Houellebecq over de media

 Laat me meteen bekennen dat ik nooit eerder een boek van Houellebecq gelezen, of zelfs maar gekocht had. Dat hij nog in leven is speelde tegen hem, want ik lees meestal auteurs die al een eeuw of twee-drie onder de zoden liggen. Maar nu kwam de man vorige maand met een klein boekje, 100 bladzijden of zo, en dat leek me een gelegenheid om met hem kennis te maken.

Het gaat over een pornokwestie in Amsterdam waarin hij verwikkeld is – er loopt blijkbaar nog een beroepsprocedure voor de rechtbank daar – maar soms zegt hij dingen van meer algemeen belang en is hij ook geestig, een vereiste van elke goede auteur.

Hier een voorbeeld:

Ik heb lang naar de nieuwszenders gekeken, hoewel ik me steeds meer ergerde aan de helse lengte van hun reclameblokken. Na de eerste drie maanden van de COVID-crisis gaf ik het op omdat ik het speciale programma onverteerbaar vond dat de klok rond aan deze oninteressante pandemie werd gewijd. In principe gaan nieuwszenders ervan uit dat één onderwerp, en alleen één onderwerp op een bepaald moment het nieuws uitmaakt, maar dit ging te ver en ik voelde dat mijn relaties met de medische wereld, die tot dan toe uitstekend waren geweest, er uiteindelijk onder zouden lijden. Ondanks de pittoreske kandidatuur van Éric Zemmour ben ik er nooit werkelijk in geslaagd om weer aan te haken, en de oorlog in Oekraïne hielp ook niet echt en leerde me alleen dat generaals nog saaier kunnen zijn dan dokters.

Michel Houellebecq

Quelques mois dans ma vie

Octobre 2022 - Mars 2023

Flammarion, Mai 2023, p.75

Tot de laatste druppel!

Al mogen velen hem dankbaar zijn, toch zal de naam van Wilhelm Carl Raydt bij weinigen een schok van herkenning teweegbrengen. Ook grote namen uit de geschiedenis worden vergeten, en encyclopedieën worden vandaag niet meer gedrukt. Wel is er heel wat te vinden op het web, maar mijn oude Brockhaus van 1908 zou ik toch niet willen missen – voor het prachtige drukwerk en de schitterende platen, soms in kleur, maar vooral voor de nu vergeten onderwerpen.

Neem het lemma Bier, dat vele pagina’s beslaat. Hier tenminste lezen we over de grote verdienste van de chemicus Raydt, en iedereen die op een zonnige namiddag een frisgetapt pilsje lust zou een ingetogen gedachte aan hem mogen wijden:

Ein großer Fortschritt war die Einführung der flüssigen Kohlensäure als Druckmittel zum Bierausschank. Dieses Verfahren, das sich Raydt schon 1880 patentieren ließ, ermöglicht das Auslegen großer Fässer auch bei geringem Konsum, da hierbei das Bier bis zum letzten Tropfen frisch (d.h. kohlensäurereich) bleibt. Die flüssige Kohlensäure kommt für diesen Zweck in großen schmiedeeisernen oder stählernen Flaschen zur Verwendung. Mit 10 kg flüssiger Kohlensäure (welches Quantum 1903 etwa 2M kostete) kann man etwa 4000 l Bier verzapfen.

Een grote vooruitgang was de invoering van vloeibaar koolzuur als drijfmiddel voor het tappen van bier. Dit procédé, waarop Raydt al in 1880 patent had genomen, maakt het mogelijk grote vaten aan te leggen, zelfs bij geringe consumptie, omdat het bier hiermee tot de laatste druppel fris blijft (d.w.z. rijk aan koolzuur). Het vloeibare koolzuur staat in grote smeedijzeren of stalen flessen hiertoe ter beschikking. Met 10 kg vloeibaar koolzuur (wat in 1903 ongeveer 2 mark kostte) kan men ongeveer 4000 liter bier vertappen.

Brockhaus‘ Konversations-Lexikon.

Vierzehnte vollständig neubearbeitete Auflage.

Neue Revidierte Jubiläums-Ausgabe.

Leipzig: F.A.Brockhaus. 1908.

Dat verdiende een streep!

.

Wie boeken leest weet op den duur een en ander. Dat is zo, zelfs als je die boeken op café leest. Bij merkwaardige zinnen of paragrafen zet je dan – precies  zoals thuis, dat maakt geen verschil – potlood-streepjes in de marge zodat je die merkwaardigheden later terugvindt. Natuurlijk, te veel streepjes zetten is slecht want dan vind je later niks meer terug. Dan had je net zo goed geen streepjes kunnen zetten.

Nu zit je in een café niet alleen, en deze namiddag zat twee meter verderop een stamgast zijn gazet te lezen. Hij zette daar geen streepjes in, maar zei plots tegen zijn compagnon: ‘Tegewoordig ...aos t’er iene omverre gereeje wordt mee de velo, stoat dad in de gazet, hé!’

Wat een geluk dat je in Disneyland Gent soms nog een deftig woord Gents verneemt!

Cijfers zijn maar cijfers

 De recente peiling heeft drie winnaars. De andere partijen moeten hun wonden likken.

Maar wie is de grootste winnaar? Dat is maar hoe je het bekijkt: in procenten is het Vooruit, in absolute cijfers is het Vlaams Belang.

We zien ook dat de PVDA, met een klein stemmenverschil, een grote procentuele sprong maakt. Dat is elementaire rekenkunde: wie al hoog staat heeft het moeilijker om procentueel hoger uit te komen.

	2022 %	2023 %	Cijfermatig verschil	Procentueel verschil
Vlaams Belang	22,9	24,6	+1,7	+7,4%
Vooruit	15,5	16,9	+1,4	+9,0%
PVDA	9,1	9,50	+0,4	+4,4%

Klein beginnen

 Al bestaat woke niet, zo lezen we vaak, en komt het gevaar eerder van lieden die niettemin menen zich tegen dat spookbeeld te moeten verzetten, toch heeft woke ooit wél echt bestaan. We moeten daarvoor teruggaan in de geschiedenis. In dit geval niet tot de gebruikelijke jaren dertig, maar tot de sombere jaren negentig van de Franse Terreur.

Toen regeerde de Deugd. Onkreukbaren zoals Robespierre of Saint-Just hielden daar strikt de hand aan. Boeken werden verboden en mensen geguillotineerd. Wat dat betreft loopt woke vandaag hooguit enkele trainingsrondjes. Beetje manieren leren aan Rowling, Dahl of Fleming, en bij ons aan Lindgren en Dante. Paar woordjes vervangen of schrappen. Of een rector die privégesprekken openbaar maakt en eigengereid sancties oplegt. Maar dat werkt wel, en smaakt wellicht naar meer want zo’n onverlaat kan rustig zijn gang gaan zonder dat het academisch personeel hem vertelt dat hij mag ophoepelen.

De openbare aanklager Antoine Quentin Fouquier de Tinville (1746-1795) was uit ander hout gesneden, en liet het niet bij halve maatregelen of het schrappen van woordjes. Ook hij begon bescheiden, maar in naam van de Deugd bracht hij vervolgens meer dan tweeduizend mensen naar de guillotine. Vaak met wetteksten in de hand, vaak ook zonder. Onder hen de eerder genoemden Robespierre en Saint-Just, want hoe deugdzaam die ook waren, altijd zullen anderen nog misstappen ontdekken. Ook de feministische voorvechtster Olympe de Gouges, en verder Marie-Antoinette en Charlotte Corday wist de welsprekende Fouquier te klissen.

Helaas kwam hijzelf ook onder de guillotine, een lot dat onze huidige wokers misschien tot omzichtigheid kan manen want wellicht zijn er onder hen ook 'preciezen' die anderen al vlug 'rekkelijk' zullen vinden, om even in calvinistische termen te spreken.

Fouquier was overtuigd van zijn morele gelijk, en liet de teksten van zijn aanklachten publiceren. Hier wat hij wist te vertellen over de mooie minnares van Lodewijk de Vijftiende, Madame du Barry:

 [Citoyens-jurés,] cette Laïs,* célèbre par la dissolution de ses mœurs [...] à qui le libertinage seul avait fait partager les destinées du despote [...] L’infâme conspiratrice qui est devant vous pouvait au sein de l’opulence acquise par ses honteuses débauches vivre au sein d’une patrie qui paraissait avoir enseveli, avec le tyran dont elle avait été la digne compagne, le souvenir de sa prostitution et du scandale de son élévation. [...] En frappant du glaive de la loi une Messaline** coupable d'une conspiration contre la patrie, non seulement vous vengerez la République de ses attentats, mais vous arracherez un scandale public et vous affirmerez l'empire des mœurs, qui est la première base de la liberté des peuples.’***

[Burgers-gezworenen,] deze Laïs,* berucht om haar losbandige zeden [...] die alleen door haar liederlijkheid deelde in de lotsbestemming van de despoot [...] De infame samenzweerster die voor u staat, kon leven in de overdadige weelde die zij door haar schandelijke ontucht had verworven, in een land dat, samen met de tiran wiens waardige gezellin zij was, de herinnering aan haar prostitutie en het schandaal van haar ophemeling leek te hebben begraven. [...] Door met het zwaard van de wet een Messalina** te slaan, schuldig aan een samenzwering tegen het vaderland, zult u niet alleen wraak nemen voor haar aanvallen op de Republiek maar ook een publiek schandaal wegvagen, en zult u het rijk der deugd vestigen, dat de ware basis vormt voor de vrijheid van de volkeren.***

– Veertig jaar geleden intussen waarschuwde Raymond Aron in L'Express: «[On] oublie que la démocratie devient aisément, elle aussi, inquisitoire, sinon totalitaire…»

Men vergeet dat ook de democratie gemakkelijk inquisitoir, zo niet totalitair wordt. 

_______

    * Laïs de Corinthe

  ** Valeria Messalina
*** in: Benedetta Craveri
Les derniers libertins
Flammarion 2016, p.494

Paniek is een slechte raadgever

 

Peilingen laten het gros van de mensheid onberoerd, maar op politici hebben ze vaak een desastreus effect. Bij de jongens en meisjes van Groen is de jongste peiling vernietigend aangekomen, want anders is hun Barbiecampagne niet te verklaren.

Zij gingen achteruit, en de partij van Conner maakte vooruitgang ...nadat die jongen zich, ik meen als konijn had verkleed voor een zangwedstrijd. In paniek moeten ze bij Groen gedacht hebben: Le ridicule ne tue pas, wel integendeel, belachelijkheid loont!

François, duc de La Rochefoucauld (1613-1680) had hen voor deze ten hemel schreiende dwaasheid kunnen behoeden. Zijn driehonderd zesentwintigste maxime luidt: Le ridicule déshonore plus que le déshonneur.

Een oud probleem: celruimte

Wat lezen we op de site van De Afspraak?

Vol is vol. Dat zeggen de cipiers van de Antwerpse gevangenis. In plaats van te staken laten ze geen nieuwe gedetineerden meer binnen. De gevangenis aan de Begijnenstraat kampt al jaren met overbevolking, en er slapen nu al meer dan 100 gedetineerden op een matras op de grond.

Die klacht horen we vaker in West-Europese landen, en nieuw is ze ook niet. Bijna veertig jaar geleden, in negentienvierentachtig, de zesde maart van dat jaar, gaf Karel van het Reve een verklaring voor dat verschijnsel. Hij deed dit in een praatje voor de Nederlandse Wereldomroep, en hier een fragmentje daaruit:

Wat is er in Frankrijk aan de hand?

 Mathieu Bock-Côté analyseert de grondige reden voor de chaos daar ...en die heeft veel te maken met het kiessysteem en het cordon sanitaire:

Ik ben een ouderwetse democraat: ik geloof in verkiezingen en geloof echt in het primaat van de kiezer boven het volk dat de straat opgaat. 

Maar iets valt me op als een kiesstelsel gemanipuleerd wordt. Gemanipuleerd, niet in de zin van een soort stembusvervalsing: wat ik manipulatie noem, is wanneer je verkiezing na verkiezing uitlegt dat de andere keuze fundamenteel illegitiem is ... het cordon sanitaire, het idee dat de andere kant de onwettige kant is. En dan zijn bijna de helft van de Fransen 'de extremen'. Als je voortdurend uitlegt dat juist die actoren illegitiem zijn die het volk besluit een centrale plaats te geven in de kiesstrijd, en je dus geen keuze hebt.

Je hebt geen twee opties, je hebt er maar één en anders ga je naar de hel, je gaat naar ...je geeft je af met onaanraakbaren. Maar als je de electorale keuze voortdurend delegitimeert, en in plaats van twee keuzes laat je er maar één: wel, dan devalueer je de waarde van de kiesuitslag.

Al die syndicalisten die ons vertellen: ‘Och ja, we hebben op Emmanuel Macron gestemd, we hadden geen keus, het is een kwestie van waarden.’ Maar ik zou gewoon willen weten, neem over de kwestie van de pensioenen, en als we de hypothese buiten beschouwing laten dat Marine Le Pen een duivel zou zijn – wat mogelijk is, maar misschien ook niet het geval – als we besluiten om gewoon te kijken naar het programma ...stond dan niet op het niveau van de waarden, op het sociale niveau een groot deel van de mensen die op Emmanuel Macron hebben gestemd gewoonweg dichter bij de kandidaat die ze door het slijk haalden?

We zien vandaag dat de vraag niet is op wie we moeten stemmen, laten we wel wezen. De vraag is eenvoudig als we besluiten te zeggen wat de electorale keuze wás. Het ging tussen een goede optie en een minder goede, en tussen Goed en Kwaad, tussen de Republiek en de anti-republiek.

Zo devalueer je de waarde van de electorale keuze, en wanneer je dan probeert te hervormen, heb je niet langer de nodige populaire steun om je hervormingen door te drukken, wat ze ook mogen zijn.

 

Mathieu Bock-Côté: Moi je suis un démocrate à l’ancienne: je crois aux élections, je crois vraiment au primat du peuple électoral sur le peuple de la rue. Mais je constate une chose quand le système électoral est truqué. Truqué, non pas à la manière de je ne sais quel trucage de vote …ce que j’appelle le système truqué c’est quand vous expliquez, d’une élection après l’autre, que l’autre choix est fondamentalement illégitime ...le cordon sanitaire, l’idée que l’autre camp ce sont ...c’est l’infréquentable. Puis ensuite près de la moitié du peuple français ce sont ‘les extrêmes’.

Quand vous expliquez sans cesse que les acteurs que le peuple décide de placer au cœur de la concurrence électorale sont illégitimes. Donc vous n’avez pas le choix, vous n’avez pas deux options. Vous avez une seule option sinon vous allez dans les enfers, vous allez vous ...vous fréquentez les infréquentables. Mais quand vous délégitimisez toujours le choix électoral, et qu’au lieu de deux choix, vous en avez seulement un: et bien vous dévaluez la valeur du résultat électoral.

Tous ces syndicalistes qui nous disent: 'Oh oui, on a voté pour Emmanuel Macron, on n’avait pas le choix, c’est une questions de valeurs.' Mais moi je voudrais simplement savoir, sur le plan de la question des retraites, si on laisse de côté l’hypothèse que Marine Le Pen serait un diable – c’est possible mais peut-être c’est pas le cas non plus – si on décide de simplement regarder sur le plan programmatique, est-ce que sur le plan des valeurs, sur le plan social, une bonne partie des gens qui ont voté pour Emmanuel Macron, n’étaient-ils pas simplement plus près de la candidate qu’ils vouaient aux gémonies?

On voit aujourd’hui, la question n’est pas de savoir pour qui voter, on se comprend bien. La simple question c’est quand on décide de dire quel était le choix électoral. C’est entre un bonne option, une moins bonne option, et entre le Bien et le Mal, entre la République et l’anti-république, vous dévaluez la valeur du choix électoral, et quand vous cherchez à réformer, vous n’avez plus l’adhésion populaire nécessaire pour pousser vos réformes quelles quelles soient.

Het probleem van de Tijd

 

Vanochtend viel keurig in mijn bus ‘Het Ontstaan van de Tijd. Mijn Reis met Stephen Hawking voorbij de Oerknal’, een vertaling van de Leuvense fysicus Thomas Hertog, verschenen bij Lannoo. De Engelse titel is: ‘On the Origin of Time: Stephen Hawking’s final theory’ (Random House 2023) en de auteur ervan heet ook Thomas Hertog.

Het zal vrees ik een leek niet makkelijk vallen om in die donkere materie door te dringen, temeer omdat ik mij afvraag of ik wat ik zal lezen wel een vertaling moet heten. Mij lijkt het dat een Nederlandstalige, die een Engels boek schrijft en het naar het Nederlands omzet, eerder een origineel werk aflevert.

Ook stelt zich hier het probleem van de Tijd: het ‘oorspronkelijke’ Engelse boek is nog niet verkrijgbaar, en het Nederlandse ligt op de tafel voor me. Ik ga ervan uit dat dit de echte tekst is.

De goede stijl

Jérôme Heldring (1917-2013), columnist van de NRC* en een tijd ook hoofdredacteur daar, las ik vaak – al vond ik hem in die jaren een bedenkelijke reactionair en moest je het omgekeerde denken van wat hij dacht. Maar ja, de man kon wél schrijven.

In de Groene Amsterdammer verscheen nu een mooi stuk over hem en daaruit licht ik een citaat, waarin ik een zin cursief zet die mij bijzonder beviel:

Het waren licht geschreven stukken, die vaak bijna terloops begonnen, met een citaat, herinnering of kleine gebeurtenis. Daaruit volgde een reflectie op een thema – democratie, geloof, internationale verhoudingen, publieke opinie, nationalisme, taal, onderwijs – aan de hand van een of meer auteurs. Het einde van de beschouwing, analyse of vergelijking bleef tamelijk open. Heldring deed geen moeite naar een verrassende pointe toe te werken. Hij liet de lezer gewoon een eindje meedenken over een actuele zaak of levenskwestie en liet die na ongeveer negenhonderd woorden achter met een vraag, een suggestie, een advies of losse stelling.

Duidelijk een man die nooit een schrijfcursus had gevolgd en zijn stijl door niets had laten bederven.
______________
* '...de deftigste krant van Nederland', schreef het communistische dagblad 'De Waarheid', een kwalificatie die Karel van het Reve met graagte overnam.

Dat ging langs steile klippen!

 

Gisteren vertelde UA-professor Walgrave bij Ivan De Vadder zaken die je op welke zender ook normaal niet te horen krijgt, en die je evenmin leest in de goede pers.

Om te beginnen vond Walgrave dat de burgers zich niet gerepresenteerd voelen door hun politieke representanten, en dat het thema ‘migratie’ daar veel mee te maken had. Zelfs 'los van de politiek' zei hij mysterieus. Hij gebruikte trouwens de neutrale term ‘migratie’ stelselmatig, en niet bijvoorbeeld het geëxalteerde ‘superdiversiteit’ waar superjournalisten zo gek op zijn, en dat inderdaad vrolijker klinkt. Ik vreesde op een moment dat de term 'omvolking' nog zou vallen, maar zover kwam het gelukkig niet.

Wel ging het van kwaad naar erger: even later sprak de professor over het Belang als was dat een normale partij met een partijprogramma, en gebruikte hij in één zin de begrippen ‘Vlaams Belang’ en ‘betrouwbaarheid’.

Als Walgrave nu maar niet gecanceld wordt door zijn wokerector, want bij gesprekken over migratie spitst die zijn oortjes.

Stefaan Walgrave: Asiel en migratie is gewoon een heel belangrijk thema, en ook los van politiek zijn er heel veel mensen die daar wakker van liggen. Dus bij de verkiezing van 2019 – dat heeft velen verwonderd, ook mij – was dat hun belangrijkste thema. En ook als je nu kijkt – we hebben ons stemmingsonderzoek gedaan – het is nog altijd het vierde thema, het is dubbel zo belangrijk voor een Vlaams Belangkiezer dan voor een andere kiezer enzovoort, en bovendien is de partij héél duidelijk de eigenaar van dat thema. En dus, d’er is geen enkele partij die aan de enkels van het Vlaams Belang komt wanneer het gaat over betrouwbaarheid rond dat thema.

Ivan De Vadder: En toch zegt u, het is daardoor, door die inhoud, door dat thema dat de andere partijen niet met het Vlaams Belang willen praten.

Stefaan Walgrave: Dat is in ieder geval mijn hypothese.

Tom Lehrer is klassiek geworden

 Tom Lehrer kwam hier al vaak ter sprake, en hij lijkt wel aan een revival te zijn begonnen. Je vindt hem op YouTube, en ook zijn teksten zijn vindbaar op het web. Vóór de internettijd moest je nog wachten tot er een boek verscheen, jaren na zijn drie lp’s ...die je in New York moest bestellen, want hier waren ze nergens te vinden.

Lehrer kwam gisteren zelfs ter sprake in de commentaar die de Russische grootmeester Peter Svidler gaf bij een schaakpartij van het aan gang zijnde Hoogoventoernooi in Wijk aan Zee – dat nu helaas Tata Steel Chess heet. Svidler zag bij een bepaalde stelling niet direct een uitweg want alle zetten leken hem even dubieus...

 

GM Peter Svidler: I was pondering if I can make some sort of Knight takes ç4 work somewhere, but I don’t appear to be able to…

GM David Howell: Everything is hanging. 

Svidler: Yeah, everything is hanging. Yeah. 

Howell: Our Knight does get kicked back, and long term we have to deal with those pawns.

Svidler: When correctly viewed, everything is lewd.

Howell: What’s that from?

Svidler: Uh… Tom Lehrer.

Howell: Ok.

Svidler: It’s a… it’s a song by Tom Lehrer celebrating – it’s called Smut – and it’s in favour of freedom of speech basically, which is a topic which remains immortal and heavily discussed.

Howell: I thought it might be Flight of the Conchords or some…

Svidler: No no no, that’s a line of Tom Lehrer.

Howell: Fuck…

Svidler: Well, you could argue, sort of you know, it was the frontrunner and the harbinger of Flight of the Conchords and everything else.

Howell: Yeah ...so this is potentially one of these positions, you know, we don’t want to solve with calculation, but we will have to attack some of these lines.

Svidler: Hmm hm, yeah, so what happens if ... black would just go Rook f-d8 and says: “None at all of this for now.”

 

Hij bedoelde het anders

Soms probeer je vol goede wil iets te lezen in een Vlaamse gazet, maar begrijp je het niet.

Een artikel in De Morgen klaagt – ik meen terecht – de zwakte van de Vlaamse regering aan. Ook de afwezigheid en de stuntelige mededelingen van de ministerpresident komen aan de beurt bij hun journalist Stavros Kelepouris.

Helaas wil die man zijn beweringen kracht bijzetten met een uitdrukking die hijzelf niet begrijpt: “Er zit weinig patina op het parcours van deze Vlaamse regering.”

Je vraagt je af of ze bij die redactie wel een Dikke van Dale bezitten, want die had aan de journalist (en zijn eindredacteur) kunnen uitleggen wat ‘patina’ is: de zichtbare ouderdomskenmerken waardoor het oppervlak van oude (kunst)voorwerpen zich onderscheidt van dat van nieuwe voorwerpen van hetzelfde materiaal, resp. de nabootsing daarvan.

• uitdrukking ‘het patina van de geschiedenis vertonen’: zichtbaar of merkbaar oud zijn.

Wat bedoelde Stavros te zeggen? dat er weinig glans op die regering zit, of dat ze een frisse indruk maakt? We hebben er het raden naar.

Mathilde cinquantenaire!

Ik las ergens dat mevrouw Mathilde Coburg vijftig is geworden. Dat interesseert geen hond zul je denken, maar blijkbaar is daar toch veel om te doen want met zulke zaken houden de gazetten en de tv zich graag bezig.

Erg is dat niet, want in onze moderne tijd kan die journalistieke opwinding geen maanden aanhouden, het is een kwestie van dagen. In de XVIIIde eeuw was dat nog anders, maar wij zijn beter af. 

De Spaanse troonopvolger bezocht in 1766 Parijs, en Mme du Deffand schrijft daarover aan Horace Walpole in Londen:

On ne parle ici que du prince héréditaire; tout le monde le verra, on est passionné du désir de le voir – c’est un ennui qu’il faudra souffrir pendant deux mois, terme de son séjour ici.

Over chique ziektes

DE TIJD nam uit HET FINANCIEELE DAGBLAD een interview over, met de Nederlandse psychiater Christiaan Vinkers, en hun journalist vroeg: ‘Uw boek gaat over de vraag of burn-out wel bestaat. Hoe kwam u op dat idee?’

Ik begreep geen bal van het hele fenomeen. Al jaren deed ik onderzoek naar de relatie tussen stress en angst, stress en depressie en stress en psychose. Maar als mensen me vroegen hoe het met stress en burn-out zat, begon ik altijd een beetje te mompelen: ‘Tja, dan heb je ook last van ernstige stress.’ In mijn opleiding had ik er nooit iets over gehoord en in de psychiatrie wordt het begrip niet gebruikt.

Inderdaad is het een betrekkelijk recent begrip, gepopulariseerd door de roman A Burnt-out Case van Graham Greene van 1980, over een architect die het allemaal 'niet meer zag zitten’ en naar een leprakolonie in Congo trok.
Verder heeft Vinkers het volstrekt niet begrepen op burn-out coaches, maar nog het mooist vond ik deze uitspraak:

Wat mij opvalt, is dat veel laagopgeleiden de diagnose van een depressie krijgen en hoogopgeleiden die van een burn-out. Ik heb geen direct bewijs, maar het lijkt erop dat de laatste groep daar zelf op aanstuurt. Op depressie rust nog steeds een groot taboe, alsof dat je eigen schuld is. Zeggen dat je een burn-out hebt, heeft soms bijna iets heroïsch. Dan heb je te hard gewerkt.

Nu is er nooit iets nieuws onder de zon en vroeger had je ook chique ziektes die hoofdzakelijk in de hogere klassen voorkwamen. Hier een voorbeeld uit de heel vroege Verlichtingstijd:

Aan Jean Fernel (1497-1558), professor aan de Parijse school voor geneeskunde en auteur van een Universa medicina (1567), mag de ontwikkeling van de theorie der vapeurs worden toegeschreven. Hij ging daarbij uit van Galenus' beschouwingen over de gisting van urine. Voor Fernel heeft de term 'vapeur' een letterlijke en klinische betekenis. De verschillende organen kunnen beurtelings of gelijktijdig geïnfecteerd raken door bedorven uitwasemingen die specifieke symptomen van toenemende ernst bepalen:"Wanneer deze vapeurs de hersenen bereiken, veroorzaken zij nu eens wat men baarmoederdrift noemt, met geraaskal, woede en onbehagen; dan weer wekken ze enkele andere vormen van waanzin op, vol angst en afschuw; of ze veroorzaken een diepe sluimering, waarbij de persoon valt en het bewustzijn verliest." (Pathologie, Jean Fernel, Parijs, 1661).

Het is pas bij Joseph Raulin dat het metaforisch en eufemistisch gebruik van de term 'vapeurs' zich verspreidt in de XVIIIde eeuw. In de tweede helft van deze eeuw werden vapeurs beschouwd als een organische aanleg van vrouwen. "Vapeurs werden een mode onder de chique vrouwen van de wereld; Hunauld, auteur van een Dissertation sur les vapeurs (1756), en Vandermonde in een Essai sur la manière de perfectionner l’espèce humaine (1756), vinden beiden dat de dames een soort voldaanheid etaleren als ze erdoor aangedaan worden. Zo introduceert Hunauld een aparte klasse van vapeurs die hij modieuze vapeurs noemt, waarbij, zegt hij met stelligheid: "op zijn minst evenveel mysteries van het hart spelen als organische aanleg."

Paul Hoffmann,

La Femme dans la pensée des Lumières

Paris, Éditions Ophrys, 1977

Benedetta Craveri geeft dit als voetnoot in:

Madame du Deffand et son monde

Seuil, 1982, p.373

C’est à Jean Fernel (1497-1558), professeur à l’École de médecine de Paris et auteur d’Universa medicina (1567), qu’on peut attribuer le développement de la théorie des vapeurs à partir des considérations de Galeno sur la fermentation des urines. Chez Fernel, le terme «vapeur» a un sens littéral et clinique. Les différents organes peuvent être, à tour de rôle ou simultanément, infectés par des émanations putrides qui déterminent des symptômes spécifiques de gravité croissante : «Quand cette vapeur est parvenue jusqu’au cerveau, tantôt elle fait ce qu’on appelle fureur utérine, avec caquet, colère et inquiétude ; ou excite quelques autres formes de folie, remplies de crainte et d’horreur ; tantôt elle cause un profond assoupissement, qui fait tomber les personnes et demeurer sans aucun sentiment.» (Pathologie, de Jean Fernel, Paris, 1661, p. 498).

Ce n’est qu’avec Joseph Raulin que se diffuse, dans la deuxième moitié du XVIIIe siècle, l’usage métaphorique et euphémique du terme «vapeur». Dans la deuxième moitié du siècle, les vapeurs sont considérées comme étant une prédisposition organique des femmes. «Les vapeurs sont devenues à la mode auprès des femmes du monde; Hunauld, auteur d’une Dissertation sur les vapeurs (1756), et Vandermonde, auteur d’un Essai sur la manière de perfectionner l’espèce humaine (1756), trouvent tous deux qu’elles montrent une certaine complaisance à en être frappées. Ainsi Hunauld établit-il une classe particulière de vapeurs, qu’il appelle les «vapeurs à la mode», dans lesquelles, comme il le dit dans une formule pertinente, «il entre pour le moins autant de mystères du cœur que de disposition des humeurs.»

7x17kwadraat

Een gelukkig 2023 gewenst, lezer!

(normaliter een verkiezingsjaar)

Joseph Ratzinger en de Vlaamse pers

Ik lees op de site van de VRT dat hun 'expert religie' Peter Decroubele de vanochtend overleden Joseph Ratzinger ‘onbehouwen’ noemt. Ook deed die man volgens Peter: “…weinig om bruggen te bouwen naar andere religies, integendeel. Hij schopte de moslimwereld door een Byzantijnse keizer te citeren die de islam als kwaadaardig en onmenselijk typeerde.”

De islam kun je inderdaad ook de godsdienst van de vrede noemen, en dan ben je niet onbehouwen, maar of die vlag de lading dekt is minder duidelijk.

Overigens verwijst Decroubele hier (maar misschien wist hij dat niet) naar een academische toespraak die toen in de Vlaamse pers onopgemerkt bleef, en waarin Ratzinger zich dus tot wetenschappers richtte: “Glaube, Vernunft und Universität. - Erinnerungen und Reflexionen.”

Hier op victacausa was meteen wél een gedeeltelijke vertaling te lezen van die redevoering, een stukje dat ik uit Le Monde haalde, die hiervoor blijkbaar wél aandacht had.

Vraag blijft natuurlijk of je in een redevoering iemand mag citeren. Decroubele denkt dat zoiets onbehouwen is, en alvast voor moslims kwetsend kan zijn.*

________

* Later, onder grote druk, verontschuldigde Ratzinger zich voor zijn citaat. Volkomen ten onrechte.

Wat je toen niet allemaal las in jongensboeken!

 

Bij de Olympische Spelen van 1924 in Parijs ging de gouden medaille in het voetbaltoernooi naar Uruguay. Het versloeg in de finale Zwitserland met 3-0. Kees Spierings schreef daarover De Uruguees (Den Haag, 1930 – N.V. G.B Van Goor Zonen’s U.M.), een boek dat ik als kleine jongen bijzonder spannend vond.

Ik keek het dezer dagen weer eens in, en mijn indruk is dat sommige passages nu anders verwoord zouden worden. Klik op het prentje hieronder, lezer, en dan kunt u zelf oordelen.

Je kunt de lezer beter meteen verwittigen

Met een mooie eerste volzin geeft de Antwerpenaar Franciscus van den Enden,* leermeester van Spinoza, te kennen dat hem uitsluitend aandachtige lezers voor ogen staan, en geen mensen die filosofische citaatjes lezen op het web.

                                      VOOR-REEDEN

Waerde Leezer, ’t is voor alle minst, en maer eenighsins Gode en menschen zaken Kenner klaer, en waer genoegh, dat’er buiten Godt alleen, niet zonder oorzaek wort gevonden, en alzoo bevinden wy ook dagelijks, dat gelijk de eene doeningh, of werkingh oorzaek is van een ander, dat alzoo ook, niet minder, de eene gedachte wert veroorzaekt door een andre, en zoo meede door elkander, de eene werkingh oorzaek van deze gedachte, en weederom deze gedachte oorzaek van dusch een Werkingh enz. wordt bevonden.

Vrye Politijke Stellingen,

en Consideratien van Staat

Met een inleiding van dr. W. Klever

Wereldbibliotheek 1992

________

* Geboren 9 februari 1602 te Antwerpen, en gehangen in Parijs op 24 november 1674 (wegens een complot tegen de koning).

Was Voltaire een feminist?

Was Voltaire een feminist? Geen eco- of neofeminist natuurlijk, een klassieke feminist? Élisabeth Badinter zegt nadrukkelijk van wel.

Veertig jaar geleden schreef zij een boek over twee achttiende-eeuwse vrouwen, Mme du Châtelet en Mme d’Épinay.

Louise d’Épinay kwam hier eerder al aan bod, want zij verzorgde samen met Denis Diderot de eindredactie van een boek van Ferdinando Galiani, Dialogues sur le Commerce des Blés. Dat boek uit 1770 ging over vrijhandel versus protectionisme, een thema dat ook nu aan de orde is. Het verscheen, prachtig uitgeven in de reeks CORPUS des ŒUVRES de PHILOSOPHIE en LANGUE FRANÇAISE van Michel Serres, bij Fayard in 1984. Onbegrijpelijk, maar een Nederlandse vertaling is er tot op heden niet.

De tweede vrouw in Badinters boek, Émilie du Châtelet, is van de generatie vóór Louise d’Épinay. Zij vertaalde en becommentarieerde Newtons Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, en haar vertaling wordt nu nog gebruikt, want niemand deed haar dat na. Een zeer geleerde vrouw – Bernouilli, Leibniz en andere grote geesten correspondeerden met haar op gelijke voet – maar als haar naam vandaag valt is dat vaak als de minnares van Voltaire.

Wat Élisabeth Badinter beschrijft, is de strijd die deze vrouwen hebben moeten leveren, om erkend te worden in de mannenwereld:

Als men Voltaire kan omschrijven als feminist, dan is dat omdat hij door haar, en misschien dankzij haar, de vrouwen voortdurend prees. Hij zette zich af tegen Molière en was overtuigd van de intellectuele gelijkheid van beide geslachten, en zelfs van de superioriteit van het tweede. Toen hij zijn Alzire aan Mme du Châtelet opdroeg, rekende hij tegelijk af met de vrouwenhaters van de voorbije eeuw:

Nee, het is geen onfatsoen als vrouwen het wagen zich te ontwikkelen. Ja, Molière en Boileau dreven de spot met geleerde vrouwen en leken de vooroordelen van de barbarij te rechtvaardigen.

Voltaire stuurt de elegante Despréaux* terug naar zijn geliefde studies: "Tevergeefs wilde hij met zijn satire op de vrouwen een dame belachelijk maken die astronomie had geleerd; beter had hij die zelf bestudeerd.”

Voltaire besluit: "Onze tijd is er een waarin de dichter een filosoof** moet zijn, en waarin de vrouw er onverschrokken een mag zijn."

Na het prijzen van filosofische koninginnen en prinsessen, en van de verdiensten van Émilie, gaat Voltaire nog een stap verder in zijn apologie van geleerde vrouwen: "Een van de redenen waarom vrouwen die hun verstand gebruiken gewaardeerd zouden moeten worden, is dat alleen smaak hen daartoe brengt [...]. Voor ons mannen is het vaak uit ijdelheid, soms uit eigenbelang [...]. Geleerdheid is voor ons een middel om fortuin te maken..."

In zijn ogen kunnen vrouwen claimen te schitteren op alle gebieden die traditioneel voorbehouden zijn aan mannen. Toen in oktober 1736 in de Opéra Les Génies élémentaires werd opgevoerd op muziek van Mlle Duval, merkte hij op: "Als een opera van een vrouw succes heeft, zal me dat verheugen. Het bewijst [...] dat vrouwen tot alles wat wij doen in staat zijn, en dat het enige verschil tussen hen en ons is dat ze beminnelijker zijn.”

Voltaire was ook feminist door zijn respect voor vrijheden die immers niet het voorrecht van het mannelijk geslacht zijn. [...] Toen zij later filosofische standpunten innam die strijdig waren met de zijne, verdedigde Voltaire publiekelijk, zonder van mening te veranderen, het recht van Émilie om anders te denken. Hoewel hij het met haar oneens was, respecteerde hij nauwgezet haar Leibniziaanse stellingnames. Aan Dortous de Mairan, die zich hierover verbaasde, antwoordde hij: "Ik heb me daaraan gewend, net zoals ik mijn vrouw naar de woorddienst zou laten gaan als zij protestants was.”

Hieronder een vertaling van een fragment uit de bewuste tiende Satire van Boileau. Hij leidde die nog wel in met een verontschuldiging bij 'le beau sexe', omdat hij haar ondeugden zo ongenadig had geschilderd: "...la liberté que je me suis donnée de peindre ses vices.":

Ach met wat voor ijdele praatjes hou ik me bezig?
Met veel grotere, merkwaardiger thema’s
moeten terstond je geest en oog worden geboeid.
Wie biedt zich als eerste aan? Wel, het is die geleerde

die Roberval waardeert en Sauveur frequenteert.
Vanwaar haar troebele oogopslag en die vale teint?
Met de rekentabellen van Cassini, zegt men,
en een astrolabium in de hand, heeft zij
de hele nacht vanuit haar dakgoot Jupiter gevolgd.
Laten we haar niet storen. Haar wetenschap zal zich,
meen ik, vandaag met nog meer dingen bezighouden:
straks zal men bij Dalancé in haar aanwezigheid
nodig een nieuwe microscoop beproeven.
Vervolgens moet men bij Verney de dissectie zien
van het embryo van een dode vrouw.
Niets ontgaat de ogen van onze weetgierige.
Maar wie treedt nu in haar voetspoor? Het is een precieuze,
een restant van de ooit zo vermaarde geesten
die Molière met één slag kunstig onderuithaalde.

Over weetgierige vrouwen liet Molière in Les Femmes savantes (acte Ier, scène 3) zijn personage Clitandre zeggen: Ik ben het ermee eens dat een vrouw overal inzicht in mag hebben, maar wat mij choqueert is dat driftige studeren, net om dan geleerd te zijn. En ik vind het fijn als zij op gestelde vragen, ook al kent zij het antwoord, onwetendheid voorgeeft. Vaak vind ik het wenselijk dat zij haar kennis voor zich houdt, en van dingen wel weet heeft, zonder te willen dat dit ook bekend wordt, zonder auteurs te citeren, zonder grote woorden, en zonder bij haar minste uitlating altijd gevat te willen zijn.

__________

  * Met zijn volledige naam heette hij Nicolas Boileau-Despréaux,

** Wat toen ook wetenschapper betekende.

Élisabeth Badinter

Mme du Châtelet, Mme d’Épinay

ou l’Ambition féminine au XVIIIe siècle

2e édition mise à jour, Paris, Flammarion 2006

Livre de Poche gaf het in 1983 uit met als titel

Émilie, Émilie

ou l’Ambition féminine au XVIIIe siècle

Nicolas Boileau

Satires, Épîtres, Art poétique

Édition de Jean-Pierre Collinet

Éditions Gallimard 1985

Een feministe van de oude stempel

Vandaag hoor je, of lees je vaak over ‘neofeministen’ en ‘ecofeministen’, maar wat die termen inhouden weet ik niet precies. Wel lijken de voorvoegselfeministen heel wat werk te verzetten: ze blijven niet bij de pakken zitten en er wordt veel lucht verplaatst. Zo ijveren zij bijvoorbeeld voor gendertoiletten en willen ze glazen plafonds afbreken en quota invoeren – toch voor de hogere beroepscategorieën. Verder heb je nog de hoofddoeken die zij hier wél willen zien, maar in Iran weer niet enzovoort.

Duidelijk is dat ze met hun oudere zusters, de prefixloze feministen, niet veel ophebben. Die hielden zich ook met heel andere zaken bezig, en recent nog liet in Frankrijk de linkse filosofe Sylviane Agacinski weten dat de hoofddoek een politiek wapen is van de islam. 

Erger nog: eerder al had zij bedenkingen bij zogenaamde ‘geslachtsveranderingen’, noemde zij de term hétérosexuel kunstmatig, vond ze dat homokoppels geen kinderen konden adopteren en dat draagmoederschap onethisch was. Daarbij komt dat zij voor zichzelf het recht opeist om te verleiden en verleid te worden, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming.

Hieronder de vertaling van enkele passages uit een artikel van haar hand in Le Monde, vijftien jaar geleden:

Men lijkt niet te merken dat de aanspraak op een "homohuwelijk" of op "homo-ouderschap" alleen kon worden geformuleerd uitgaand van de constructie, of het verzinnen van rechtssubjecten die nooit hebben bestaan: de "heteroseksuelen". Pas doordat men deze illusoire klasse van subjecten als echt bestaand is gaan beschouwen, kon de kwestie van gelijke rechten tussen "homoseksuelen en heteroseksuelen" aan de orde komen. Maar het blijft een fictie, want niet de seksualiteit van individuen vormde ooit de grondslag voor huwelijk of verwantschap, maar in de eerste plaats het geslacht, dus het antropologische verschil tussen mannen en vrouwen.

Kortom, als de menselijke ordening, sociaal en symbolisch, aan individuen een dubbele afstamming geeft, mannelijk en vrouwelijk, dan is dat niet vanwege de gevoelens die ouders aan elkaar kunnen binden, de verlangens die hen bezielen of de genoegens die zij elkaar schenken, maar vanwege de seksuele bepaaldheid van het menselijk bestaan, en de dubbele afstamming van elke nakomeling, het model dus dat de cultuur tot nu toe heeft willen behouden.

Vraag is dus of het instituut van huwelijk en afstamming de lijn moet blijven volgen die elke persoon onderbrengt in een menselijke ordening die zelf seksueel is, dan wel of we wensen te breken met het model dat afstamming en voortplanting regelt, en het verschil tussen de geslachten en tussen de generaties bewaart.

Laten we daaraan toevoegen dat erkenning van het huwelijk tussen personen van gelijk geslacht onvermijdelijk een recht op gezamenlijke adoptie, of zelfs op geassisteerde voortplanting zou openen. In dat geval zou de maatschappij ertoe komen om medisch begeleide voortplanting voor vrouwelijke paren (donorinseminatie), maar ook voor mannelijke paren toe te staan of zelfs zich ermee te belasten, en dan zou de legalisering van draagmoederschap juist in naam van de gelijkheid van paren zich proberen op te dringen.

Begrijpelijk dat woke neofeministen haar het spreekrecht in universiteiten willen ontzeggen.