De Koperen Ploert

De uitdrukking ‘de koperen ploert’, ter aanduiding van de Zon, zullen vandaag velen naar waarde weten te schatten. Ik trof ze lang geleden aan in een boek –welk weet ik niet meer– van Gerard Reve. Weer een prachtvondst van hem dacht ik.

Niets van! De uitdrukking werd gebruikt in Nederlands-Indië en komt uit de soldatentaal. Dat leerde ik bij Dr. F.P.H. Prick van Wely, Neerlands taal in 't verre Oosten (1906).

 
Nu is zoals wij weten de zon een grote vuurbal, en als zodanig gevaarlijk voor mens en dier. Maar niet alleen voor hen! Ook boeken mogen niet aan de zon worden blootgesteld. Mensen die bijvoorbeeld op het strand boeken lezen, mogen zonder meer Vijanden van het Boek genoemd worden.
Nochtans vermeldt William Blades de zon niét in The Enemies of Books (1888),* terwijl hij toch heel wat vijanden opsomt, en vuur de grootste van allemaal noemt:

Hoofdstuk I:       Vuur

Hoofdstuk II:     Water

Hoofdstuk III:    Gas en warmte

Hoofdstuk IV:    Stof en verwaarlozing

Hoofdstuk V:      Onwetendheid en fanatisme

Hoofdstuk VI:    De Boekworm

Hoofdstuk VII:   Ander ongedierte

Hoofdstuk VIII: Boekbinders

Hoofdstuk IX:    Verzamelaars

Hoofdstuk X:      Bedienden en kinderen

CHAPTER I. FIRE.
THERE are many of the forces of Nature which tend to injure Books; but among them all not one has been half so destructive as Fire. It would be tedious to write out a bare list only of the numerous libraries and bibliographical treasures which, in one way or another, have been seized by the Fire-king as his own. Chance conflagrations, fanatic incendiarism, judicial bonfires, and even household stoves have, time after time, thinned the treasures as well as the rubbish of past ages, until, probably, not one thousandth part of the books that have been are still extant. This destruction cannot, however, be reckoned as all loss; for had not the "cleansing fires"** removed mountains of rubbish from our midst, strong destructive measures would have become a necessity from sheer want of space in which to store so many volumes.

Talrijk zijn de natuurkrachten die boeken schade kunnen toebrengen; maar geen van allemaal is ook maar half zo verwoestend als Vuur. Het zou een hele klus zijn om alleen al een lijst op te stellen van de talloze bibliotheken en bibliografische schatten die de Vuurkoning op de een of andere manier tot de zijne heeft gemaakt. Toevallige branden, fanatieke brandstichting, gerechtelijke brandstapels en zelfs huiskachels hebben keer op keer zowel de schatten als de rommel uit vervlogen tijden uitgedund, totdat er waarschijnlijk nog niet eens een duizendste deel van de boeken die er ooit waren, bewaard is gebleven. Deze vernietiging kan echter niet als een volkomen verlies worden beschouwd, want als het „louterend vuur”** geen bergen rommel uit ons midden hadden verwijderd, zouden ingrijpende vernietigingsmaatregelen noodzakelijk zijn, puur uit gebrek aan ruimte om zoveel boekdelen op te bergen.
__________________ 

  * Zijdelings wijst hij erop, in hoofdstuk IV, dat je in sommige bibliotheken de stofdeeltjes in de zonnestralen ziet dansen.

** Bijbels thema. Job 23:10 Hij beproeve mij; als goud zal ik uitkomen. Katholieken denken hier aan de loutering in het vagevuur, het purgatorium, een begrip dat zowel Luther als Calvijn verwierpen. Ook Anglicanen verwerpen die Roomse visnochvleesoplossing.

William Blades

The Enemies of Books

Revised and Enlarged by the Author, 1888

2015 Cambridge University Press