Valse gêne

Wat me nogal zou benieuwen is de naam van de journalist die de uitdrukking ‘van kleur’ heeft bedacht. Nederlands klinkt die wending niet, maar goed, het gaat om een journalistiek bedenksel.

In het hoofd van de uitvinder, man, vrouw of welke variëteit ook, moeten racistische demonen gespeeld hebben die het gebruik van bijvoorbeeld ‘bruin’ of ‘zwart’ onkies maakten.

Maar neem nu een puur racistische kreet als Black Lives Matter. Daar hebben journalisten nooit problemen mee, waarom dan wel met zwart of bruin? Voetballers, ‘van kleur’ of niet, hebben er evenmin problemen mee: zij knielen er zelfs voor.

Die journalistieke uitdrukking drukt een bepaalde gêne uit. Men acht een soort eufemisme nodig voor wat iedereen domweg ziet. Draagt bijvoorbeeld iemand een groene trui, dan noemen we die gewoon groen. Zo’n banale zaak is toch niet van aert om te zeggen ‘die man zijn trui is groen van kleur’ – al zou het hier nog wel kunnen, want groen is inderdaad een kleur. Met een substantief als ‘mensen’ lukt dat niet echt.

Nochtans zal die gekunstelde uitdrukking, hoe raar ook, blijven bestaan en bloeien. Woordenschat en taal veranderen immers voortdurend, zoals Horatius tweeduizend jaar geleden zei:

58                             licuit semperque licebit
signatum praesente nota producere nomen.
ut silvae foliis pronos mutantur in annos,
prima cadunt; ita verborum vetus interit aetas,
et iuvenum ritu florent modo nata vigentque.

58                            Oorbaar was en blijft
Een woord geslagen met het stempel van vandaag.
Zoals in het neigend jaar het woud zijn blad verruilt,
Het oude valt: zo ook de oude generatie
Van het woord, en nieuwe termen bloeien als de jeugd.

Ars poetica

Ingeleid, verantwoord, vertaald en voorzien van

een nabeschouwing over Horatius’ dichterlijk voortleven bij Bilderdijk

door P. H. Schrijvers

Athenaeum–Polak & Van Gennep

Amsterdam 1980

Betweters die zich in de illegaliteit begeven

Uit dit stukje van de slavist Karel van het Reve kunnen onze regeerders iets leren. Ook Benjamin Dalle zou er goed aan doen het te lezen, al is het stukje ouder dan hijzelf.

RUSSISCHE TV OP DE KABEL

De bewoners van Hellendoorn die op het kabelnet zijn aangesloten – en bijna iedereen is op dat net aangesloten – kunnen sinds kort naar de Russische televisie kijken. Binnenkort wordt dat in Amsterdam ook mogelijk. Ik ben daar erg voor. Ik ben namelijk een aanhanger van de vrijheid van meningsuiting. En die vrijheid van meningsuiting houdt mijns inziens ook de vrijheid in om van andermans mening kennis te nemen.

Als ik een abonnement wil nemen op de Pravda, dan is er niemand in Nederland die mij dat kan verbieden – dat wil zeggen mijn vrouw zou mij dat kunnen verbieden omdat ik er zo melancholiek van word, of het episcopaat zou het kunnen verbieden omdat er in de Pravda godslasterlijke dingen staan, maar dat zijn verboden waar ik me niets van aan hoef te trekken. Aan de macht van het episcopaat kan ik mij onttrekken door uit de kerk te stappen en van mijn vrouw kan ik mij laten scheiden. Maar onder de regering kan ik niet uit, en daarom heeft die dan ook geen enkele macht om mij te hinderen bij het lezen van de Pravda.

Welnu, als Nederland een land is waar het eenieder die dat wil vrijstaat de Pravda te lezen, dan moet eenieder in Nederland ook vrij zijn om naar de Russische televisie te kijken.

Onze overheid schijnt daar anders over te denken. Steeds weer werd de laatste tijd van overheidszijde gezegd dat het door de kabeltelevisie overnemen van Russische programma’s niet mocht. Minister Gardeniers zei het, en haar opvolger Van der Louw zei het ook. Het argument dat zij gebruikten was dat een satelliet – want die programma’s worden ons gebracht door de Russische satelliet Gorizont – een soort brievenbus is waarin een afzender boodschappen stopt met de bedoeling dat een bepaalde ontvanger er die boodschappen weer uithaalt. Anderen dan de geadresseerde mogen dat niet doen. Die redenering kan ik inkomen. Maar hij gaat hier, lijkt me, helemaal niet op. De Russische overheid heeft immers juist duidelijk te kennen gegeven dat zij er geen enkel bezwaar tegen heeft dat haar televisie-uitzendingen door buitenlandse kabelnetten worden overgenomen.

Ik denk dat het tegensputteren van onze overheid vooral wordt ingegeven door bemoeizucht. Zij peinst er niet over om mij te hinderen bij het lezen van de Pravda, omdat zij al sinds 1848 niets meer te vertellen heeft over wat ik lees. Maar radio en tv zijn, op piraten na, eigenlijk helemaal in overheidshanden. Nog maar enkele tientallen jaren geleden bestond in ons land nog radiocensuur. Je krijgt geen zendvergunning als je niet aan bepaalde, door de overheid gestelde eisen voldoet. En nou komen opeens de Russen en strooien hun televisie-uitzendingen over ons uit. Ho ho, dat gaat zo maar niet, roept de regering. Maar juridisch heeft de regering geen been om op te staan en daarom heeft het Hellendoornse kabelnet zich ook niets van Gardeniers en Van der Louw aangetrokken.

Er is overigens nog een reden waarom ik voor het kijken of althans voor de mogelijkheid tot kijken naar de Russische tv ben. De Nederlandse kijker kan veel van die Russische tv leren namelijk. Ik wil daarmee niet zeggen dat die Russische tv een betrouwbaar beeld geeft van het leven in Rusland. Niets is minder waar. Maar die televisie toont ons wel heel precies wat de onderdanen van Brezjnev iedere avond op hun scherm zien. Zodat, wil ik maar zeggen, de aanhangers van het IKV, door een week lang iedere avond naar de Russische tv te kijken althans gedeeltelijk te weten kunnen komen wat hun te wachten staat als het IKV zijn zin krijgt.

5 november 1981

Luisteraars!

Amsterdam 1995, Uitgeverij G.A van Oorschot, pp. 56-7

Koninklijke prerogatieven

Zouden we eind dit jaar, of anders begin volgend jaar nog eens een Elfstedentocht mogen meemaken, vroeg ik mij daarnet af. 

En zou in dat geval Willem-Alexander van Buren weer mogen meerijden? Destijds deed hij dat, met goedkeuring van Karel van het Reve:  

4 maart 1986

Manu heeft zich twee keer misdragen

De vraag of Emmanuel Macron geschikt is voor diplomatieke opdrachten wordt hieronder beantwoord door de journalist Vincent Hervouët. Volgens hem staat Macron te graag in het zonnetje:

Pascal Praud (CNews): Het Kremlin is klaarblijkelijk in het geheel niet gediend van de telefoongesprekken die vorige week op de televisie te zien waren in de documentaire van France2, waar je Emmanuel Macron zag praten met Poetin.

Vincent Hervouët : Dat was dan ook een opstoot van élyseese ijdelheid, die eigenlijk neerkwam op een soort diplomatieke zelfmoord. Met andere woorden, zodra je dat doet, wel, dan houdt het op. Je maakt niet de minste kans meer om de rol van bemiddelaar te spelen, wat je nochtans voorgaf te zijn sinds…

Pascal Praud : Als wat u zegt klopt, áls het klopt dan is dat vreselijk, want dat betekent dat Macron een onbezonnene is.

Vincent Hervouët : De president voert een publiciteitsnummertje op dat anderhalf uur duurt, uitstekend gemaakt overigens door onze confraters van France2. Mij best, maar die journalist is embedded – zo zegt men dat aan het front, zoals u weet – verstrengeld in het Elyseese apparaat, en het is een groot propagandanummer. Niets aan de hand daarmee …behalve dat de diplomatieke geplogenheden willen dat men met geen woord rept over conversaties tussen staatshoofden. Twee zaken: toen de Australische premier in de pers een SMS citeerde van Macron, heeft het Élysée verontwaardigd laten weten dat zoiets werkelijk elke elegantie miste en schandalig was.

Pascal Praud : En ik herinner me dat Macron, na een twitterbericht van Boris Johnson zei: 'Wij zijn geen klokkenluiders, op die manier communiceren wij niet.'

Vincent Hervouët : En twee: toen enkele maanden terug Macron het in Le Monde had over een gesprek met Poetin over de kwestie Navalny – dat stond in de krant – was het effect desastreus. Het kwam hierop neer dat de Russen van dan af de Fransen als NAVO-pionnetjes beschouwden, kleine suppoostjes van de NAVO, speeltjes van de Verenigde Staten, en het niet langer nodig vonden te luisteren naar wat zij vertelden. Maandenlang hebben wij dus …we hadden geen toegang meer …er was met de Russen geen dialoog meer. Op den duur mochten we toch weer meespelen, dankzij de Oekraïense president. En dan nu, alleen omwille van een succesje en om te laten zien dat hij met Poetin praat en hem juridisch een lesje geeft, om te laten zien hoe fel hij hem weerstand biedt…

Pascal Praud : En wat heeft het Kremlin gezegd?

Vincent Hervouët : Wel, het Kremlin heeft gezegd …duidelijk woedend: het is gedaan! Je kunt niet tegelijk volhouden bemiddelaar te zijn, en en même temps op zo’n manier diplomatie bedrijven.

Pascal Praud : Misschien heeft niet iedereen de beelden gezien, en dus ter herinnering: je ziet Emmanuel Macron, gefilmd door Guy Lagache – het liep vorige donderdag op France2 – terwijl hij bezig is Vladimir Poetin tamelijk streng toe te spreken…

Pascal Praud : Évidemment le Kremlin n’était pas du tout content des conversations téléphoniques, vues à la télévision dans le documentaire de France2 la semaine dernière, où l’on voit Emmanuel Macron parler avec Poutine.

Vincent Hervouët : Alors, c’était un moment de vanité élyséen, qui en fait était une sorte suicide diplomatique. C’est-à-dire qu’à partir du moment que vous faites ça, et bien, c’est terminé, vous n’avez plus aucune chance de jouer le rôle d’intermédiaire qu’on prétend avoir depuis…

Pascal Praud : Si c’est vrai, si c’est vrai, ce que vous dites est terrible. Parce que ça veut dire Emmanuel Macron est irresponsable ?

Vincent Hervouët : Le président s’exhibe dans un numéro de com qui dure une heure et demi, qui est très bien fait au demeurant, par nos confrères de France2. Bon, mais c’est un journaliste ‘embedded’ – vous savez, comme on dit quand on est au front – embarqué dans le dispositif élyséen, et c’est un grand numéro de propagande. Tout est bien là …sauf que l’usage diplomatique fait qu’on ne rend jamais compte ailleurs des conversations entre chefs d’états. Deux choses : quand le premier ministre australien a cité à la presse australienne un sms de Macron, l’Élysée indignée a dit que c’était vraiment parfaitement inélégant et scandaleux.

Pascal Praud : Et je me souviens d’Emmanuel Macron disant, quand Boris Johnson avait communiqué par Twitter : On n’est pas des lanceurs d’alerte, on ne communique pas comme ça.

Vincent Hervouët : Deuxième chose, quand il y a quelques mois, Macron a parlé au Monde, d’une conversation avec Poutine sur le cas de Navalny – c’était dans le journal – ça a eu un effet désastreux, C’est-à-dire que, à partir de ce moment-là les Russes ont considéré que les Français étaient des petits otaniens, des petits suppôts de l’Otan, hein, des jouets des Etats-Unis, et qu’il n’y avait plus besoin de s’intéresser à ce qu’ils racontaient. Donc pendant des mois on a été… on n’avait plus accès à …il n’y avait plus de dialogue avec les Russes On est revenu quand même dans le jeu, grâce au président de l’Ukraine. Et maintenant, pour juste un petit succès de montrer qu’il parle avec Poutine et qu’il lui fait une leçon en droit, pour montrer à quel point il le tient…

Pascal Praud : Et qu’a dit le Kremlin ?

Vincent Hervouët : Bien, le Kremlin a dit… la colère est évidente: 'C’est terminé! Vous ne pouvez pas à la fois prétendre être l’intermédiaire et en même temps faire de la diplomatie comme ça.'

Pascal Praud : Alors, tout le monde n’a peut-être pas vu la séquence, Je rappelle, on voit Emmanuel Macron filmé par Guy Lagache, c’est passé sur France2 jeudi dernier et il est entrain de parler assez durement à Vladimir Poutine…

De ideologie van een infieme* minderheid

Minder en minder mensen nemen vandaag nog een woordenboek ter hand omdat iedereen alles per computer doet. Kent iemand bijvoorbeeld niet de betekenis van het woord “haver”, dan slaat hij zijn snelle elektronische Dikke van Dale open:

Haver: zelfstandig naamwoord • de [m (v)] • g.mv.
1. graangewas van het geslacht Avena uit de grassenfamilie
• in ’t bijzonder graansoort met grote, in pluimen verenigde aren, met als variëteiten o.a. dikke haver (of brouwhaver) en zwarte haver (Avena sativa)
• de vrucht, het graan van de haver als voedsel, m.n. voor paarden

Een bevredigende omschrijving, en de Duden en de Robert geven ongeveer hetzelfde.
Doctor Johnson pakte dat in 1755 in zijn A Dictionary of the English Language anders aan:

   
Onder meer op Schotten had Samuel Johnson het niet begrepen, en soms permitteerde hij zich tussen zijn duizenden serieuze definities een grapje. Maar een bevolkingsgroep op een dergelijke manier beledigen... dat komt hard binnen zoals gevoelige zielen vandaag zeggen.

Ook andere groepen gaf Johnson er soms van langs. Zijn uitspraak over vrouwelijke predikanten zou bij de makers van de genderinclusieve Dikke van Dale wellicht in slechte aarde vallen. We lezen die grappige opmerking in The Life of Doctor Johnson, van Boswell:

Ik zou zeggen: liever dan de nieuwe genderinclusieve van Dale te kopen, gedrukt of elektronisch, lees Boswell (geen verkorte uitgave!) én Johnson.

   

Bij hen zul je over 'm/v/x' geen onnozele uitspraken vinden als: 'Het woordenboek was op dat vlak nog niet mee.'

De Dikke is niet langer een beschrijvend woordenboek, het is een soort oefening in de deugd geworden, gefatsoeneerd door brave, fijngevoelige pastoors, niet door rechtgeaarde lexicografen.

______

* 'infiem' staat niet in de Dikke

Werd er gecomplotteerd in achterkamers?

Virussen muteren met grote snelheid en dat feit heeft als gevolg dat de helft van de bevolking nu de helft van het Griekse alfabet kent. Toch blijven veel mensen ervan overtuigd dat evolutie maar een theorie is, een uitleg als een andere. Vaak zijn dat mensen die een of ander geloof aanhangen, en of een populatie na verloop vervangen wordt door een nieuwe kan daar niets aan veranderen.

Wat bij de menselijke subklasse der journalisten en politici nog vaker voorkomt is het geloof in een subklasse van complottheorieën. Volgens de populaire opvatting in hun kringen is de omvolking er zo een. Sommigen kennen zelfs de naam van de bedenker ervan: de Franse kasteelheer en auteur Renaud Camus. Heel verdienstelijk natuurlijk, maar of ze de man ook gelezen hebben is zeer onwaarschijnlijk. De geraadpleegde bronnen zijn meestal Franse kranten (Libération, Le Monde, NouvelObs &c.), en die schrijven steevast ‘une théorie complotiste’ en voegen daar plichtsbewust ‘d’extrême droite’ aan toe. Liever dan te schrijven over het feit van de omvolking, wil men graag de aandacht verleggen naar een helaas zelfverzonnen, duistere oorsprong van die theorie.

Inderdaad liet Camus jaren geleden een klein boekje uitgeven, met daarin de tekst van een conférence (Lunel, 26 november 2010) onder de titel Le Grand Remplacement. Dat boekje is al lang uitverkocht maar vorig jaar verscheen er een verzamelwerk van 570 bladzijden, waarin de tekst te vinden is.

Ik vertaal een klein fragmentje uit dat werk, en geef het Frans erbij, zodat onze politici en hun journalisten voortaan zonder veel moeite inspiratie kunnen putten uit de oorspronkelijke bron. Misschien lezen ze hieronder wel dat Camus het niet heeft over hun complot: 

Ik moet bekennen – men heeft mij dit verweten – dat ik maar matig geïnteresseerd ben in de precieze identificatie van degenen die verantwoordelijk zijn voor de huidige rampzalige situatie, namelijk de aan gang zijnde omvolking. Uitzoeken in welke kamer een ongelukkige onvoorzichtig is omgesprongen met zijn sigaret, is bij een brand in een bejaardentehuis niet de eerste bekommernis. In elk geval betwijfel ik sterk of op een goede dag een stel machtige kwaadwillenden in een kantoor, een salon of een vergaderzaal zijn bijeengekomen om daar te beslissen dat Frankrijk en alle landen van Europa nodig moest worden opgelegd hun bevolking radicaal te vernieuwen. Vast staat wel, lijkt mij, dat onze regeringen, linkse zowel als rechtse, voor de gang van zaken een welhaast gelijke verantwoordelijkheid dragen.

J’avoue m’intéresser assez peu – on me l’a reproché – à l’identification précise des responsables de la désastreuse situation actuelle, à savoir le changement de peuple en cours. La première urgence, quand il y a le feu à la maison de retraite, n’est pas de savoir dans quelle chambre un malheureux s’est montré imprudent avec sa cigarette. Je doute fort, de toute façon, qu’un beau jour un groupe d’individus puissants et mal intentionnés se soient réunis dans un bureau, un salon ou une salle de conférence, pour décider qu’il fallait imposer à la France et à tous les pays d’Europe un renouvellement radical de leur population. En tout cas les gouvernements de gauche ou de droite, chez nous, me paraissent avoir une responsabilité presque égale dans le phénomène.

in : Le Grand Remplacement

Introduction au remplacisme global

2021, Paris, La Nouvelle Librairie, p. 32

Een bange man 'van kleur'?

 

“Segregatie in actie, uitgevoerd door ouders die alleen maar het beste willen voor hun kinderen,” schrijft Heleen Debruyne in Humo, onder de titel “Bange witte ouders”.

Ze gebruikt daarbij, onbewust wellicht, de woorden van Femke Halsema (de groenlinkse burgemeester van Amsterdam die haar kinderen naar een ‘witte’ school stuurde): “Je wil toch het beste voor je kind!”

Zo denkt ook Pap Ndiaye, de Franse minister van onderwijs in de regering Borne, die zijn kinderen naar de École alsacienne stuurde, een pure en dure eliteschool in Parijs (l’entrée y est sélective: je komt er niet zomaar in).

Over een vergeten gerecht

Luther, en na hem Heine, hebben aan de bokking aandacht besteed. Daarop werd hier gewezen. En ook de stokoude koningin van Engeland misprijst hem niet, zoals hier al bleek. Maar de grootste, uitzinnigste, grappigste lofzang die ik las komt toch van Joris-Karl Huysmans die in 1874 een poème en prose het licht gaf, met als titel Le Hareng saur. Of ik zijn gerookte haring aannemelijk heb vertaald zult u beoordelen:

De bokking

Je jurk, o haring, laat het palet van zonsondergangen zien, de patina van oud koper, de gepolijste, bruingouden tonen van corduaan, de sandelhout- en saffraantinten van herfstgebladerte!

Je hoofd, o haring, schittert als een gouden helm en je ogen lijken wel zwarte spijkers, in koperen hoepels gedreven!

Afwisselend temperen en verlichten alle droevige en sombere nuances, alle stralende en vrolijke tinten je schubbenjurk.

Naast het bitumen, de landen van Judea en Cassel, de verbrande schaduwen en groene tonen van Scheele, de bruine van Van Dyck en de Florentijnse bronzen, de tinten van roest en dode bladeren, glanzen in al hun schittering het groenachtige goud, ambergeel, koningsgeel, het gelige rood van oker, chroom, van maartse appelsienen!

O glinsterend-grauwe bewalmde, als ik me in je maliënkolder verdiep, denk ik aan Rembrandts doeken, zie ik weer zijn prachtige koppen, zijn zonbeschenen lijven, zijn fonkelende juwelen op zwart fluweel; zie ik weer zijn stralen van licht in de nacht, zijn slingers van goudstof in de schaduw, zijn zonnen, opkomend onder zwarte bogen!

Le hareng saur

Ta robe, ô hareng, c'est la palette des soleils couchants, la patine du vieux cuivre, le ton d'or bruni des cuirs de Cordoue, les teintes de santal et de safran des feuillages d'automne!

Ta tête, ô hareng, flamboie comme un casque d'or, et l'on dirait de tes yeux des clous noirs plantés dans des cercles de cuivre!

Toutes les nuances tristes et mornes, toutes les nuances rayonnantes et gaies amortissent et illuminent tour à tour ta robe d'écailles.

A côté des bitumes, des terres de Judée et de Cassel, des ombres brûlées et des verts de Scheele, des bruns Van Dyck et des bronzes florentins, des teintes de rouille et de feuille morte, resplendissent, de tout leur éclat, les ors verdis, les ambres jaunes, les orpins, les ocres de rhu,* les chromes, les oranges de mars!

Ô miroitant et terne enfumé, quand je contemple ta cotte de mailles, je pense aux tableaux de Rembrandt, je revois ses têtes superbes, ses chairs ensoleillées, ses scintillements de bijoux sur le velours noir ; je revois ses jets de lumière dans la nuit, ses traînées de poudre d'or dans l'ombre, ses éclosions de soleils sous les noirs arceaux!

Joris-Karl Huysmans (1848-1907)

Le Drageoir aux épices

Édition de Jean-Pierre Bertrand

Gallimard 2019

_________

* L'ocre de ru ou de rue: produit que l'on trouve dans les ruisseaux formés par les eaux de lavage des minerais de fer aux environs des mines de fer.

Geen ludiek onderwerp

Een kwestie die we hier ongaarne behandelen is die van het onderwijs dat achteruitboert. Laten we voor het gemak aannemen dat het kennisniveau van de leerlingen weliswaar zakt, maar dan toch eerder in het Franstalige landsdeel, en in het moederland Frankrijk zelf. En dan mogen ook wij Vlamingen de lat elk jaar een paar centimeter lager leggen: ze ligt nog altijd behoorlijk hoog (hoor je soms, hangt een beetje van je bronnen af).

In Frankrijk kent men nationale examens. Het baccalaureaat, kortweg ‘le bac’ is er zo een en tot voor dertig-veertig jaar stelde het nog iets voor. Je moest bijvoorbeeld een dissertation over een gegeven onderwerp kunnen schrijven. Nu vraagt men dat niet meer, maar een opstelletje van veertig regels nog wel.

Dit jaar was het: Le jeu est-il toujours ludique? Een vraag als een andere en alvast grootmeester Jan-Hein Donner, die na een verloren partij wel eens de aandrang voelde om zich bij wijze van kastijding het mannelijk lid uit te rukken, had deze vraag zeker negatief beantwoord.

Helaas kwamen vele Franse leerlingetjes niet tot zulke diepzinnige overwegingen, want wat lezen we? Face au mot «ludique», de nombreux lycéens qui passaient ce mardi leur épreuve du bac de Français sont restés pantois.

Ja, er zijn soms redenen om zorgelijk te kijken.

De laatste woorden van Willem van Oranje

Een mooie beschouwing van Karel van het Reve:

Zien we nu een omvolking of niet?

Wie gelooft dat er een omvolking plaatsheeft, is volgens deftige politici en hun journalisten een mythomaan, een ziekelijke leugenaar. Wie meent dat mohammedanen bij criminaliteit, bij straatrellen en in de gevangenissen naar verhouding oververtegenwoordigd zijn is een racist. Zo is wie gelooft dat bijvoorbeeld de moordenaar van Theo van Gogh handelde naar koranische voorschriften minstens van kwade wil, maar om precies te zijn een racist. Dan mag Mohammed Bouyeri zijn motivatie nog klaar en duidelijk hebben toegelicht in de rechtbank, hij blijft een gestoorde, verwarde man – voor de term ‘jongere’ was hij net iets te oud. Kortom, journalisten vermijden graag duidelijke benamingen.

Hieronder verwelkomt de gesluierde Franse blogueuse (blogster) Radia die omvolking. Voor haar is le grand remplacement een feit, zowel demografisch als cultureel. De goede media hebben het dan graag over een ‘samenzweringstheorie’. Renaud Camus bedacht die term en spreekt over feiten, maar dat mag niet deren want wie zou die auteur ook gelezen hebben? (wat inderdaad niet nodig is om een oordeel te vellen, leerden we pas van een wetenschapsjournalist).

Jean Messiha: De vrijheid van de Franse vrouw is dat ze de wind kan voelen in haar haar, Het is de…
Radia: En een vrouw die haar haar bedekt is niet vrij?
Jean Messiha: Het is het beeld van Brigitte Bardot, kortom van al die iconen die…
Radia: Maar u spreekt alleen over figuren van jaren geleden, ik weet niet eens hoeveel jaar. Dit is een nieuwe generatie, een nieuwe mentaliteit. Weet u, Frankrijk, heeft al een tijdje een ontwikkeling doorgemaakt.
Jean Messiha: Maar, daar moet ik…
Radia: Die tijd is achter de rug, mogen we zeggen.
Morandini-CNews: Allez-y Radia.
Radia: Nee, dat is toch zo, die periode is werkelijk voorbij. Men moet accepteren dat we vooruitgaan, dat we een nieuw tijdperk binnenstappen, dat de opvattingen veranderen, en dat uw mentaliteit weldra zal verdwijnen. Samen met u overigens.
Jean Messiha: Maar precies dát ze zou verdwijnen zint mij niet.
Radia: Toch zal ze dat.

Jean Messiha : La liberté de la femme française c’est d’avoir les cheveux au vent. C’est la…

Radia : Et une femme qui cache ces cheveux n’est pas libre ?

Jean Messiha : C’est l’image de Brigitte Bardot, enfin c’est toutes les icônes que…

Radia : Mais vous ne parlez que de personnes qui datent des années, je sais pas combien-là. On est une nouvelle génération, une nouvelle mentalité. Vous savez, la France, elle a évolué depuis un certain temps.

Jean Messiha : Mais je n’en…

Radia : Cette époque, elle est révolue, on va dire.

Morandini-CNews : Allez-y Radia.

Radia : Non, mais c’est vrai, cette époque elle est révolue en fait. Il faut accepter le fait qu’on est en train d’avancer, qu’on est en train d’entrer dans une nouvelle ère, que les mentalités changent, et que bientôt votre mentalité-là va disparaître. Avec vous d’ailleurs.

Jean Messiha : Mais j’ai pas envie qu’elle disparaisse justement.

Radia : Mais elle va l’être.

Kaviaar en de korte keten

Niet iedereen lust kaviaar, sommigen vinden surimi lekkerder. Begrijpe wie kan. Wat beide voedingsmiddelen wél gemeen hebben is dat ze van verre landen komen, en dat is heel kwalijk.

Wij snijden dit culinaire onderwerp aan omdat we nu de “Week van de Korte Keten” beleven. Minister Crevits (haar partij is aan lager wal geraakt) opende deze week – 'zij gaf het startschot', las ik in een krant.

Crevits heeft geconstateerd dat de Vlaming zijn eten veel te ver gaat zoeken. Wanneer inderdaad zal er weer steur in de Schelde zwemmen, en kunnen wij die keten kort houden? Maar dan nog: zal in dat geval ook de gewone man een portie kunnen betalen?

Er blijft altijd een klassenverschil: of biovoedsel van de korte keten beter is weet ik niet, maar voor velen is het te duur en de meesters eten beter dan de knechten.

Dat was ook vroeger zo: tweeduizend jaar geleden besprak de dichter Juvenalis zowel de kwaliteit van het eten als de lengte van de keten en ook bij hem gaan de beste hapjes naar de rijkaard als die zijn ‘cliënten’ te gast noodt.

Satire 5, 92-106

Daarna verschijnt voor hem

een zeebarbeel uit Corsica, misschien zelfs

van Siciliaanse rotskust, sinds bij Rome

de zee door onze verregaande vraatzucht

is leeggevist en wij met grote netten

de naastgelegen wateren uitdunnen

voor onze markt en de Tyrrheense visstand

geen tijd van groeien gunnen. De provincie

voorziet nu onze keukens, en de vis

die hier gekocht wordt voor een rijke dame

door iemand die graag in haar testament wil

(maar zij verkoopt hem door!), komt daarvandaan.

Vervolgens eet hij paling, een heel grote

uit Siciliaanse zee. Want als de stormwind

zich koest houdt en gedwee de natte vleugels

thuis drogen laat, wagen de vissersboten

zich rustig tot Charybdis toe! Voor jullie

wacht er een stukje aal, familie van

de waterslang, of door ’t ijs verkleurde

rivierbaars, die laaggeboren aan de Tiber

(precies als jij) zich dagelijks te goed doet

aan ’t hoofdriool van Rome’s binnenstad.

 

 (vertaling: Marietje d’Hane-Scheltema)

Zit er vooruitgang in de beschaving?

In 1599 liet de Beierse jezuïet Matthäus Rader een vertaling van Martialis’ epigrammen het licht zien. Het was een ‘verbeterde’ uitgave waarin de obsceniteiten van de dichter werden omzeild of weggelaten: obscænis demptis. Nochtans ging dit in tegen de uitdrukkelijke wens van Martialis zelf:

Cornelius, je klaagt dat ik te vrijmoedig
verzen schrijf, die op school geen meester
voor kan lezen. Maar deze bundels kunnen,
– net als mannen aan hun echtgenotes –
niet behagen zonder forse piemel.
Zou je willen dat ik een bruiloftslied zong
zonder de woorden van een bruiloftslied?
Wie wil de Floralia* in de kleren zetten,
aan hoeren een discrete stola toestaan?
Nee, grappige gedichten kennen deze wet:
zonder te prikkelen kunnen ze niet goed vallen.
We vragen je, stop met die gestrengheid
spaar de losbandigheid van mijn epigrammen,
ga toch niet mijn bundeltjes castreren
geen groter schande dan een priaap als eunuch.**

Gelukkig sprong John Donne zijn collega-dichter meteen bij, en verweet hij Rader jezuïtische hypocrisie, want de pater zelf kon die dingen blijkbaar wél smaken. Alleen moesten eenvoudige geesten daarvoor behoed worden:

                     Raderus
Why this man gelded Martial I muse,
Except himself alone his tricks would use,
As Katherine, for the Court's sake, put down stews.***

Ook in Frankrijk verschenen opgeschoonde vertalingen.† M. de Silvecane droeg zijn Juvenalisvertaling op aan Henri IV:

Ziehier, Sire, Juvenalis, Persius en Horatius die zich bij Uwe Majesteit aandienen, niet als de teugelloze poëten die vroeger de ondeugden veroordeelden met uitdrukkingen die evenveel veroordeling verdienden als de ondeugden zelf, maar als bijgeschaafde dichters die hebben geleerd zich in de kuise taal van de Franse Muzen uit te drukken en afschuw op te wekken voor die monsterlijkheden, door ze levendig te schilderen en te laten kennen zonder ze bij naam te noemen. Zij verlaten het liederlijke Hof van het oude Rome, en komen aan het uwe les volgen om de tuchteloosheid van hun eeuwen te corrigeren, en doordrongen te raken van de deugden waartoe uw wetten manen, en waartoe uw voorbeeld inspireert.††

Een andere vertaler, zekere François Charpentier deed ook zijn duit in het zakje:
Viezigheden, smadelijke termen en laagheden werden niet gedoogd. Als iemand uitdrukking wil geven aan welke tedere hartstocht ook, dan hoeft dat niet in de gemene bewoordingen die Catullus en Martialis zo vaak hebben gebruikt. Zulke zaken moet omzwachteld worden gezegd, met een fijnzinnige draai, zodat je je altijd kan voorstellen dat men iets anders heeft willen zeggen.†††

Sommige Latijnse dichters, Martialis, Juvenalis of Catullus bijvoorbeeld, en af en toe zelfs Horatius noemden inderdaad de dingen bij hun naam. Als gevolg hiervan lazen wij op school wél Horatius, maar de eerste twee niet, en Catullus zeer omzichtig.

Zijn wij tegenwoordig minder preuts? 'Ook vandaag zwijgen soms de wetenschappelijke commentaren over obsceniteiten die men niet wil of kan uitleggen,' zegt Piet Schrijvers, en in de prestigieuze Loeb-uitgave van Juvenalis waren nog tot 1990 tientallen verzen weggelaten.

In hun jongste vertaling is dat niet meer het geval leren we, maar die vertoont weer nieuwe lacunes. Zo waardeert Schrijvers hogelijk een standaardwerk van Gaston Boissier (L’opposition sous les Césars, eerste druk Parijs 1875, negende druk 1921): 'Boissiers boek [dateert] uit de negentiende eeuw en (erger nog) het is in het Frans geschreven en daarmee uit het blikveld van academische geesteswetenschappen in het verengelste Nederland verdwenen (de nieuwe Loebeditie van Juvenalis (2004) vermeldt enkel nog Engelstalige titels; zo schrijdt de beschaving voort...).’

 _______________ 

* Uitbundig, zelfs uitgelaten lentefeest, niet te verwarren met de Gentse Floraliën.

** Martialis. Verzamelde epigrammen, vertaald, ingeleid en toegelicht door Piet Schrijvers. Athenaeum–Polak & Van Gennep, Amsterdam 2019.

Juvenalis en Persius. Hekeldichten, vertaald en toegelicht door Piet Schrijvers; Athenaeum–Polak & Van Gennep, Amsterdam 2020.

*** John Donne, The Major Works, John Carey (ed.), Oxford World’s Classics, 1990. Carey geeft hierbij ‘1602?’, en zegt verder: 'Katherine' blijft ongeïdentificeerd. Vermoedelijk een koningin die bordelen verbood, zodat het Hof een monopolie op ontucht kreeg.

† Veel haal ik uit een artikel van Jean-Christophe Abramovici.

†† ‘Sire, voici Juvénal, Perse, et Horace qui se présentent à VOTRE MAJESTÉ, non pas en poètes relâchés, et qui censuraient autrefois les vices par des expressions aussi dignes d’être censurées que les vices mêmes ; mais en poètes châtiés qui ont appris à parler le chaste langage des Muses Françaises, et à faire horreur de ces monstres par une peinture vive qui les fasse connaître sans les nommer. Ils quittent la Cour licencieuse de l’ancienne Rome, pour venir prendre des leçons dans la vôtre, et corriger les désordres de leurs siècles par l’impression des vertus que vos lois établissent, que votre exemple inspire.’

M. de Silvecane, Traduction nouvelle des Satires, Paris, R. Pepie, 1690.

††† 'Les saletés, les paroles outrageuses, les bassesses [ne] sont point souffertes. Et si l’on veut s’expliquer sur quelque passion tendre, il ne faut pas que ce soit avec ces vilaines expressions que Catulle et Martial ont si souvent employées. Il faut que cela soit dit d’une manière enveloppée d’un tour fin, et que l’on puisse toujours s’imaginer qu’on a voulu dire autre chose.'

François Charpentier, De l’excellence de la langue française, Paris, Vve Bilaine, deux volumes,1683.

Halfgoden staan boven de wet

 

Bij RT France presenteerde Frédéric Taddeï Interdit d'interdire, een programma met gasten vaak die je nergens anders zag. Maar dat programma bestaat niet meer om de goede reden dat heel de zender Russia Today in heel de EU is weggezuiverd.

De altijd onberispelijk gekapte Ursula von der Leyen, die mogen we aannemen veel verstandiger is dan wij allen, heeft daarvoor gezorgd mede ook omdat Emmanuel Macron, de Franse Jupiter daarop stond. Allebei weten zij feilloos wat domoren als u of ik nog net aankunnen, en wat ons petje te boven gaat.

Nu heet zo’n autocratische zuiveringsactie wel ‘censuur’ maar toch lees je er weinig over. Journalisten lijken weinig bezwaren te hebben, en op mijn tabblad heb ik nu een dood icoontje.

Maar er zijn uitzonderingen: hieronder vertaal ik een artikel van Marie Bénilde, journaliste bij Le Monde diplomatique (en ik hoop dat ze me dat daar niet kwalijk nemen).

« RT, dat is niet meer te harden »

Een nieuwszender die propaganda maakt voor een massaal militair offensief maar de burgerslachtoffers bij de bombardementen van de agressor buiten beschouwing laat? Een kanaal dat officiële desinformatie promoot om de invasie van een land beter te rechtvaardigen? Welkom dan bij i24 News en CNN. Tijdens de "beschietingen" in Gaza in 2014 was het Israëlische kanaal van [mediamagnaat] Patrick Drahi er trots op de "ijzeren koepel tegen de internationale pers" te zijn, verwijzend naar het Israëlische luchtverdedigingssysteem (Le nouvel Observateur, 14 augustus 2014). In 2003 maakt de Amerikaanse zender van de Time Warner-groep de officiële leugen over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak tot de zijne. Evenmin als CNN is i24 News in Frankrijk en Europa gecensureerd vanwege hun particuliere en verminkte visie op de waarheid. Ongehinderd verdeeld via het programma-aanbod en de decoderkastjes van de operators, werden ze ook op het internet ongemoeid gelaten.

Voor de Russische media daarentegen geldt een totaalverbod voor de hele Europese Unie. Zullen we maar aannemen dat het om een wettelijk gelegitimeerd besluit gaat, genomen door de regelgevende autoriteiten, vanwege de bevooroordeelde berichtgeving van deze opiniezenders tijdens de eerste dagen van de oorlog in Oekraïne? De realiteit is heel anders: de Raad van de EU, voorgezeten door Emmanuel Macron, gaf de regelgevende instantie voor audiovisuele en digitale communicatie (Arcom) geen tijd om mogelijke schendingen van de overeenkomst te onderzoeken, die met Arcom was afgesloten om een verbod op Russische media op te leggen. Emmanuel Macron zag meteen na zijn verkiezing in 2017 in RT en Sputnik “beïnvloedingsorganen die lasterlijke onwaarheden over [zijn] persoon hebben gespuid” tijdens de presidentiële campagne (AFP, 29 mei 2017). Met de steun van deze media en hun sociale netwerken voor de beweging van de "gele hesjes" was voor het staatshoofd de maat vol. In 2018 had de Hoge Raad voor de audiovisuele sector RT in gebreke gesteld voor een foutieve vertaling in verband met aanvallen met chemische wapens in Syrië. Maar nu was er meer nodig. Een paar uur na het begin van de invasie van Oekraïne, op 24 februari 2022, riep de LR-senator Laurent Lafon op tot de "schorsing" van RT. Volgens Le Canard enchaîné van 2 maart, liet Macron op 26 februari verstaan: “Ik zeg al maanden dat we moeten optreden tegen RT France en Sputnik, en elke keer legt men mij uit dat er dan juridische problemen rijzen. Deze keer is dit niet langer houdbaar.”

Deze keer inderdaad neemt de uitvoerende macht niet de moeite om haar beslissingen een wettelijke basis te geven. Heeft RT de nationale veiligheid of defensie geschaad? Tenzij men aanneemt dat de EU in staat van oorlog is, valt dat moeilijk vol te houden. Heeft het de bewoordingen van het Kremlin ("speciale militaire operatie") overgenomen en verkeerd geïnformeerd? Ongetwijfeld, als hun gasten de termen "genocide" gebruiken voor de Donbas en spreken over de noodzakelijke "denazificatie" van Oekraïne. Maar andere zenders berichtten over de woorden van Volodymyr Zelensky voor de Israëlische Knesset, toen die de oorlog in zijn land kwalificeerde als een "Endlösung", geïnitieerd door Moskou (20 maart).

Zodoende heeft de EU zich ertoe gebracht ten aanzien van RT censuurmethodes te gebruiken die zij in Rusland veroordeelt. In artikel 11 van haar handvest van grondrechten garandeert zij nochtans de "vrijheid om informatie of ideeën op te doen en door te geven, zonder enige inmenging van de overheid en ongeacht grenzen". Maar boven de wet gaf ze de voorkeur aan de oekaze, alsof het nodig was om een klein publiekje weg te houden van Russische invloeden die nu in de sociale media hun weg vinden.

Het gevaar van een lange vredestijd

 

Wat u de laatste weken ongetwijfeld al enkele keren hebt gelezen in de krant, of gehoord op tv, is de waarschuwing van de Latijnse satiredichter Juvenalis over het gevaar van een lange vrede. Onze zeden verzwakken en van een oorlog kunnen we ons geen voorstelling meer maken.

Juvenalis schreef in zijn zesde hekeldicht inderdaad nunc patimur longae pacis mala. saevior armis, luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem. Marietje d’Hane-Scheltema vertaalde dit als volgt: ‘Tegenwoordig lijden wij aan te lange vredestijd, en meer dan welke strijd is weeldezucht de wraak voor ’t knechten van zovele landen.’

Het lijkt wel de stellingname van een militaire expert, maar Juvenalis’ klacht ging over de Romeinse vrouwen die zich niet meer wisten te gedragen.

Toen Hannibal voor de poorten stond, zegt hij, en de mannen de stadswallen bewaakten, waren zij deugdzaam en sponnen met eeltige vingers ijverig wol. Nu echter gaan zij zich te buiten aan drinkgelagen en vreetpartijen.

Ware orgieën richten zij aan, tot ver voorbij middernacht. Normen en waarden – een wending die je vandaag wel meer ontmoet – ‘vervallen in een decadent genot van dronken minnen.’ Ze zien het verschil niet meer tussen een hoofd of een lies. Op weg naar huis laten zij hun draagstoel halt houden bij het oude altaar van de Kuisheid, de Pudicitia. Daar pissen zij met felle stralen tegen het beeld van de godin, en bekruipen elkaar terwijl er geen man te zien is.

Als jij ’s ochtends naar je werk gaat, trap je in de pis van je vrouw: tu calcas luce reversa coniugis urinam.

Begrijpelijk dus dat men in ernstige militaire beschouwingen zich beperkt tot het korte citaat.

Hoe de (oude) Russen lezen?

In Gent rees laatst de vraag of Pippi Langkous wel gezonde lectuur was, en of daar niet enkele correcte aanpassingen in moesten komen voor we zulke dingen op onze kindertjes loslieten. Met argumenten kom je dan nergens: mensen die zulke groenig-roze plannetjes koesteren kun je enkel uitlachen.

Wat ik las in de Wiener Zeitung is van een ander kaliber, al kun je er bedenkingen bij hebben. Voor mij slaan die op de zeer fragmentarische voorbeelden die de auteur geeft bij mijn geliefde Alexandr Poesjkin, die in negen volwassen delen vertaald is door Hans Boland, met nog een tiende deel aantekeningen en appendices.

En wat Bob Muilwijk* hieronder zegt over Poesjkin is zeker niet van grond ontbloot, hoezeer die ook schreef in een totaal andere tijd. En het kan helpen om te begrijpen wat er nu in Oekraïne omgaat.

[als u klikt op de prentjes worden die leesbaar]

De Russische literatuur is niet onschuldig

Auteurs als Alexandr Poesjkin hebben in hun werken

fantasieën over een imperium genormaliseerd

De vijand zou Vladimir Poetin zijn, niet Alexander Poesjkin, zo heette het voor kort in een persmededeling van de Duitse PEN-club. Die reageerde daarmee op oproepen om de Russische literatuur te boycotten. De voorzitter van de PEN-club, Deniz Yücel, werd daarop aangesproken in een interview bij de "Deutschlandfunk" en hij verdedigde deze uitspraak: Het ging erom zich niet ongenuanceerd af te keren van de Russische cultuurwereld, eerder moest men elk geval afzonderlijk ‘nauwkeurig nazien’. Evenwel hebben de opstellers van die persmededeling zelf niet nauwkeurig nagezien, als zij in de romantische dichter een vertegenwoordiger menen te zien van de Russische cultuur die met de misdadige oorlog in Oekraïne niets van doen heeft. Uitgerekend in het geval van Poesjkin was nauwkeurig nazien lonend geweest. En nog afgezien daarvan is het naïef om de Russische literatuur globaal vrij te pleiten van imperiale propaganda: vaak zelfs is zij daarvan doordrenkt.

Dat Poesjkin niet het positieve tegendeel van Poetin is, mag blijken uit zijn gedicht “Tot Ruslands lasteraars”,* dat ontstond in de context van een andere vrijheidsstrijd van een “Slavisch broedervolk”: bij de Poolse novemberopstand in 1830. Poesjkin stelt die voor als een intern-Slavisch familieconflict, waar de rest van de wereld zich niet in te mengen heeft. Onder de indruk van de opstandige Polen en van de Europese solidariteit met hen, vroeg Poesjkin zich af of alle “Slavische rivieren” in een “Russische zee” zouden uitmonden, of deze integendeel zou uitdrogen. En hij knoopte daar een verontrustende samenhang aan vast
tussen imperialisme en het verdere voortbestaan van de Russische staat.

Poesjkin is geen geval apart

Begrip voor het vrijheidsstreven van andere volkeren, zoals eenmaal dat van de Polen, bleef Poesjkin altijd vreemd. Dat de Poolse opstandelingen – letterlijk en in het Russisch – op hun vaandel geschreven hadden te strijden “voor onze en uw vrijheid”, en dus niet tegen het Russische volk, maar tegen het despotisme van de tsaren, liet hem koud. Liever wilde hij op een goed blaadje komen bij de autocratische tsaar en schreef hij aan het eind van de opstand, in een brief aan zijn eigen censor, dat men de Polen moest verpletteren, en dat zulks een puur interne aangelegenheid betrof. De bezitsaanspraak die daaruit naar voren komt is beangstigend, en lijkt in niet geringe mate op de huidige aanspraak van de Russische Federatie om zich in Oekraïne te mengen.

Poesjkin nam overigens ook stelling tegen Oekraïne. In zijn gedicht “Poltava” [1828-1829].stelde hij de Oekraïense nationale held Ivan Mazeppa tegenover Peter de Grote, en liet er geen twijfel over bestaan wie naar zijn mening het recht aan zijn kant had: de imperialistische tsaar. Zoals niet in de laatste plaats ook de Kaukasus, poogt men Oekraïne niet alleen militair te veroveren, maar wordt het ook literair-cultureel bij Rusland “ingeschreven”. Daar heeft men dichters voor nodig die het als een hecht bestanddeel van Rusland voorstellen, en de Mazeppa’s van deze wereld als verachtelijke verraders.

Poesjkin is geen geval apart. In 2015 al heeft Michail Ryklin in de "Neue Zürcher Zeitung" onthutst erop gewezen dat de schrijver Josif Brodsky, zeker geen vriend van het Kremlin, zich zo mogelijk nog beschamender had uitgelaten over de Oekraïners. Zijn tekst “Over de onafhankelijkheid van Oekraïne” is één hatelijke tirade tegen de Oekraïensen en de Oekraïners, die hij onder meer als het laagste boerenvolk beschreef. En passant wees hij vol leedvermaak op de nucleaire catastrofe in Tsjernobyl. En in de laatste strofe beweerde Brodsky bijzonder perfide dat de Russische cultuur superieur was, want op hun sterfbed lag de Oekraïners niet de “onzin” van de Oekraïense nationale dichter Taras Sjevtsjenko op de lippen, maar wel de gedichten van Poesjkin. Ga toch weg!

Met het oog op zulke misstappen van de grote Brodsky stelt Ryklin zichzelf vragen bij zijn standpunt: “Ben je het dan voor jezelf wel zeker, vraag je je af, of je niet zelf aan het grote broer-complex van de imperiale arrogantie ten prooi valt?” Die vraag stellen aan Russische cultuurdragers van verleden en heden is niet alleen zinvol, maar ook nodig. Wij moeten ons afvragen hoe het bij Tolstoj ligt, hoe het er voor “De Witte Garde” [1924] van Michail Boelgakov uitziet, en wat men moet aanvangen met Fjodor Dostojevski’s niet al te vriendelijke uitlatingen over Polen.***

Men moet nauwlettend toezien

Moeten we gevolg geven aan de boycot-oproepen en Poesjkin of Brodsky uit de rekken weren? Of liever de geschiedenis vergeten en geen acht slaan op de politieke inhoud van de Russische literatuur? Het antwoord ligt in het besef dat de imperiale fantasieën, en de onaangename Russische gewoonte om andere volkeren hun zelfbeschikkingsrecht te ontzeggen niet uit een heldere hemel zijn komen vallen. Russische auteurs, ook Poesjkin, hebben deze zaken in hun werken genormaliseerd. De lectuur van hun werken geeft inzicht in die Russische traditie van imperiaal denken, die het tsarenrijk en de Sovjetunie overleefd heeft en vandaag aan het Kremlin een leugenachtige grond geeft voor zijn oorlog.

Op één punt hebben Yücel en de Duitse PEN-club het bij het recht eind: men moet nauwlettend toezien.

–––––––––––
* Nederlander, slavist en bestuurslid van de Österreichische Gesellschaft für Slawistik. Hij werkt aan een proefschrift over de Poolse dichters Czesław Miłosz en Zbigniew Herbert.
** Fragment in de vertaling van Hans Boland (zoals ook het volgende fragment).
*** Hij beperkte zich niet tot Polen.

Brengt géén campagne voeren hem soelaas?

 

Macron die geen campagne voert, en enkel wil spreken met Fransen die voorgekauwde vraagjes stellen, heeft het wat moeilijk de laatste weken. Er is natuurlijk die kwestie met zijn fortuin dat vermoedelijk ergens op de Maagdeneilanden zit of in een vergelijkbaar paradijs, en er is dat lopende onderzoek naar witwassing en fiscale fraude door McKinsey. Medewerkers van dat bureau deden gratis en voor niets zijn vorige kiescampagne. Heel idealistisch natuurlijk, en terecht kregen ze naderhand enkele mooie consultantsopdrachten. Dankbaarheid is geen ijdel woord voor Manu.

Maar nu is er weer de affaire van die joodse jongen die stierf bij een ‘tramongeluk’. Emmanuel deed een ongelukkige uitspraak over deze zaak. We horen hierover de advocaat van de familie, en een filosoof bij CNews:

Eliot Deval (CNews): Ik richt me tot u Gilles-William Goldnadel want u bent de advocaat van de familie van Jeremy Cohen. Ik herinner aan de feiten: Jeremy Cohen, een jongeman van 31 met een handicap is gestorven op 16 februari laatstleden, toen hij probeerde te ontsnappen aan een barbaarse aanval. Hij werd aangereden door een tram en de beelden hebben wij deze week gezien en ze hebben algemene verontwaardiging op geroepen. Hoe is de familie er vandaag aan toe, Gilles-William?

Gilles-William Goldnadel: Stel het u voor. Ze is ontredderd, verloren, woedend want het gaat om een onwaarschijnlijk slecht functioneren van de politie. Het werd eerst beschouwd als een soort vergrijp van de trammaatschappij. De familie zelf  moest er zich eerst achter zetten en flyers verspreiden, vooraleer men begreep en wist wat er gebeurd was. De media en ook de politici werden op de hoogte gebracht, en wat mij persoonlijk bovenal woedend maakt is dat men durft te spreken over recuperatie en instrumentaliseren.

Maar wat had men dan gezegd als de politici niét hadden gezegd dat het om een compleet schandaal ging? Antisemitisme of niet, we zullen het niet weten, of misschien zullen we het op een dag wél weten, het onderzoek… ik denk daar hetzelfde over als de familie. Als het antisemitisme niet is aangetoond spreek ik er niet over. We weten niet of hij een kipa droeg, of dat die gevallen was, maar dat daargelaten, weet ik niet of het om racisme tegen gehandicapten gaat of om anti-Frans racisme, of om wat dan ook.

Maar zeggen dat het om instrumentaliseren gaat? Ik zeg dat alle politici …Zemmour heeft men vaak ongevoeligheid voor het joodse leed verweten. Moest hij dan zwijgen? Marine Le Pen, ze behoort tot extreemrechts blijkbaar, en men heeft het vaak al gehad over het antisemitisme van extreemrechts. Wat had men gezegd als zij hierover niét had gesproken? En ook Valérie Pécresse heeft erover gesproken, heel goed.

Dus die historie… de enige echte recuperatie is het verbergen. En nu zijn we aan dat stilzwijgen onderuit gekomen door de formidabele inzet van de familie. Anders spraken we hier niet eens over vanavond.

Eliot Deval: Choqueert u het verwijt van recuperatie dat we de laatste dagen hoorden, Jean-Loup Bonnamy?

Jean-Loup Bonnamy: Jazeker, want Zoals Gilles-William het heel juist zegde: als er niet wat sommigen “recuperatie” noemen was geweest, wel, dan zou deze zaak niet in de media zijn gekomen en verborgen zijn gebleven. Dus gelukkig maar dat zij “gerecupereerd” werd, en al weten we niet of er antisemitisme of racisme speelde, wat we in elk geval wél weten is dat er extreem gewelddadige agressie is geweest, wat de toestand van veralgemeende onveiligheid in Frankrijk aantoont. En wat mij nog meer choqueerde dan de zogenaamde recuperatie, was wat bijvoorbeeld Emmanuel Macron erover heeft gezegd, die president is van de Republiek en dus garant staat voor de veiligheid van de Fransen. Ja, zegt hij, maar je mag niet aan recuperatie doen want menselijke drama’s als dit komen geregeld voor.

Wat betekent dit eigenlijk? Dit betekent dat de president van de Republiek die wilde, barbaarse agressies tenslotte accepteert als een fataliteit waartegen niets te doen valt. Een beetje zoals verkeersongelukken. Per slot van rekening kunnen we er niets aan doen, en voilà, we doen dus ook niets.

Naschrift:

Op te merken valt dat de familie van het slachtoffer Zemmour heeft aangesproken. In welke zin is er dan sprake van 'politieke manipulatie', zoals Macron lijkt te beweren? Waarom trouwens sprak die familie Zemmour aan? Wellicht omdat ze vreesden dat bij anderen de zaak in dovemansoren zou vallen? 

Ziehier wat Macron antwoordde op de vraag van een journalist, en daarbij de eufemistische kwalificatie 'menselijk drama' gebruikte om een misdaad te omschrijven:

Is het problematisch dat Éric Zemmour de eerste politicus was die dit onderwerp aangreep?
Manu: Eerst denk ik …ik heb respect voor de verantwoordelijkheidszin van zowel de familie als van de advocaat. Ik denk dat er elke dag menselijke drama’s voorkomen en dat zij geen gelegenheid mogen zijn voor politieke manipulaties van welke aard ook.

C’est problématique que se soit Éric Zemmour le premier politique à se saisir de ce sujet ?
D’abord je pense que …je salue l’esprit de responsabilité, à la fois des parents et de l’avocat. Je pense que les drames humains il y en a chaque jour, ils ne doivent pas donner lieu à des manipulations politiques quelles quelles soient.