Feminisme in de Verlichtingstijd

Dat Voltaire een feminist was, bewees hier eerder al Élisabeth Badinter. Over Casanova zegt zij meen ik niets, maar die was dat evenzeer, al wordt hij vaak anders afgeschilderd, en verward met Don Juan.

Beiden verdedigden bijvoorbeeld les femmes savantes tegen de opvattingen in van de zeventiende-eeuwers Molière en Boileau – geen algemeen gedeelde visie, ook niet één of zelfs twee-drie eeuwen later. Casanova deed dat behalve in zijn Histoire de ma Vie ook in een apart geschrift, Lana Caprina (geitenwol), titel die hij van Horatius leende.*

Hierin bespreekt hij de opvattingen van twee professoren van de universiteit van Bologna. In grote lijnen waren die twee het erover eens dat vrouwen niet denken zoals mannen: zij denken met hun baarmoeder zegt de ene, en de andere beweert zelfs dat de baarmoeder zélf denkt, de vrouw is een utero pensante.

Deze twee artsen bekvechten over onzin, maar provoceren elkaar alleen, en geen van beiden weet de ander de mond te snoeren.

Hij verwijt hen ook dat ze klassieke auteurs slecht begrijpen, en die zelfs verkeerd citeren om met hun wijsheden te kunnen pronken. On y trouve une érudition pillée, qui au lieu d'instruire, révolte, parce qu'elle est précaire. Er is sprake van gestolen eruditie die in plaats van te inspireren verontwaardiging oproept omdat ze op drijfzand rust.

Na lectuur van die twee boekjes beschouw ik me noch als vriend van Clodius, noch als vriend of vijand van Milo.** Ze mogen vechten, winnen, verliezen, mij maakt het niet uit, maar ik ben wel allertevredenst over hen beiden want ze hebben mij een onderwerp bezorgd om over te schrijven.

En hij haalt er ook even Averroës bij: ...die ons vol overtuiging het avontuur vertelt van een meisje dat zonder enig idee hoe het kwam zwanger was geraakt, gewoon door een bad te nemen. [...] Geletterde mensen zouden zulke werkjes, die af en toe door geleerden worden geschreven en via de drukpers verspreid, alleen voor hun amusement moeten lezen. Zij kunnen er maar beter niet op reageren, tenzij om de grap nog wat verder uit te werken.

Giacomo Casanova ziet geen verband tussen denken en gedrag van de vrouw, en de uterus: De opvoeding en de positie van de vrouw zijn de twee factoren die haar systeem van het onze onderscheiden; en onze opvoeding en onze positie zijn de twee factoren die ons denken van dat van vrouwen onderscheiden.

Wie volhoudt dat vrouwen alleen met hun baarmoeder denken, niet met hun hersenen, laat staan dat de baarmoeder helemaal zélf denkt, degradeert op een brutale manier het mooie geslacht, avilit cavalièrement le beau sexe: hij verdient het dat hem nooit ook maar de minste gunst werd verleend, en in de toekomst nog veel minder: il mérite de n’avoir jamais reçu la moindre faveur, et beaucoup moins encore dans l’avenir.

Feminist was Casanova dus zeker wel, maar nog niet woke, en bijgevolg ging hij, zoals iedereen in die tijd, er verkeerdelijk van uit dat mannen niet kunnen baren: ...la femme, sans laquelle il ne lui serait pas aisé de se reproduire.

Lana Caprina

traduit de l'Italien par Léon Vèze

Bibliotheca Casanoviana

Paris, 1998, Éditions Allia

____________

 

  * Alter rixatur de lana saepe caprina, propugnat nugis armatus, een andere twist vaak over geitenwol, en trekt voor kleinigheden de wapenrusting aan – Brieven, I, 18, 15-16. In Rome was het een spreekwoordelijk twistpunt of geitenwol wel echt wol mocht heten.

** Titus Annius Milo doodde zijn politieke rivaal Publius Clodius Pulcher op de Via Appia (18 januari, 52 a.C.) en werd door Cicero verdedigd (Pro Milone).