Douce France, zong Trenet lang geleden

 Om Emmanuel Macron te beschermen bij zijn bezoek aan Le Salon de l’Agriculture in Parijs, had men vier afdelingen van de Compagnies républicaines de sécurité (CRS) opgetrommeld, en er was ook veel gendarmerie, plus vanzelfsprekend zijn eigen veiligheidsdienst.

Macron kon dus niet zeggen – zoals destijds Di Rupo – desferiskoet, want afgaande op de beelden waren alleen de koetjes daar goedgeluimd. 

Nee, de sfeer was niet echt goed: de president moest zich terugtrekken op een veilige verdieping van het gebouw om met vertegenwoordigers van de boeren te praten, en ook dat liep niet zoals het hoort want die boeren hadden zich niet aan hun woord gehouden, en Emmanuel vond dat ze hem ‘voor een imbeciel hielden’. Verrassend woordgebruik voor een president.

Toch is zijn aanwezigheid op het salon niet nutteloos geweest, want de Franse woordenschat heeft erbij gewonnen. Je hoort nu praten over un président bunkerisé. Sterk woord voor een zaaltje ergens op een eerste verdieping, maar echt nieuw is het woord ook weer niet.

Bunker – mijn golf spelende lezers kennen dat woord – is in het Frans geattesteerd halfweg de XVIIIde eeuw, en betekende toen een soort bank die ook als koffer dienst deed. Bij Van Dale lezen we ‘bergplaats voor kolen, oorspronkelijk Schots dialect', maar lezers die de golfsport niet beoefenen zullen eronder verstaan: betonnen militaire constructie zoals je die aan de Noordzeekust wel aantreft als overblijfsel van de Atlantikwall.

Ja, de gemoederen raken verhit en de woordenschat wordt geleidelijk aan ruwer, tot zelfs belliqueux.

(woordfrequentie van 'bunker' in het Frans)

Astrid Coppens, Natalia en ... M.Mus

.

Naar ik lees heeft VTM een programma met twee alleenstaande moeders, zekere Astrid Coppens en zekere Natalia – van deze laatste wordt om de een of andere reden de familienaam niet genoemd.

Die twee moeders doen net alsof zij moeten rondkomen met het karige inkomen dat professor Stijn Baert (eveneens bekend van de televisie) hen ter beschikking stelt. Zelf bezit ik geen televisietoestel en heb hun programma dus niet gezien, maar er is naar het schijnt wel enige deining rond ontstaan.

Veertig jaar geleden, in 1984, was er in Nederland ook enige deining rond wat daar ‘bijstandsmoeders’ heet. Moeders dus die moeten rondkomen met geld uit de bijstand, net als Astrid en Natalia.

Karel van het Reve gaf daar toen uitleg bij in een radiopraatje op de korte golf – bestemd voor de Nederlandse rijksdelen overzee:

Over Rome en Gent en carnaval

Geen kwaad woord over wie vandaag romans schrijft, maar liever dan dingen die bekroond zijn, of in de een of andere hitparade voorkomen, lees ik romans die honderd, tweehonderd of driehonderd jaar oud zijn. Die zijn door de Tijd gefilterd, niet door een eigentijdse jury, én je vertoeft voor een aantal honderden bladzijden in een ander landschap, je leest over andere zeden en gewoonten. 

En voor sommigen mogen ze de roep hebben, maar saai zijn die oude schrijvers niet, zoals dit grappige voorbeeld mag bewijzen:

[...] in de vier maanden dat hij Italië in alle richtingen had doorkruist, had Albert nog niet één affaire gehad.
Albert probeerde er soms grapjes over te maken, maar eigenlijk was hij diep gekrenkt. Hij, Albert de Morcerf, toch een van de meest aantrekkelijke jonge mannen, was er nog altijd aan voor zijn moeite. Dat was des te pijnlijker omdat Albert, naar de bescheiden gewoonte van onze dierbare landgenoten, Parijs had verlaten in de overtuiging dat hij in Italië de grootste successen zou oogsten en dat men hem, met het relaas van die successen, op handen zou dragen op de boulevard de Gand.*

Helaas! niets was ervan in huis gekomen: niet bij hun echtgenoten, maar bij hun minnaars hadden de charmante Genuese, Florentijnse en Napolitaanse gravinnen het gehouden, en Albert was tot de smartelijke overtuiging gekomen dat Italiaanse vrouwen tenminste dat voordeel hadden boven de Franse, dat ze trouw bleven in hun ontrouw.

Ik zeg niet dat er in Italië, zoals overal elders, geen uitzonderingen zijn.

En nochtans was Albert niet alleen een perfect elegante cavalier, maar ook nog heel geestig. Bovendien was hij burggraaf, van nieuwe adel, dat is waar, maar nu men geen bewijzen meer hoeft voor te leggen: wat maakt het uit of je kan terugwijzen tot 1399 of tot 1815! Komt nog bij dat hij vijftigduizend pond aan inkomsten had. Dat is zoals men weet meer dan genoeg om in Parijs in de mode te zijn. Het was dus nogal vernederend dat niemand hem terdege had opgemerkt, in geen enkele van de steden die hij had bezocht.

Hij was dan ook van plan om in Rome zijn schade in te halen, want carnaval is in alle landen van de wereld die deze achtenswaardige traditie in ere houden een periode van vrijheid waarin ook de meest gestrenge zich tot een of andere zottigheid laat overhalen. Welnu, aangezien het carnaval de dag daarop begon, was het voor Albert zaak om zich vooraf al te afficheren.

Met dit in gedachte huurde Albert een van de meest in het oog springende loges in het theater, en doste hij zich onberispelijk uit.

Alexandre Dumas

Le Comte de Monte-Christo

Préface de Jean-Yves Tadié

Édition établie et annotée par Gilbert Sigaux

Gallimard, Folio classique, pp.404-5

____________

* Helaas herdoopt in Boulevard des Italiens (postkaart ≈ 1920).

Paniek in de tent!

In Frankrijk moet de mediaregulator Arcom* aanbestedingen uitschrijven voor de verlenging van de licenties van 15 digitale televisiekanalen, waaronder die van Canal+, C8 en CNews.

Op 29 februari zullen de baas van de Canal+groep, en vervolgens de directie van CNews en de sterpresentatoren Pascal Praud en Laurence Ferrari** ondervraagd worden door parlementsleden.

Wat men aan CNews verwijt, is dat het een ‘opiniezender’ zou zijn, in tegenstelling tot de publieke zenders die neutraal en objectief berichtgeven. Als dit bewezen wordt geacht, kunnen de vergunningen worden ingetrokken.***

Sonia Mabrouk, van CNews en Europe1, had hierover een gesprek met de historicus Georges Bensoussan:

Sonia Mabrouk: Wat heeft deze kwestie volgens u te betekenen, Georges Bensoussan?

Georges Bensoussan: Ten eerste denk ik dat er sprake is van een toch wel verbluffende omkering van de realiteit. In naam van de pluraliteit van meningen wijst men naar CNews, terwijl in de publieke media die pluraliteit niet de regel is – daar kan ik van meespreken. Dat is één, en anderzijds is het vooral de uiting van een paniekgevoel in de hogere kringen. Dat wil zeggen, dat het erop lijkt dat aan de kant van de doxa, het gestroomlijnde denken – wat Christophe Guilluy de wereld van de metropolen zou noemen – wel, dat de paniek daar hard toeslaat omdat men het gevoel heeft dat aan de kant van de heterodoxe meningen, aan de kant die tégen de doxa ingaat, aan de kant van de volkse klassen, de kleine middenklasse enzovoort, mensen zich beginnen uit te spreken, hun stem laten horen. En dat is iets waar de culturele bourgeoisie, die de publieke media grotendeels domineert, heel slecht tegen kan. Dat is het, meen ik. Het is er een symptoom van.

Mabrouk: Paniek, zegt u?

Bensoussan: Ja, een ware paniek, omdat men in de hogere kringen begint te beseffen dat er beweging zit in het gebouw.

___________________

    * Analoog aan de Vlaamse Regulator voor de Media.
  ** Mevrouw Renaud Capuçon, voor de muziekliefhebbers onder ons.
*** In Nederland zagen we iets dergelijks met de omroepvereniging ‘Ongehoord Nederland’, die men van de buis wilde verwijderen. Na de recente verkiezingsuitslagen heeft men die plannen wijselijk laten varen.

Geprezen zij het bier!

Dit exemplaar van A Shropshire Lad had ik, al ben ik geen bibliofiel, graag eens doorbladerd, maar lezer, u zal het met mij eens zijn: 3.917,63 € (exclusief port) is prohibitive.

Er bestaat een Nederlandse vertaling van W. A. Jonker (uitgeverij G.A. Van Oorschot, 1993), en die heeft op de even pagina's de oorspronkelijke tekst, want zoals wij leerden van Ortega y Gasset in Misère et splendeur de la traduction (oorspronkelijk van 1937, vertaald bij Les Belles Lettres in 2013): een vertaling is niet hét werk, zij is een pad naar het werk.

Van Jonker las ik destijds zijn Onegin-vertaling, waar Hans Boland zo de spot mee dreef. Mij charmeerde ze. Bij Housman lukt hem dat, ach misschien iets minder, wellicht omdat ik Engels wél goed versta, maar Russisch zo goed als niet (met een restje armzalig schaak-Russisch lees je geen literaire tekst).

Hier een stukje van Housmans grandiose ode aan het bier, die hij besluit met de overweging dat na een zatte nacht (waarin zoals wij weten veel kan gebeuren), een ontnuchterende dag volgt. Die verzen geef ik niet, daarvoor moet u een van de talloze uitgaven van A Shropshire Lad maar kopen. U zult zich dat niet beklagen.

       

       Daar in Burton aan de Trent
       staan prima brouwers op hun post.
       De Muze schenkt maar slappe kost,
       en bier rechtvaardigt Gods bestuur
       beter dan Miltons dichtersvuur.
       Je wordt toch ziek van zulk gedenk?
       Drink liever bier! Schenk in man! Schenk!
       Bekijk de wereld in je glas!
       't Zou fijn zijn als hij echt zo was.

       

       Oh many a peer of England brews
       Livelier liquor than the Muse,
       And malt does more than Milton can
       To justify God's ways to man.
       Ale, man, ale's the stuff to drink
       For fellows whom it hurts to think:
       Look into the pewter pot
       To see the world as the world's not.

Alfred Edward Housman

A Shropshire Lad, LXII

1896, Harrap London 1982

 

Die wierook laat ik me welgevallen

 

Grotere lof dan wat Philippe Clerick me hier toezwaait kun je als blogger niet krijgen ...en het maakt ook wel iets uit wié de lofzanger is. Een collega nog wel! 

Gelukkig delen ook anderen in de lof: zo noemt Philippe onder meer de mooie stukjes van Pierre Plum – met wie ik nog náchten snelschaak heb gespeeld (voor meestal bescheiden sommen gelds). Fünf-Minuten-Blitzpartien: dan heb je amper de tijd om je stukjes te verzetten, laat staan om er te schrijven. Helaas onderhoudt Plum geen blog, maar wie zijn stukjes kent weet waarover Clerick spreekt.

Nu had Philippe ongetwijfeld zuiniger kunnen zijn met zijn lof, maar ja, gevleid voel ik me wel:

‘Een blog situeert zich een beetje tussen het boek en Facebook. Het heeft een iets permanenter karakter. Lezers kunnen bepaalde zaken opzoeken en terugvinden. Alvorens er zelf een te beginnen heb ik eerst alles van Marc Vanfraechem gelezen. Ik was hem tegengekomen via Karel van het Reve omdat hij op zijn blog wel eens Karel vermeldde. Hij is – net als ik – een grote Karel van het Reve-bewonderaar. Een maand lang heb ik dagelijks stukjes van hem gelezen en na die maand dacht ik dat die formule me wel zou liggen – ook zijn lay-out heb ik grotendeels overgenomen.’

Leest heel zijn boek als een zedenpreek?

 

Ilja Leonard Pfeijffer verklaart in De Morgen: ‘Alkibiades geeft in mijn roman de volgende analyse van het politieke klimaat in Athene.’

En dan volgen tweehonderd woorden – u leest ze hier onderaan – waarin Alkibiades het opneemt tegen ...Wilders, Meloni, Dodik, Trump, Orbán, Netanyahu en consorten. Die Griek van Ilja Leonard bezit een heel moderne woordenschat, met uitdrukkingen als ‘gezonde volkswil’, ‘naadloos samenvallen’, ‘het eigen gelijk’ enzovoort – eindelijk weten we waar die negentiende-eeuwse Duitsers hun gesundes Volksempfinden vandaan hadden!

Pfeijffer zelf bekent in alle nederigheid: ‘Ik had mijn bezorgdheid over de staat van ons bestel niet beter kunnen formuleren dan hij.’ En ook onze hedendaagse journalisten zijn natuurlijk bij Alkibiades in de leer gegaan.

Nu goed, het is zoals hijzelf zegt een roman, géén geschiedenis, en van Alkibiades mogen dan helemaal geen speeches zijn overgeleverd, een romancier mag er natuurlijk altijd verzinnen.

Bij de grote graeciste Jacqueline de Romilly echter steekt Alkibiades geen speeches af. Dit is wat zij zegt in haar voorwoord bij Alcibiade, ou les dangers de l’ambition van 1995:

Vooreerst is het helemaal geen geromantiseerde biografie. Geen enkel woord wordt een personage in de mond gelegd dat niet in de teksten voorkomt. Er zijn geen dialogen, geen gereconstrueerde scènes, geen innerlijke overwegingen die iemand worden toegeschreven. Dit is een boek van een helleniste, getraind in respect voor bronnen en kritische nauwkeurigheid. [...] Daarom heb ik Ploutarchos, Thucydides en Plato vaak aan het woord gelaten. Soms kan men zich verbazen over bepaalde eigenaardigheden in hun stijl, maar deze teksten dragen het stempel van authenticiteit, en we kennen de waarheid over Alkibiades alleen daaruit.

In haar korte, wetenschappelijk verantwoorde boek zal de lezer óók parallellen met onze tijd ontdekken, al moet hij dat dan wel zelf doen: hij krijgt ze niet voorgekauwd in een predicatie die nooit één Athener heeft moeten aanhoren.

Zet u schrap lezer, want het ligt er allemaal nogal dik op, en Pfeijffer maakt van Alkibiades niet direct de meest opwindende orator:

Hoe verdeeld het volk ook is, er staan om de haverklap leiders op die de uiteenlopende vormen van onvrede mobiliseren en pretenderen dat zij namens het gehele volk spreken. Zij spiegelen het volk voor dat het een monopolie heeft op het gezonde verstand en dat het homogeen is in zoverre het wordt verraden door de politieke elite. Zij presenteren het als een vanzelfsprekendheid dat de gezonde volkswil, die door de heersende klasse wordt genegeerd, naadloos samenvalt met hun eigen standpunten en elke mening die afwijkt van die van hen, beschouwen zij als een verloochening van het soevereine volk en een verkrachting van de democratie. Zij doen een beroep op emotie en presenteren rationaliteit als een instrument van het establishment. Het volk heeft geen behoefte aan feiten of argumenten, omdat het volk donders goed weet dat argumentatie een onderdeel is van het complot om het volk te onderwerpen en dat dat de feiten zijn. Met de insinuatie dat de democratische instituties het werktuig zijn waarmee de politieke elite het volk knecht en kleineert, zetten zij het volk in naam van de democratie op tegen de democratie, die in hun visie geen democratie mag heten als zij niet neerkomt op een compromisloze alleenheerschappij van hun eigen gelijk.

Gérard Depardieu en de goede media

Om Gérard Depardieu was vóór een paar weken veel te doen. De ereburger van Estaimpuis had schandalige dingen gezegd die niet enkel dat Waalse dorp, maar heel Frankrijk dooreen hebben geschud, en vervolgens heel de wereld.

Het programma Complément d’Enquête van France Télévision had die zaak aan het licht gebracht, en zonder enige faktsjekking namen alle media, ook hier, dat voor waar aan. Het kwam tenslotte van een betrouwbare staatszender.

Niet alleen verloor Gérard daarna het ereburgerschap van Estaimpuis, maar ook dat van Québec, en wilde de Franse minister van cultuur, Rima Abdul Malak (inmiddels vervangen) hem zijn Légion d’Honneur afnemen, wat gelukkig niet binnen haar bevoegdheid viel.

Yann Moix, maker van de film met de bewuste uitspraken, zegt echter dat Complément d’Enquête bedrog heeft gepleegd, en nu moet de Franse audivisuele toezichthouder daarover oordelen. Moix gaf uitleg bij CNews: 

Pascal Praud: France2 beeft. France Télévision beeft. Yann Moix was vanmorgen bij ons. Zie maar wat hij me zei: ze hebben de montage gemanipuleerd, zowel het beeld als het geluid. Yann Moix zegt dat, waar Gérard Depardieu "madame" zei, ze het vervangen hebben door "fifille".
(panel) Kan zoiets?
Praud: Natuurlijk kan dat, in een klankmontage kun je doen wat je wilt. Neem ik u mee naar de montagekamer? Dus als dat waar is, áls het waar is, dan verdwijnt Complément d'enquête natuurlijk, én het management dat dit toedekt...
(panel) Het is meer dan ernstig.
...en duidelijk nog steeds de beelden niet wil geven, en dit dus al weken toedekt. Ik zeg erbij: dat is het standpunt van Yann Moix, hé! Luisteren we naar Yann Moix, maar als deze dingen waar zijn, dan dreigt er wat om te gaan. Yann Moix, die vanmorgen bij ons was over dit onderwerp:

Praud: Het moment van de waarheid nadert, het Laatste Oordeel wordt om zo te zeggen weldra geveld. Er komt hommeles bij France Télévision en er zullen misschien koppen rollen.
Yann Moix: Ik kan u maar één ding zeggen, en dat is dat we van Arcom verwachten dat ze teruggave van mijn film eisen, zodat we de versie in de stoeterij [plaats van opname] kunnen vergelijken met de versie die is uitgezonden in Complément d'enquête.
Praud: Want a priori, als ik uw advocaat goed heb begrepen, is er geknoeid met de montage, is er geknoeid met het geluid van de montage...
Moix : Een "madame" werd vervangen door een "fifille", en er werd ingezoomd op een kind, terwijl Gérard Depardieu – ik was op de set, het is mijn film – zei wat hij zei over een vijfendertigjarige vrouw. Ik zeg niets meer, het is misbruik van vertrouwen, het is oplichterij, het is bedriegerij. En nu zeg ik geen woord meer.

Praud: Omdat iedereen commentaar had op deze zogenaamd geseksualiseerde beelden, tot François Hollande toe, die op France Inter zijn veroordeling kwam uitspreken...
(panel) Natuurlijk.
...hij, schaamteloos en altijd klaarstaand om iedereen te veroordelen zonder de feiten af te wachten, en als dat het geval is...

 

Pascal Praud : France2 tremble. France Télévision tremble, et Yann Moix était avec nous ce matin. Vise ce qu’il dit, c’est à moi qu’il le dit. Ils ont manipulé le montage, à la fois avec l’image, mais aussi avec le son. Yann Moix dit que quand Gérard Depardieu dit «madame» ils ont remplacé le madame par «fifille».
(panel) C’est possible ça ?
Bien sûr que si, dans un montage son tu fais tout ce que tu veux. Un montage son, je vous emmène en salle de montage. Donc si c’est vrai, si c’est vrai, Complément d’enquête évidemment saute, la direction qui a couvert ça...
(panel) C’est gravissime.
...qui ne veut toujours pas donner les images manifestement, donc qui couvre ça depuis des semaines,.. je peux vous dire que c’est la position de Yann Moix hein! On va l’écouter Yann Moix, mais si telles sont les choses avérées, ça risque de bouger. Yann Moix qui était ce matin avec nous sur ce sujet.

 -----

Praud : L’heure de vérité approche, le Jugement Dernier d’une certaine manière est quasiment en place, et ça va faire du bruit à France Télévision, et des têtes vont peut-être tomber.
Yann Moix : Je peux vous dire une seule phrase, c’est que nous attendons de l’Arcom, que l’Arcom exige la restitution de mon film, pour comparer la version dans le haras avec la version qui pour l’instant a été diffusée dans Complément d’enquête.
Praud : Parce que, a priori, si j’ai bien écouté votre avocat, le montage a été bidouillé, le son du montage a été bidouillé...
Moix : Un «madame» a été remplacé par un «fifille», et ils ont zoomé sur une enfant, alors que Gérard Depardieu – j’étais sur le tournage, c’est mon film – a tenu ses propos sur une femme de trente-cinq ans. Je n’en dirai pas plus, c’est un abus de confiance, c’est une escroquerie, c’est une arnaque. Je ne dirai pas un mot de plus.

 ----- 

Praud : Parce que tout le monde a fait son commentaire sur cette séquence dite sexualisée, jusqu’à François Hollande à France Inter qui est venu condamner...
(panel) Bien sûr.
...lui, allègrement, toujours prêt à condamner les uns et les autres avant d’avoir d’autres éléments, et si tel est le cas...

Het belang van archieven

Het Franse klank- en beeldarchief INA bezit een schat aan materiaal. Onbewerkt materiaal uit het verleden is altijd verrassend, en iedereen kan het bekijken zonder duiding van hedendaagse wijzen.
Archieven zijn belangrijk want – hoe onwaarschijnlijk het mag klinken – je kunt nooit uitsluiten dat bijvoorbeeld de politieke debatten en interviews van vandaag, vervelend en voorspelbaar als ze zijn, voor onze kinderen of kleinkinderen een bepaalde amusementswaarde zullen hebben.

In 1991, in Humo, vergeleek Louis Tobback asielzoekers met meeuwen op een stort. Of dat toen een partijstandpunt was weet ik niet, maar hij vond dat je die vogels moest verjagen. Helaas moeten we het hier stellen zonder klank of beeld.
Tien jaar vóór Tobback vertolkte secretaris-generaal Georges Marchais van de Franse communisten het standpunt van zijn partij – toen nog niet over ‘asielzoekers’ maar over clandestiene immigranten. Tobback had blijkbaar goed naar hem geluisterd, maar Lionel Jospin en zijn socialistische partij dachten daar toen heel anders over. Veel ophef maakte het standpunt van de communisten niet – de bevolking dacht er net zo over – en de verstandhouding met de socialisten kwam niet in het gedrang. Blijkbaar konden zij van mening verschillen zonder dat er ruwe termen vielen.

Maar wat drieënveertig jaar na Marchais' interview nog altijd meegaat, is één grappig zinnetje van hem:

Georges Marchais: Kijk, de socialistische partij is de socialistische partij. Ik vraag de socialisten helemaal niet om communisten te worden. Bijgevolg moeten we uitgaan van deze realiteit: er is een socialistische partij en een communistische. De ene is een sociaaldemocratische partij, reformistisch, de andere een revolutionaire partij. 

Wij hebben andere politieke doelstellingen. We hebben onze verschillen. Er kan dus geen sprake van zijn ons te vragen het communisme op te geven, en evenmin kun je de socialistische partij vragen het socialisme op te geven.

Patrice Duhamel (TF1): Dat was niet de vraag die u werd gesteld.
Marchais: Het was misschien niet uw vraag, maar het is mijn antwoord.
Duhamel: Over welke kwestie kan er niet worden onderhandeld?
Marchais: Dat was de tweede vraag. In de eerste vraag had u het over de machtswissel.*
Duhamel: Ja.
Marchais: Dus ik antwoordde op die machtswissel. De tweede vraag was: over welke kwestie? Maar ik heb Jospin gehoord en hem gelezen. Hij sprak dus over de meningsverschillen tussen ons. Onder die meningsverschillen noemde hij de arbeidsmigratie. U hebt hem gehoord, u was erbij. De arbeidsmigratie.**
Hier hebben we het over een precieze vraag. Er zijn twee miljoen werklozen, Fransen en immigranten. Waarom dan illegale arbeidskrachten binnenlaten die het aantal werklozen verhogen? Ziedaar de vraag. Daar gaan wij niet mee akkoord. Dus wat we zeggen is: we moeten de instroom van arbeidsimmigranten stoppen. Diegenen die in Frankrijk zijn, moeten blijven; zij hebben meegewerkt om de rijkdom van Frankrijk te produceren toen er volledige werkgelegenheid was. Zij moeten blijven, maar we moeten geen nieuwe arbeidsmigranten binnenlaten om ze in werklozen te veranderen. Dat is mijn standpunt.

Marchais : Bien, le parti socialiste, c’est le parti socialiste. Je ne demande nullement aux socialistes de devenir des communistes. Par conséquent il faut partir de cette réalité. Il y a un parti socialiste et un parti communiste, qui sont deux partis différents. L’un est un parti social-démocrate, réformiste, l’autre est un parti révolutionnaire.
Nous avons une politique différente. Nous avons des divergences. Par conséquent il est hors de question de nous demander à renoncer d’être des communistes, tout comme il est hors de question de demander au parti socialiste de renoncer d’être des socialistes.
Duhamel : Ce n’est pas la question qui vous était posée.
Marchais : C’était peut-être pas votre question, mais c’est ma réponse.
Duhamel : Sur quelle question il ne faut pas négocier ?
Marchais : Ah ça, c’était la deuxième question. La première, vous avez évoqué le changement.
Duhamel : Oui.
Marchais : Alors, j’ai répondu au changement ! La deuxième, vous dites : sur quel sujet ? Mais j’ai entendu Jospin, j’ai lu. Alors, il parle des désaccords qui existent entre nous. Parmi ces désaccords, il a cité les travailleurs immigrés. Vous l’avez entendu, vous y étiez. Les travailleurs immigrés.
Voilà une question précise où nous, nous disons ceci : il y a deux millions de chômeurs, français et immigrés. Pourquoi laisser entrer de la main-d’œuvre clandestine pour augmenter le nombre des chômeurs ? Voilà la question. Nous ne sommes pas d’accord. Nous disons donc : il faut mettre un terme à la venue de la main-d’œuvre immigrée. Ceux qui sont en France doivent rester, ils ont contribué à produire les richesses de la France quand il y avait le plein emploi. Ils doivent rester, mais il ne faut pas laisser entrer de nouvelles mains-d’œuvre immigrées pour en faire des chômeurs. Voilà ma position.

____________

  * François Mitterrand volgde in 1981 Valéry Giscard d'Estaing op als president.

** Onze kranten spraken toen over gastarbeiders.

De Franse premier dedouaneert het begrip 'identiteit'

Bij CNews geeft men de nieuwe eerste minister Gabriel Attal heel wat krediet, zeker ook omdat hij – eerst nog als regeringswoordvoerder, daarna als minister van onderwijs – aanvaardde om in hun studio’s de handschoen op te nemen. Attal mag dan van socialistischen huize zijn, hij schuwt het debat op een als rechts gekwalificeerde zender niet, terwijl er in Franrijk linkse stemmen te horen zijn die CNews gewoon willen verbieden. Inderdaad hoort men bij CNews vaak termen als 'natie' of 'identiteit', maar nu neemt ook Attal die in de mond. Il s’avance sur les plates-bandes du Rassemblement national, hoor je bij andere media. Hij betreedt het pad van het Rassemblement national.

Die durf valt wel in goede aarde bij CNews, maar dat neemt niet weg dat hun journalisten en panelleden op daden wachten, en Attals woorden soms van argwanende commentaren voorzien. Immers: woorden zijn geen oorden.

Eliot Deval: En dan deed hij een uitspraak die onze aandacht trok: hij stelde zich ten doel om de Franse identiteit te koesteren en te bewaren. Luisteren we:

"Globaal gezien gaat het erover hoe we onze identiteit bewaren, onze Franse identiteit, onze waarden, onze sterke punten, in een wereld die verandert en in beweging is. Hoe kunnen we nu al deze veranderingen en al deze transities omzetten in troeven, waar we verder mee kunnen en de Fransen beter van worden? Dat is ons doel."

Eliot Deval: Amine Al Khatmi?

Amine Al Khatmi: Ik ben het met de premier eens, en ik stel voor dat hij dit bespreekt met een president van de Republiek die hij goed kent, en die zei dat er niet zoiets als de Franse cultuur bestond.* Ik denk dat dit kan leiden tot een interessant debat tussen de twee hoofden van de uitvoerende macht.

Eliot Deval: Misschien dat iemand wel van mening kan veranderen?

XX: ...ja dat kan &c.

Eliot Deval: Et puis il a une phrase qui nous a interpellés. Voilà ce qu’il dit: il se fixe comme objectif de conserver, de garder l’identité française. On écoute:

Gabriel Attal: Au global, c’est comment garder notre identité, notre identité française, nos valeurs, nos grandes forces, dans un monde qui change et qui bouge. Et comment est-ce que tous ces changements et toutes ces transitions, on en fait des atouts pour aller plus loin et pour que les Français vivent mieux? C’est ça notre objectif.

Eliot Deval: Amine Al Khatmi?

 
Amine Al Khatmi: Je suis d’accord avec le premier ministre, et je lui suggère d’aller en discuter avec un président de la République qu’il connaît bien, qui a déclaré qu’il n’y avait pas de culture française. Je pense que ça peut donner lieu entre les deux têtes de l’exécutif à un débat intéressant.

Eliot Deval: On peut peut-être changer d’avis?

XX: ...oui on peut &c.
____________

* In Libération kun je lezen wat Macron destijds zei in Lyon.

Een francofone nulliteit

 Dat onze niet bijster snuggere minister van Buitenlandse Zaken (hoe heet ze ook weer?) geen deftig woord Nederlands kent is normaal in Belgique, maar nu sprak dat braaf schaap ook nog “Peace Initiative” uit als “pissez inichatif”. 

Dan vraag je je toch af wat zo’n productje van de positieve discriminatie, dat blijkbaar evenmin een letter Engels kent, aanvangt in een internationaal gezelschap.

Of een ernstige leraar zijn tijd in haar wil steken valt te betwijfelen – nullus tenetur ad impossibile zei Augustinus – maar zelfs van het ridicule, groteske, ten hemel schreiende Engels van Charles Michel (een productje van nepotisme in dit geval) zou ze misschien nog iets kunnen opsteken.

Gelukkig voor haar wordt zij in het eigen Franstalige kringetje van repliés sur eux-mêmes voor vol aangezien. Beschamend blijft dat zij ook Vlamingen vertegenwoordigt in het buitenland – al is zij zich daar wellicht niet van bewust.

Is Gabriel Attal werkelijk de jongste?

 

Pascal Praud van CNews liet opmerken dat de jonge Gabriel Attal een nog jongere voorganger had. En hij maakte ook grappige opmerkingen bij de veronderstelde reacties van een paar oudere ministers die zich wel gepasseerd zullen voelen:

De laatste Franse regeringsleider nog jonger dan Attal heette Bonaparte. Die was dertig toen hij in 1799 tot eerste consul werd benoemd. Gisteren hoorde ik uit de mond van de nieuwbakken eerste minister termen als nationale soevereiniteit, grandeur, veiligheid als prioritaire doelstellingen van het land, gezag, wederopleving, in die mate zelfs dat ik me afvroeg of Emmanuel Macron niet Jordan Bardella had benoemd. Maar nee, het is een socialist, de eerste die Matignon betreedt na het Hollande-lustrum – madame Borne was immers meer technica dan politica. Als gevolg is nu Bruno Le Maire vannacht honderd jaar ouder geworden, en hoopt François Bayrou misschien, als de fee Carabosse, dat de lieveling van de macronie zich in de gangen van het paleis zal prikken aan een spinnewiel.

Le dernier chef de gouvernement français plus jeune qu’Attal s’appelait Bonaparte. Il avait trente ans et il fut nommé Premier Consul, c’était en 1799. J’ai entendu hier dans la bouche du néo premier ministre les mots de souveraineté nationale, grandeur, sécurité comme objectifs prioritaires du pays, autorité, sursaut, à tel point que je me suis demandé si Emmanuel Macron n’avait pas nommé Jordan Bardella. Mais, non, c’est bien un socialiste, le premier depuis le quinquennat Hollande qui entre à Matignon – madame Borne étant d’avantage une techno qu’une politique. Conséquence : Bruno Le Maire a pris cent ans dans la nuit, et François Bayrou, fait Carabosse du Marigot, espère peut-être que l’enfant chéri de la macronie se piquera avec un rouet dans les couloirs du palais.

Op avontuur in Gent

 

De tocht van het Gravensteen naar het Sluizeken kun je te voet maken (500 meter), via bijvoorbeeld de Kraanlei en Oudburg, maar wie liever de Geldmunt en dan de Lange Steenstraat neemt zal er ook komen. En wie van de diensten van De Lijn gebruik wil maken: ook dat kan. Je neemt dan Bus 5A, stapt over op Bus 10, en vervolgens brengt Tram T2 je naar je bestemming. Met een beetje geluk ben je er al binnen de twintig minuten.

Democratische 'innovaties' zijn nergens voor nodig

 

Dat politicologen al eens een verstandig woord zeggen zal niemand betwisten. Doen we dat bij gelegenheid niet allemaal tenslotte? net zoals we ook dwaasheden en incongruenties debiteren. Dat zij echter in naam van een wetenschap kunnen spreken mag worden betwijfeld. 

Én, dat het de hen interviewende journalisten aan een goed geheugen ontbreekt, blijkt telkens weer.

Maddens: Kijk naar de referenda. Tot de jaren 90 waren de meeste commentatoren en politicologen daar eigenlijk vrij positief over. Maar dat veranderde na een aantal referenda waar de burgers zogezegd ‘verkeerd’ hebben gestemd, bijvoorbeeld tegen de Europese Grondwet (in Nederland in 2005, red.) of voor de brexit (in het Verenigd Koninkrijk, in 2016, red.).

Op zich een verstandig woord – dat valt zoals we zegden niet uit te sluiten – maar de redactie van De Morgen weet helaas niet dat het betreffende referendum behalve in Nederland, éérst en vooral in Frankrijk een overduidelijk NEEN kreeg.

Toegegeven, Frankrijk is een ver land. Toch hadden die redacteurs het verstand mogen hebben om af en toe een blog te lezen. Die naïef aandoende onvolledigheid was hun dan bespaard gebleven.

Karen Celis:  ...ik denk inderdaad dat een referendum een ongeschikt instrument is voor heel wat beslissingen in onze erg complexe samenleving. [...] En wat een uitermate slecht idee was het om via een referendum aan de burger te vragen: gaan we uit de EU stappen of niet?

Blijkbaar zijn er volgens Karens wetenschappelijke, althans politicologische inzichten onderwerpen waar de burger maar beter buiten blijft. In Zwitserland denkt men daar anders over, maar dat land ligt nog een stuk verder dan Frankrijk.

Beste Karen Celis, u bent het grondig eens met Jean-Luc Dehaene, toen nog geen ridicuul poppetje in een CD&V-propagandabaksel maar een volbloed antidemocraat, die na de superieur genegeerde referenda samen met zijn maat Giscard d’Estaing uitpakte met een ‘grondwet’ (bij De Morgen noemen ze die tekst zo, maar ach, wat betekenen definities daar), waarvan hij vond dat het beter was dat de bevolking helemaal niét snapte wat erin stond.

Verder Karen, vertelt u nog iets over ‘gelijkheid’ en over het ‘klimaat’. Met een beetje politicologisch zoekwerk zult u vast nog onderwerpen vinden waar de bevolking niet betrokken bij hoeft te worden. Maar vooral die 'gelijkheid' zou ik u graag horen definiëren.

Emmanuel Macron over Gérard Depardieu

De Franse cultuur wordt in dat land hooggehouden door Rima Abdul Malak, minister in de regering van Élisabeth Borne. Maar nu heeft deze minister vrijdag een misstap begaan. Ze kondigde een disciplinaire procedure aan, om het Légion d’Honneur van Gérard Depardieu "een schande voor Frankrijk" in te trekken.

Malak had een televisieprogramma gezien – Complément d'enquête op France 2 – waarin Depardieu lelijke dingen zegde over vrouwen. Dat haalde ook hier de kranten. Alleen was zij in haar opwinding vergeten dat de toekenning of intrekking van zo’n onderscheiding helemaal niet onder haar bevoegdheid valt. In een republikeinse monarchie heet zoiets un sujet régalien: het komt alleen de vorst toe.

Emmanuel Macron reageerde meteen (alle lof!) en zette Rima op haar plaats:* "Ik ben een groot bewonderaar van Gérard Depardieu, un immense acteur, un génie de son art. Hij heeft Frankrijk, onze grote auteurs en onze personages wereldwijd bekend gemaakt. Hij maakt Frankrijk trots." Al gaf hij ook toe dat de acteur "zich wel eens liet gaan."

"Deze orde, het Légion d’Honneur is er niet om te moraliseren, en wordt niet ingetrokken op basis van een reportage." En dan komt zijn verdict: "Zal ik het Légion d’Honneur intrekken als mensen dingen zeggen die me choqueren? Ik zeg nee. Ja, de minister is te ver gegaan. Ik haat klopjachten, en de juridische procedures zullen hun beloop hebben."

Als deze minister nu niet het verstand heeft om ontslag te nemen, moet hijzelf wel ingrijpen zou je denken.

_____________

* Elle fut recadrée, zeggen ze in het Frans.

Noot van 11 januari: Malak werd in de regering Attal niet meer opgenomen.

Sahra Wagenknecht over Oekraïne

Na 24'30" in hun interessante gesprek komt dit fragment:

Inga Kühn: Mevrouw Wagenknecht, u stelt een pauze in de wapenleveringen voor, en gelooft dat Vladimir Poetin dan tot vredesonderhandelingen bereid zou zijn. Wat maakt dat u Vladimir Poetin vertrouwt?

Sahra Wagenknecht: Ik vertrouw Vladimir Poetin niet, maar ben ervan overtuigd dat oorlogen, of alvast niet een oorlog als deze beëindigd kan worden met militaire middelen, maar alleen met onderhandelingen. Vroeg of laat zal deze oorlog hoe dan ook door onderhandelen beëindigd worden, omdat intussen zelfs de Oekraïense generaals zeggen: “Wij kunnen deze oorlog niet winnen.”

Inga Kühn: Ja, die zeggen niet te kunnen winnen omdat ze niet genoeg wapens hebben, mevrouw Wagenknecht.

Sahra Wagenknecht: Nee, de generaals zeggen niet alleen dat ze niet genoeg wapens hebben, maar ook dat ze niet genoeg soldaten hebben. Daar ontbreekt het de Oekraïners nu het meest aan. Dus wij leveren wapens, en nog altijd heel veel wapens, daar ligt het probleem vooralsnog niet, maar het probleem is eenvoudigweg dat de Oekraïense bevolking zeer veel kleiner is dan de Russische, en vandaar dat ze binnen afzienbare tijd op het slagveld ...en daar sterven ongelooflijk veel jonge mannen, worden verminkt en gekwetst, het is gruwelijk wat daar elke dag gebeurt, wij zien die beelden niet maar wie zich een beetje informeert kan zich dat grofweg voorstellen. En hoe lang moet dit bloedbad, deze slachting ...dit is echt zoals de Eerste Wereldoorlog, er beweegt helemaal niets meer, het offensief is mislukt, het front verroert bijna niet meer, er wordt niet meer bewogen, alleen nog gestorven.
En dat Rusland beslist bereid was om te onderhandelen, dat heeft voor kort zelfs de fractievoorzitter van de Zelenskypartij, die destijds in Istanbul onderhandelingen heeft gevoerd ...direct bij het begin van de oorlog waren er in Istanbul onderhandelingen en deze fractievoorzitter was de delegatiechef van de Oekraïners, en zopas in een interview heeft hij heel open op de Oekraïense televisie gezegd: ja, de Russen hadden toen de oorlog beëindigd als wij ons ertoe hadden verbonden af te zien van toetreding tot de NAVO. En hij was er zelfs heel trots op dat ze dat niet deden, maar besloten verder te vechten.
Dan vraag ik me af of de vrouwen, de kinderen die nu hun vader of man verloren hebben, of die echt wel van oordeel zijn dat het uitzicht op NAVO-lidmaatschap het waard was om op het slachtveld te sterven.
Ik vind het dus heel dringend ...toen was nog een echt goed vredesverdrag mogelijk geweest, waarbij de Russen zich hadden teruggetrokken. Of dat nu nog gaat weet ik niet. Maar waar ik vast van overtuigd ben: onderhandelen is altijd beter dan schieten. Dat is de oude uitspraak van Helmut Schmidt, en zo is het ook.
Wat wij, als Westelijke staten nu moeten doen vind ik: wij zouden de Russen moeten aanbieden, voorstellen de wapenleveringen stop te zetten in ruil voor een onmiddellijke wapenstilstand. En zolang zouden de wapens dan zwijgen en alle strategische vragen moet men dan aan de onderhandelingstafel pogen op te lossen.
Natuurlijk helpt het daarbij niet als onderhandelen de Oekraïners zelfs bij decreet verboden is, wat nu het geval is. Ik vind dus dat wij druk moeten uitoefenen, ook op de Oekraïense leiding, en wij kunnen China bewegen om Rusland onder druk te zetten, zodat beide daartoe bereid zijn en er gesprekken plaatsvinden.
Wat ik het Westen en ook de Duitse regering verwijt is dat ze niet eens probéren dat te doen. Juist de Bondsregering zegt voortdurend, in weergaloze blindheid: wij leveren nog meer, en als de VS – hen wordt het stilaan te duur – zich terugtrekken, dan levert Duitsland nóg meer. Je hoorde al zeggen: daarvoor mag men de rem op de schuld opendraaien. Dus voor ons onderwijs en onze investeringen mag de rem niet los, maar wel voor wapens voor Oekraïne, die we wellicht zullen moeten leveren omdat de VS het niet meer doet.

Inga Kühn: Er moeten daar ook andere waarden verdedigd worden, ook onze vrijheid en onafhankelijkheid, en Oekraïne verdedigt die tegen een agressor die dit land heeft aangevallen.

Sahra Wagenknecht: Ja wij hebben ooit ook de vrijheid van Duitsland in de Hindoekoesj verdedigd, en we weten hoe dat is afgelopen. Ik hou niet van deze vragen, maar ben er echt van overtuigd... men kan deze oorlog vast nog een jaar volhouden, en dan zullen nogmaals honderdduizend jonge mannen hun leven moeten geven, aan beide kanten, wellicht nog meer dan honderdduizend, en de frontlinie zal dan nog altijd zijn wat ze nu is.
De vraag is dus: hoelang moet dit zo doorgaan? Op den duur moet men toch onderhandelen, en de onderhandelingspositie van de Oekraïners is eerder verslechterd, verbeterd is ze niet. Het ware dus beter geweest er vroeger mee op te houden, dan waren vele mensen nog in leven gebleven en kon het land heropgebouwd worden. Nu wordt er nog altijd vernietigd en gestorven, en voor mij is dat onverantwoordelijk.

Dit kun je een volzin noemen

 Après avoir fini mes études, avoir quitté à Rome l’état d’ecclésiastique, avoir embrassé celui de militaire, l’avoir quitté à Corfou, entrepris le métier d’avocat, l’avoir quitté par aversion, et après avoir vu toute mon Italie, les deux Grêces, l’Asie mineure, Constantinople, et les plus belles villes de France, et d’Allemagne, je suis retourné à ma patrie l’année 1753 assez instruit, plein de moi-même, étourdi, aimant le plaisir, ennemi de prévoir, parlant de tout à tort, et à travers, gai, hardi, vigoureux, et me moquant au milieu d’une bande d’amis de ma clique, dont j’étais le gonfalonier de tout ce qui me paraissait sottise soit sacrée, soit profane, appelant préjugé tout ce qui n’était pas connu aux sauvages, jouant gros jeu, trouvant égal le temps de la nuit à celui du jour, et ne respectant que l’honneur, dont j’avais toujours le nom sur les lèvres plus par hauteur que par soumission, prêt pour garantir le mien de toute tache à violer toutes les lois qui auraient pu m’empêcher une satisfaction, un dédommagement, une vengeance de tout ce qui avait l’apparence d’injure, ou de violence.

Casanova

Histoire de ma Vie

Tomes I à III

Édition établie par Jean-Christophe Igalens et Érik Leborgne

Bouquins, Éditions Robert Laffont, Paris 2013, p. 1358

Na mijn studies beëindigd te hebben, in Rome de geestelijke staat verlaten te hebben, de militaire staat te hebben omarmd, die in Korfoe verlaten te hebben, het beroep van advocaat aangenomen te hebben, dat uit afkeer te hebben verlaten, en na heel mijn Italië gezien te hebben, de twee Griekenlanden, Klein-Azië, Constantinopel, en de mooiste steden van Frankrijk en Duitsland gezien te hebben, keerde ik in 1753 terug naar mijn vaderland, tamelijk goed opgeleid, vol van mezelf, onbezonnen, dol op plezier, met tegenzin vooruitkijkend, te pas en te onpas mijn zeg doend over alles, vrolijk, brutaal, energiek, en te midden van een groep vrienden van mijn kliek, waarvan ik de vaandeldrager was, spottend met alles wat me dwaasheid leek, heilig of profaan, noemde ik alles wat de wilden niet kenden vooroordelen, speelde voor grof geld, vond de tijd van de nacht gelijk aan de tijd van de dag, en respecteerde alleen de eer, welke naam ik altijd op mijn lippen had, meer uit hoogmoed dan uit onderdanigheid, klaar om de mijne te vrijwaren van elke smet, door alle wetten te overtreden die genoegdoening, schadeloosstelling of wraakneming in de weg hadden kunnen staan voor alles wat maar de schijn had van een belediging of geweld.

Une maîtresse à penser

M.M., minnares van Giacomo Casanova, was voor hem ook een maîtresse à penser. In zijn Histoire de ma Vie geeft hij alleen de initialen en noemt nergens haar naam. Zij was kloosterzuster en hij wilde haar nare gevolgen besparen. De hedendaagse casanovisten zijn het intussen eens geworden over die naam: Marina Maria Morosini (1731– c.1802). Als achtjarig meisje was M.M. door haar rijke familie in het klooster Santa Maria dei Angeli van Murano geplaatst.

De kloosterregel moet onvoldoende indruk op haar hebben gemaakt, want ze regelde vaak afspraakjes met Giacomo in haar casino, haar buitenhuisje. Ook onderhield zij innige betrekkingen met een medezuster. Haar beschermheer, kardinaal Bernis, hield ervan om deze esbattementen gade te slaan door een ingenieus kijkvenstertje.*

Theologisch gesproken neigde M.M. naar een soort deïsme of agnosticisme, en ze zei aan Giacomo:

– Ik vind dat je toch moet komen [naar haar casino], ook tijdens de vasten, wanneer God wil dat we onze zinnen verstillen. Het is toch lachwekkend dat God zou bedenken dat er voor ons een tijd is om te genieten, en een andere tijd waarin we hem alleen kunnen behagen door verstervingen! Wat kan een verjaardag** met goddelijkheid te maken hebben? Ik zou niet weten hoe de daden van een schepsel de Schepper zouden kunnen beroeren. Mijn verstand kan hem alleen als onafhankelijk begrijpen. Mij lijkt het, dat als God een mens had geschapen die in staat was om hem te beledigen, die mens met reden alles zou moeten doen wat hij verbood, al was het maar om hem te leren scheppen. Kunnen we ons voorstellen dat God gekweld wordt tijdens de vastentijd?

Casanova was erg verbaasd: “Mijn goddelijke vriendin, je redenering klopt, maar mag ik weten waar je hebt léren redeneren, en hoe je erin bent geslaagd om de sprong over die greppel te maken?”

De non prees vervolgens de kracht en het effect van de natuurlijke rede:

– Mijn vriend [Bernis] gaf me een paar goede boeken, en het licht van de waarheid verdreef snel de wolken van bijgeloof die mijn rede fnuikten. Ik verzeker je dat als ik over mezelf nadenk, ik gelukkiger ben iemand te hebben gevonden die mijn geest heeft verlicht, dan ongelukkig dat die sluier is weggenomen, want het grootste van alle geluk is in vrede te leven en sterven, wat men niet kan hopen door geloof te hechten aan wat priesters ons vertellen.

En zij gaf Casanova nog een waardevolle les: denken is tegendenken.

"Dat is heel juist; sta me toe dat ik je bewonder, want de taak om een heel sterk geïndoctrineerde geest als de jouwe te verlichten, kan niet het werk van een paar maanden zijn geweest."

– Ik zou het licht veel minder snel hebben gezien, als ik minder doordrenkt was geweest van dwalingen. Wat in mijn geest het valse van het ware scheidde, was maar een gordijn: alleen de rede kon het ophalen, maar mij was geleerd haar te verachten. Zodra mij werd aangetoond dat ik er de hoogste waarde aan moest hechten, zette ik haar aan het werk en haalde zij het gordijn op. Glanzend verscheen de onmiskenbare waarheid, en de onzin verzwond. En ik heb geen reden om te denken dat hij weer opduikt, want ik word met de dag sterker. Ik mag zeggen dat ik van God pas ben beginnen houden, nadat ik me ontdaan had van de ideeën die de religie mij van Hem had gegeven.

"Ik feliciteer je. Je hebt meer geluk gehad dan ik. Je hebt tienmaal meer reizen gemaakt dan ik."

in: Alain Boureau

Casanova

Un générateur de hasard

Paris, 2022, Les Belles Lettres

_____________

  * Wat de kardinaal niet belette om in zijn Memoires te schrijven: «J’ai toujours eu en horreur le libertinage.» Losbandigheid is mij altijd een gruwel geweest.
** De vastentijden eindigen bij verjaardagen: Kerstmis, de geboorte, en Pasen, de verrijzenis.