memoires van Jakob Casanova de Seingalt”, die Brockhaus in een Duitse vertaling uitgeeft. Het Franse origineel is nog niet gedrukt en er hangt nog een donkere waas over het lot van het manuscript.*** Aan de authenticiteit ervan mag geen twijfel bestaan.

Het Fragment sur Casanova in de werken van prins Charles de Ligne is een geloofwaardig bewijs, en aan het boek zelf zie je meteen dat het niet verzonnen is. Ik zou het mijn geliefde niet aanraden, maar wel al mijn vrienden. Italiaanse sensualiteit ademt ons vanuit dit boek tegemoet. De held ervan is een levenslustige, krachtige Venetiaan die door iedereen vervolgd wordt, alle landen doorkruist, in nauw contact komt met de meest vooraanstaande mannen en in nog nauwer contact met de vrouwen. Er staat geen enkele regel in dit boek die overeenstemt met mijn gevoelens, maar ook geen enkele regel die ik niet met plezier heb gelezen. 

Het tweede deel zou al uit zijn, maar het is hier nog niet verkrijgbaar, omdat naar ik heb gehoord de censuur bij de uitgeverij Brockhaus sinds gisteren weer van kracht is. — Op dit ogenblik verschijnt hier weinig goed literair werk.

Nachlese. Briefe aus Berlin [1822]

in: Heinrich Heines sämtliche Werke

herausgegeben von Prof. Dr. Ernst Elster

Kritisch durchgesehene und erläuterte Ausgabe

Meyers Klassiker-Ausgaben

Leipzig und Wien, 1893, siebenter Band, SS. 593-4

____________

    * Hij had geschreven dat Byron en the Satanic School immoreel waren, en gevaarlijk. Byron antwoordde: “I wish he would explain his explanation”, wat een gevleugeld woord is geworden. Verder noemde hij de Poet Laureate “a poetaster, pompous, sanctimonious, and talentless”, rijmelaar, pompeus, schijnheilig en talentloos. Southey schreef naast gedichten en biografieën ook een sprookje (naar een volksvertelling): Goldilocks and the three bears.

  ** Southey had de zweep een uitvinding van de duivel genoemd.

*** De Duitse vertaling waar Heine naar verwijst, was een sterk opgeschoonde versie van het manuscript. Ernstige Franse uitgaven kwamen er pas anderhalve eeuw later.

Algoritmen zijn des duivels

 

 Emmanuel Macron heeft het lastig: in het buitenland wordt hij niet meer voor vol aangezien, en binnenlands staat zijn vertrouwensscore op 11%. 

Nog een geluk dat hij weet hoe dat komt: de sociale media spelen hier een verderfelijke rol. Mensen kunnen niet zelfstandig denken, en geloven blind wat er op TikTok wordt verteld. Dat komt door die verfoeilijke algoritmen, zei hij in een speech in Atrecht (Arras hoor je ook vaak).

Die uitspraak deed me denken aan de niet zo pientere – ik schreef bijna kiene, maar ik hou niet van woordgrapjes – professor Andrew Keen, die hier eerder al uiting gaf aan zijn afkeer van algoritmen. In de goede pers, bijvoorbeeld in La Voix du Nord, zei Macron nog – hij was zoals gezegd in Atrecht – heb je een redactie en krijg je feiten, en daar zijn geen algoritmen mee gemoeid. Keizerin Ursula denkt in dezelfde richting en dat mag een troost zijn voor Emmanuel.

Bij CNews dacht de advocaat Goldnadel daar heel anders over:

De gevaren van de sociale media wil ik niet onderschatten, maar ik ken de gevaren van de normale pers. Komt daarbij dat ik de sociale netwerken, waar ik de nadelen dus van ken, dankbaar ben dat zij de muur van de verheimelijking hebben doorbroken. 

Door de sociale media kan de normale pers, die ik de kwalijke sfeer* noem, niet langer zaken verborgen houden die haar ongelegen komen. Alleen al daarom sta ik wantrouwig tegenover …in elk geval zie ik van alle kanten pogingen om, waar mogelijk, het volk de mond te snoeren. Ik ben heel wantrouwig. Ik voer hier een soort intentieproces.

___________

* In de Franse goede pers lees of hoor je vaak de kwalificatie fachosphère, als het erop aankomt meningen of groepen gemakshalve aan het fascisme te koppelen. Vandaar het grapje fâcheuse sphère van Gilles-William Goldnadel.

Bataclan: de juiste toon bij de herdenking

 Bij CNews pakte men de herdenking van de islamaanslagen tien jaar geleden in Parijs ietwat anders aan dan bij de goede media. Men ging zelfs in op de beweegredenen die hierbij speelden...  en ik 'vertaal' op een drafje, cursorisch laten we zeggen.

Christine Kelly: Valt een jihadist te déradicaliseren?
Mathieu Bock-Côté: Die vraag, hoe legitiem ook, zet ons op een verkeerd spoor. Ze laat verstaan dat de degenen die ons aanvallen en onze dood willen, ons naar het kerkhof wensen, de vijanden die ons de oorlog verklaren, niet goed weten wat ze doen.* Dat ze in zekere zin behekst zijn en dat het volstaat om hen uit die betovering te halen om hen te laten zeggen: Ach, waarom heb ik toch al die Fransen vermoord die avond? Als ik geweten had wat ik nu weet, was die gedachte niet bij mij opgekomen.

De hypothese hierbij is: ze verachten ons en willen ons doden want ze begrijpen ons niet. Ze haten ons en willen ons vermoorden want er heerst onbegrip tussen ons. Als we dat wederzijds onbegrip kunnen opheffen, vallen de oorzaken van het conflict weg en is het voorbij.
Men benadert de vijand dus niet meer vanuit een politiek standpunt, maar vanuit een psychologiserend kader. Tegenover de vijand moeten we geen soldaat zetten, een politieman desnoods, of waarom niet iemand die zijn ideologisch uitgangspunt tegenspreekt. Neen, wat we nodig hebben is een verzorger. Een verzorger die ze een voor een aanpakt en dan kunnen we hen transformeren tot mensen zoals wij.
Die hypothese diént ook ergens toe: we hoeven de botsing der beschavingen dan niet meer ernstig onder ogen te nemen. We moeten evenmin nog rekening houden met wat de islamisten over ons zeggen en wat ze voor ons wensen, namelijk onze dood.
Laten we alles depolitiseren, vertellen we onszelf, en heel die kwestie therapeutisch aanpakken.

Wel, dan denk ik dat we de oorlog die men tegen ons voert slecht begrijpen: als samenleving, als volk, als natie is dat niet onze zorg. Onze eerste zorg zou moeten zijn wat het vandaag betekent om echt oorlog te voeren tegen het islamisme.
Als een persoon, een slachtoffer, vergiffenis wenst te schenken is dat zijn zaak, maar het is niet de rol van de Staat om vergeving te schenken, om de aanvallers en de slachtoffers tot verzoening te brengen. Als ik dat mag zeggen: dat zie ik bijna als een soort perversie.
Mij lijkt het dat wij hen moeten behandelen voor wat ze zijn, hen behandelen als onverzettelijke vijanden. Dat betekent: de wet aanpassen. Want bij die geradicaliseerden speelt natuurlijk een sociologische achtergrond: het zijn vaak lui die juridisch de Franse nationaliteit wel hebben, maar existentieel iets minder. En hoe pak je hen dan aan? Hier moet de wet aangepast worden. We moeten het begrip verraad herontdekken, en de betekenis van het begrip vijand. We moeten ons ontdoen van de idee dat we eenvoudigweg met gestoorden te maken hebben: we staan voor vijanden.

_______________

* Lukas 23  ...vergeef het hun; want zij weten niet, wat zij doen.

Mooi, alles goed en wel, maar blijkbaar wil Bock-Côté niet de zon zien verduisteren en het voorhangsel des tempels middendoor zien scheuren.

Het begint erg pijn te doen, dokter

“Ja we zien da wel op zoveel terreinen gebeuren, je had het daarstraks over desinformatie van de trollenfabrieken, wat heel erg richting mainstream media gaat dat dan weer, om onze geloofwaardigheid compleet onderuit te halen. Maar als je die geloofwaardigheid onderuithaalt, wilt zeggen dat iemand anders, ja, het stokje wil overnemen van, ja, maar wij willen het narratief* nu bepalen.”

Kijk, Inge Vrancken, er zijn geen fabrieken nodig om de geloofwaardigheid van bijvoorbeeld de BBC onderuit te halen. Dat kunnen ze daar zelf wel. En daarbij gaat het niet alleen over hun vervalste speech van Trump, maar ook over de ‘journalisten’ van Hamas van wie ze de berichten en cijfers gretig overnamen en voor waar verkochten ...en niet alleen zij, nietwaar?

Berichten toewijzen aan fabrieken (~ d’où parles-tu, camarade?) is handig om niet in te hoeven gaan op zaken die de goede media onwelgevallig zijn. Dat de sociale media het stokje overnemen wordt dag na dag duidelijker, en dat hebben die goede media uitsluitend en alleen aan zichzelf te danken.

___________

* Narratief, dé journalistieke modeterm, die ze uit hun Engels hebben gehaald. Een vertelling dus, terwijl journalistiek over verslaggeving moet gaan, niet over verhaaltjes.

Nog geen 'Ite, missa est'

Éric Zemmour heeft een boekje uit waarin hij Europa en Frankrijk beschrijft als judéo-chrétien, joods-christelijk. De beginzin is: "Ik ben niet katholiek, zelfs niet christelijk. Ik ben opgevoed in de joodse traditie van mijn voorouders."

Hij besluit zijn inleiding met: La France sans le christianisme n'est plus la France. Et je veux continuer à vivre en France. Zonder christendom is Frankrijk niet langer Frankrijk, en ik wil in Frankrijk blijven wonen.

Dat klinkt heel anders dan de cynische Dehaene en de lichtzinnige Giscard destijds, die geen verwijzing naar de christelijke wortels van Europa wilden in de preambule van hun 'Grondwet'. Dat vonden die twee niet verbindend waarschijnlijk, misschien zelfs provocatief. Geen van beiden hanteerde blijkbaar het begrip cultuur.

Overigens schrikt Zemmour er niet voor terug om Maurice Barrès (1862-1923) te citeren, een auteur die allerminst een jodenvriend was. Barrès vreesde –in een interview in Le Matin van 7 februari 1907– dat het stervende Europese christendom vervangen zou worden door een andere ideologie, het communisme. Geen gekke gedachte in die tijd.

"Bij ons heeft het katholicisme de uitmuntende eigenschap te zijn gezeefd, afgezwakt en gefilterd door eeuwen van geestescultuur, zodat er nog net genoeg van overblijft om aan de religieuze behoeften van de mens te voldoen, zonder fanatieke exaltatie bij hem op te wekken... Schaf het katholicisme af en er zal een nieuwe religie nodig zijn; die zal heftiger, dogmatischer en intoleranter zijn..."

Zemmour ziet vandaag een ander gevaar.

La messe n'est pas dite

Pour un sursaut judéo-chrétien

Collection Pensée libre

Fayard, octobre 2025